Brij Bhushan Case: 3 ઓગસ્ટે દિલ્હીની એક અદાલતે ભારતીય કુસ્તી મહાસંઘ (WFI) ના પૂર્વ અધ્યક્ષ બ્રિજ ભૂષણ શરણ સિંહને નિર્દોષ છોડી મૂક્યા. અદાલતે કહ્યું કે અભિયોગ પક્ષ જાતીય સતામણીના આરોપોને કોઈ પણ વ્યાજબી શંકા વગર સાબિત કરવામાં “ખરાબ રીતે નિષ્ફળ” રહ્યો.
આ મામલાને લઈને ભારતના ઘણા મોટા પહેલવાનોએ દેશભરમાં પ્રદર્શન કર્યું હતું. આમાં છ મહિલા પહેલવાનોએ આરોપો લગાવ્યા હતા. આરોપોમાં ખોટી રીતે અડપલાં કરવા, અયોગ્ય રીતે અડપલાં કરવા, જબરદસ્તી શારીરિક સંપર્ક કરવો અને એક મામલામાં મેડિકલ મદદના બદલામાં જાતીય સંબંધની માગણી કરવાનો સામેલ હતો.
અદાલતે કહ્યું કે પુરાવાઓમાં “મહત્વપૂર્ણ વિરોધાભાસ”, “તથ્યગત અશક્યતાઓ” અને “રાજકારણથી પ્રેરિત” કાવતરાના સંકેતો હતા.
ચુકાદો પુરાવાઓ પર ટકેલો હતો, અથવા એમ કહીએ કે અદાલતને પુરાવાઓમાં ગંભીર સમસ્યાઓ મળી.
જજે દાવેદારોના શરૂઆતના નિવેદનોમાં વિરોધાભાસ, સત્તાવાર રેકોર્ડમાં એવી બાબતો જે કેટલીક કથિત ઘટનાઓને તથ્યગત રીતે અશક્ય બનાવતી હતી, પાછળથી પોતાના નિવેદનથી ફરીજનારી બે દાવેદારો અને ફરિયાદોમાં એવી સમાનતાઓ તરફ ઈશારો કર્યો, જેમને અદાલતે પહેલાથી તૈયારી અને દાવેદારોને શિખવાડવામાં આવ્યાના પુરાવા તરીકે જોયા.
પાંચ દાવેદાર ચાર્જશીટમાં 2016 થી 2022 વચ્ચે પાંચ મુખ્ય દાવેદારોથી જોડાયેલા ઘણા મામલાઓનો ઉલ્લેખ હતો.
પ્રથમ દાવેદારે આરોપ લગાવ્યો કે સિંહે 2016 માં મંગોલિયાના એક રેસ્ટોરન્ટમાં તેના સ્તન અને પેટને ખોટી રીતે અડપલાં કર્યા. 16 ઓક્ટોબર 2017 ના રોજ WFI કાર્યાલયમાં તેની હથેળી, ઢીંચણ, જાંઘો અને ખાંધાઓને ખોટી રીતે અડપલાં કર્યા. 17 ઓક્ટોબર 2017 ના રોજ WFI કાર્યાલયમાં તેના ખાંધા દબાવ્યા, પગને અડપલાં કર્યા અને સ્તનોને ખોટી રીતે અડપલાં કર્યા. જાન્યુઆરી 2018 માં સિરી ફોર્ટ સ્ટેડિયમ અને ઓગસ્ટ 2018 માં જકારતા એશિયન ગેમ્સમાં તેને 15-20 સેકન્ડ સુધી જોરથી ભેટ્યા. 2019 માં કઝાકિસ્તાનમાં તેના સ્તનો અને પેટને ખોટી રીતે અડપલાં કર્યા.
બીજી દાવેદારે આરોપ લગાવ્યો કે સિંહે ઓગસ્ટ 2022 માં બલ્ગેરિયામાં તેની ટી-શર્ટ ઊંચી કરીને તેના પેટ અને ડૂંટીને અડપલાં કર્યા. પાછળથી મેડિકલ સારવારનો ખર્ચ ઉઠાવવાના બદલામાં જાતીય સંબંધની માગણી કરી.
ત્રીજી દાવેદારે આરોપ લગાવ્યો કે ફેબ્રુઆરી 2018 માં કિરગિઝસ્તાનમાં સિંહે તેની ટી-શર્ટ ઊંચી કરીને તેના સ્તનને ખોટી રીતે અડપલાં કર્યા અને પાછળથી જૂન 2019 માં WFI કાર્યાલયમાં તેને પોતાની તરફ ખેંચીને જબરદસ્તી શારીરિક સંપર્ક કર્યો.
ચોથી દાવેદારે આરોપ લગાવ્યો કે 25 માર્ચ 2022 ના રોજ લખનઉના SAI સ્ટેડિયમમાં ગ્રુપ ફોટો દરમિયાન સિંહે તેના નિતંબને અડપલાં કર્યા અથવા ખોટી રીતે અડપલાં કર્યા.
