China Aircraft Carrier Fujian: ભારતીય નૌસેનાએ ૧૯૬૧ માં વિમાનવાહક જહાજોનું સંચાલન શરૂ કર્યું હોવા છતાં, હવે ચીન આપણને નૌસેનાની તાકાતના મામલે પાછળ છોડી દીધું છે. એક તરફ ચીનની પીપલ્સ લિબરેશન આર્મી નેવી (PLAN) એ આ સપ્તાહે પોતાના ત્રીજા વિમાનવાહક પોત ફુજિયાન (Fujian) ને નૌસેનામાં સામેલ કરીને દુનિયાને ચોંકાવી દીધી છે, જ્યારે બીજી તરફ ભારતીય નૌસેનાની સમાન ત્રીજા વિમાનવાહક પોતની યોજના સમિતિઓ, સમીક્ષાઓ અને વહીવટી વિલંબના ચક્રમાં ફસાયેલી છે.
ચીનનું ફુજિયાન: ટેક્નોલોજીમાં મોટી છલાંગ
ચીનનું આ ૮૦,૦૦૦ ટન વજનનું અને અત્યાધુનિક વિમાનવાહક પોત ઇલેક્ટ્રોમેગ્નેટિક કેટાપલ્ટ સિસ્ટમ થી સજ્જ છે, જે તેને વધુ કાર્યક્ષમતાથી વિમાન લૉન્ચ કરવામાં મદદ કરે છે.
વિશ્વમાં બીજું: આ ટેક્નોલોજી તેને અમેરિકન વિમાનવાહક પોત USS ગેરાલ્ડ આર. ફોર્ડ પછી દુનિયાનું બીજું એવું પોત બનાવે છે.
વિશિષ્ટતાઓ: આ નવું વિમાનવાહક પોત ૩૨૦ મીટર લાંબું અને ૭૮ મીટર પહોળું છે. તેમાં ત્રણ ઇલેક્ટ્રોમેગ્નેટિક કેટાપલ્ટ લાગેલા છે, જે વિમાનોને ઝડપથી ઉડાન ભરવામાં મદદ કરે છે.
ભારત કેવી રીતે પાછળ રહી ગયું?
ઐતિહાસિક રીતે, ભારતે ૬૪ વર્ષ પહેલાં ૧૯૬૧ માં INS વિક્રાંત (પૂર્વમાં બ્રિટિશ HMS હર્ક્યુલસ) ના જલાવતરણ સાથે પોતાના કેરિયર ઑપરેશનની શરૂઆત કરી હતી.
શરૂઆત: ₹૭ કરોડમાં ખરીદેલું આ પોત ૧૯૯૭ સુધી ૩૬ વર્ષો સુધી અમૂલ્ય સેવા આપી ગયું. આ યુગ ચીન દ્વારા ૨૦૧૨ માં તેના પહેલા કેરિયર, લિયાઓનિંગ, ના જલાવતરણથી ૧૫ વર્ષ પહેલાં જ સમાપ્ત થઈ ગયો હતો.
નિરંતરતા: ભારતે ૧૯૮૭ માં જલાવતરણ કરાયેલા INS વિરાટ (પૂર્વમાં HMS હર્મીસ) સાથે આ નિરંતરતા જાળવી રાખી. વિરાટે ૩૦ વર્ષો સુધી ભારતીય નૌસૈનિક શક્તિના આધારશિલા તરીકે કામ કર્યું.
જોકે, આ ઐતિહાસિક સરસાઈ હવે સમાપ્ત થઈ ગઈ છે. ચીન હવે લગભગ દર ચાર વર્ષે એક નવું વાહક પોત લૉન્ચ કરી રહ્યું છે. લિયાઓનિંગ પછી, તેમણે ૨૦૧૯ માં સ્વદેશી રીતે નિર્મિત શાંદોંગ અને હવે અદ્યતન ફુજિયાન ને ઝડપથી કમિશન કર્યું. નૌસેનાના વિશ્લેષકોનો અંદાજ છે કે ૨૦૩૦ ના દાયકાની શરૂઆત સુધીમાં, PLAN પાસે પાંચથી છ કેરિયર્સનો કાફલો હશે.
INS વિશાલ: નોકરશાહીની ફાઇલમાં ફસાયેલો
ચીનના ઝડપી નિર્માણથી વિપરીત, ભારતનું બીજું સ્વદેશી વિમાનવાહક પોત (IAC-2), જેનું અસ્થાયી નામ INS વિશાલ છે, તે હજુ પણ નિર્માણાધીન છે.
બજેટ: જોકે, સંરક્ષણ મંત્રાલયે ૨૦૧૫ માં પ્રારંભિક ડિઝાઈન કાર્ય માટે ₹૩૦ કરોડ ફાળવ્યા હતા, પરંતુ વાસ્તવિક પ્રગતિ ઘણી ઓછી રહી છે.
વર્તમાન સ્થિતિ: વર્તમાન રિપોર્ટ્સ દર્શાવે છે કે નૌસેનાને ૨૦૨૬ માં ૬૫,૦૦૦ ટનના કેટોબાર (CATOBAR) પોત માટે સરકારી મંજૂરી મળવાની અપેક્ષા છે. જોકે, નવેમ્બર ૨૦૨૫ સુધી, નિર્માણની કોઈ નિશ્ચિત સમય-સીમા નથી.
વિલંબ: મંજૂરી મળવા પર પણ, આ નવું પોત સંભવતઃ ૨૦૩૫ ની આસપાસ સેવાઓમાં આવી શકશે. તે સમયે INS વિક્રમાદિત્યની જગ્યા લેવાશે, જેનું હાલમાં જીવનકાળ વધારવા માટે અપગ્રેડેશન કરવામાં આવી રહ્યું છે. એક વરિષ્ઠ અધિકારીના મતે, ત્રીજું વાહક “બળ ગુણક” નહીં હોય, પરંતુ વર્તમાન સંખ્યા જાળવી રાખવા માટે ફક્ત એક “વિકલ્પ” હશે.