પાંચમી દાવેદારે આરોપ લગાવ્યો કે માર્ચ 2021 માં કર્ણાટકના બેલ્લારીમાં સિંહે ફોટો માટે તેના ખાંધા પરથી તેને જબરદસ્તી પોતાની તરફ ખેંચી અને તેના વ્યાવસાયિક કારકિર્દીને નુકસાન પહોંચાડવાની ધમકી આપી.
‘ઘાતક’ મંગોલિયા અને તુર્કી વાળો વિરોધાભાસ મુખ્ય દાવેદારોમાંથી એકે છેડતીની ઘણી ઘટનાઓનો આરોપ લગાવ્યો હતો. પહેલો મામલો 2016 માં મંગોલિયામાં હોવાનો આરોપ લગાવાયો હતો, જ્યાં તેણે કહ્યું હતું કે જ્યારે તે રેસ્ટોરન્ટમાં જમી રહી હતી, ત્યારે બ્રિજ ભૂષણે તેને ખોટી રીતે અડપલાં કર્યા.
જોકે, અદાલતે તેના પહેલાના નિવેદનોમાં મોટા વિરોધાભાસના કારણે આ આરોપને ફગાવી દીધો.
ફેબ્રુઆરી 2023 માં નિરીક્ષણ સમિતિની સામે આપેલા એક પહેલાના સોગંદનામામાં પીડિતાએ કહ્યું હતું કે આ ઘટના 2015 માં તુર્કીમાં થઈ હતી, નહીં કે 2016 માં મંગોલિયામાં.
અદાલતે કહ્યું કે પહેલી ઘટનાને લઈને નિવેદનમાં આ પ્રકારનો ફેરફાર “અભિયોગની વાર્તા માટે ઘાતક છે” અને “આ અદાલતનો વિશ્વાસ જગાડતો નથી”.
તેણે એ પણ આરોપ લગાવ્યો કે 16 અને 17 ઓક્ટોબર 2017 ના રોજ નવી દિલ્હીમાં બ્રિજ ભૂષણના ઘર સ્થિત તેમના કાર્યાલયમાં તેની સાથે છેડતી કરવામાં આવી. તેણે દાવો કર્યો કે એક કારણ દર્શાવો નોટિસને લઈને થયેલી બેઠક દરમિયાન તેમણે તેની જાંઘો, પગ અને ખાંધાઓને ખોટી રીતે અડપલાં કર્યા.
અદાલતે અભિયોગ પક્ષના પોતાના સાક્ષીઓ પાસેથી મળેલા પુરાવાઓના આધારે આ દાવાને ફગાવી દીધો.
એક સાક્ષીના આપેલા પુરાવા અને ફેસબુક પોસ્ટથી આની પુષ્ટિ થઈ કે એ તારીખો પર બ્રિજ ભૂષણ ઉત્તર પ્રદેશના લખનઉમાં એક સિલેક્શન ટ્રાયલ માટે હાજર હતા.
અદાલતે કહ્યું કે સંબંધિત સમયે સિંહનું દિલ્હીમાં હોવું શક્ય નહોતું, તેથી આ આરોપ ટકી શક્યો નહીં. આ સિવાય, અદાલતે કહ્યું કે પીડિતાએ ઘટનાની તારીખમાં મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર કર્યો હતો. તેણે 15 ઓક્ટોબર, રવિવારની તારીખને બદલીને 16 ઓક્ટોબર કરી દીધી હતી, કારણ કે 15 ઓક્ટોબરે કાર્યાલય બંધ રહે છે. આનાથી વાર્તાને વધુ ભરોસાપાત્ર બતાવી શકાય.
કિરગિઝસ્તાનમાં તથ્યગત અશક્યતાઓ એક અન્ય દાવેદારે આરોપ લગાવ્યો કે 2018 માં કિરગિઝસ્તાનના બિશ્કેકમાં એશિયન ચેમ્પિયનશિપ દરમિયાન બ્રિજ ભૂષણ તેની પાસે આવ્યા, જ્યારે તે વાર્મ-અપ કરી રહી હતી અને શ્વાસની તપાસ કરવાના બહાને તેના છાતી અને પેટ પર હાથ મૂક્યો.
બચાવ પક્ષે સત્તાવાર ટૂર્નામેન્ટ શિડ્યુલ રજૂ કરીને આ આરોપને ફગાવી દીધો. પીડિતાએ કહ્યું હતું કે 28 ફેબ્રુઆરી 2018 ના રોજ તેની મેચો દરમિયાન તેની સાથે છેડતી થઈ. પરંતુ સત્તાવાર રેકોર્ડ અનુસાર, તેની કેટેગરીની મેચો વાસ્તવમાં 1 માર્ચ 2018 ના રોજ થવાની હતી.
અદાલતે કહ્યું કે તેના નિવેદનમાં “તથ્યગત અશક્યતાઓ” હતી અને તેના પર “પૂરી રીતે ભરોસો કરવો સુરક્ષિત નહોતો”.
પીડિતોનો દાવો, સિંહને ફસાવવા માટે બનાવવામાં આવ્યું દબાણ અભિયોગ પક્ષના મામલાને સૌથી મોટો ઝાટકો ત્યારે લાગ્યો, જ્યારે બે પ્રમુખ પીડિતાઓ “પોતાના પહેલાના નિવેદનોથી ફરી ગઈ” અને તેમને પક્ષદ્રોહી જાહેર કરવામાં આવી.
ઊલટતપાસ દરમિયાન એમનીમાંથી એકે સાફ કહ્યું કે “તેની સાથે કોઈ ખોટી ઘટના થઈ નહોતી” અને તેણે મૂળ ફરિયાદ “બીજી બે દાવેદારોના દબાણ અને કહેવા પર” સાઇન કરી હતી. તેણે દાવો કર્યો કે તેનાથી કહેવામાં આવ્યું હતું કે જો તેઓ “નેતાજી” (બ્રિજ ભૂષણ) ને હટાવતા નથી, તો હરિયાણાના પહેલવાનોનું ભવિષ્ય બગડી જશે.
એક અન્ય દાવેદારે રોહતકની મહાદેવ અકાદમીમાં થયેલી એક બેઠક વિશે બતાવ્યું, જ્યાં પાંચ અથવા છ મહિલા પહેલવાનોને બ્રિજ ભૂષણ વિરુદ્ધ શું કહેવું છે, તે શિખવાડવામાં આવ્યું હતું.
તેણે માન્યું કે ફરિયાદ અંગ્રેજીમાં લખવામાં આવી હતી, એવી ભાષા જે તે સમજતી નહોતી, અને તેને આ યાદ રાખવા માટે કહેવામાં આવ્યું હતું. તેણે અદાલતને કહ્યું કે બ્રિજ ભૂષણે તેને ક્યારેય હેરાન કરી નહોતી અને કર્ણાટકમાં ફોટો માટે તેને ખેંચવાની પૂરી વાર્તા બનાવવામાં આવી હતી.
ચુકાદામાં કહેવામાં આવ્યું કે ઘણી પીડિતાઓએ પોતાની ફરિયાદોમાં એક જ સરનામું, એક દાવેદારનું સરનામું, આપ્યું હતું, જ્યારે તેઓ ત્યાં રહેતી નહોતી. અદાલતે માન્યું કે સાક્ષીઓને “શિખવાડવામાં” આવ્યા હતા જેથી તેમના નિવેદનો એકસરખા રહે.
આ સિવાય, અદાલતે પરિવારના સભ્યો તરફથી બદલાની કાર્યવાહી અથવા તરત જ ફરિયાદ નહીં કરવાને “અજીબ અને અસામાન્ય” બતાવ્યું.
સિરી ફોર્ટ અને જકારતા: જાહેર જગ્યાઓ અને કોઈ સાક્ષી નહીં 2018 માં સિરી ફોર્ટ સ્ટેડિયમ અને જકારતામાં એશિયન ગેમ્સ દરમિયાન થયેલી ઘટનાઓના આરોપોને પણ ફગાવી દેવામાં આવ્યા. એક દાવેદારે દાવો કર્યો કે તેને 15-20 સેકન્ડ સુધી જબરદસ્તી ભેટવામાં આવી, જ્યારે આસપાસ ઘણા બધા લોકો હાજર હતા.
અદાલતે કહ્યું કે તેને આ “ખૂબ અસ્વાભાવિક અને અશક્ય” લાગ્યું કે પરિવાર, મીડિયા અને કોચોની હાજરી વાળા ભીડભાડ વાળા સ્ટેડિયમમાં એવી ઘટના થઈ શકે અને કોઈ વચ્ચે નહીં આવે અથવા પીડિતા મદદ માટે અવાજ નહીં ઉઠાવે.
જકારતાની ઘટનાને લઈને અદાલતે કહ્યું કે ગોલ્ડ મેડલ જીત્યા પછી ભેટવું એક “ઉજવણી” ની ક્ષણમાં થયું હતું અને તસવીરોમાં અસહજતાના બદલે “સ્વાભાવિક લાગણીઓ” દેખાઈ રહી હતી.
પીડિતાના શરૂઆતના નિવેદનોમાં આ ગંભીર આરોપોનો ઉલ્લેખ નહોતો. પાછળથી આમને સામેલ કરવા પર અદાલતે આને “શંકાસ્પદ અને ખોટું” બતાવ્યું.
અંતમાં, અદાલતે કહ્યું કે પોતાના નિવેદનથી ફરી જનારી પીડિતોના નિવેદનોએ અભિયોગ પક્ષના મામલાને પૂરી રીતે નબળો કરી દીદો અને આ સામે આવ્યું કે આરોપો “બે દાવેદારો અને મહાદેવ અકાદમીના કોચોના કહેવા પર સામૂહિક રીતે ઘડી કાઢવામાં આવ્યા” હતા અને આના પાછળ “ઊંડું કાવતરું હતું, જે રાજકીય રીતે પ્રેરિત લાગે છે”.
