Cooperative Ministry Amit Shah: કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રી અમિત શાહે સોમવારે કહ્યું કે સહકારિતા ક્ષેત્રને ઘણા દાયકાઓ સુધી નજરઅંદાજ કરવામાં આવ્યું અને તેને નવી રફ્તાર ત્યારે જ મળી જ્યારે નરેન્દ્ર મોદી સરકારે 2021માં અલગ સહકારિતા મંત્રાલય બનાવ્યું.
મંત્રાલયના પાંચમા સ્થાપના દિવસના સમારોહમાં બોલતા શાહે કહ્યું કે પહેલા સહકારિતા ક્ષેત્રને બીજા દરજ્જાનું માનવામાં આવતું હતું, પરંતુ મંત્રાલય બન્યા બાદ તેને નવી દિશા મળી છે. તેમણે કહ્યું, “પહેલા સહકારિતા ક્ષેત્રને બીજા દરજ્જાનું માનવામાં આવતું હતું, પરંતુ નરેન્દ્ર મોદી સરકારે અલગ મંત્રાલય બનાવીને તેને નવી દિશા આપી છે.”
તેમણે તેને સહકારિતા આંદોલન માટે એક મહત્વપૂર્ણ દિવસ ગણાવ્યો અને કહ્યું કે આજે દેશમાં 8.5 લાખથી વધારે સહકારી સમિતિઓ છે, જેની સાથે 32 કરોડથી વધારે સભ્યો જોડાયેલા છે.
2021માં મંત્રાલય બનવાની વાત યાદ કરતા શાહે કહ્યું કે શરૂઆતમાં તેની ઘણી આલોચના થઈ હતી. લોકોને ડર હતો કે કેન્દ્ર સરકાર રાજ્યોના અધિકાર વાળા વિષયમાં દખલ કરશે. શાહે કહ્યું, “હું તે લોકોને કહેવા માંગુ છું જેમણે અલગ સહકારિતા મંત્રાલય બનાવવાનો વિરોધ કર્યો હતો કે છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં વિપક્ષની સરકાર વાળા કોઈપણ રાજ્યએ કેન્દ્ર સરકારની કોઈપણ નીતિ પર સવાલ ઉઠાવ્યો નથી.”
છેલ્લા પાંચ વર્ષના કામની સમીક્ષા કરતા શાહે કહ્યું કે સહકારિતા વ્યવસ્થાને આધુનિક બનાવવા માટે ઘણા સુધારા કરવામાં આવ્યા. તેમણે કહ્યું, “છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં અમે ઘણી મહત્વપૂર્ણ ઉપલબ્ધિઓ હાંસલ કરી છે. અમે સહકારિતા વ્યવસ્થાને આધુનિક, પારદર્શી, ટેકનિકથી જોડાયેલી અને સ્પર્ધાત્મક બનાવવાની દિશામાં સરાહનીય કામ કર્યું છે.”
તેમણે કહ્યું કે પહેલા સહકારિતા આંદોલન મોટાભાગે કૃષિ લોન, ડેરી, ખાતર વિતરણ અને ગ્રામીણ સેવાઓ સુધી મર્યાદિત હતું. પરંતુ હવે તેનો વિસ્તાર બીજા અને ત્રીજા સ્તરના ક્ષેત્રો સુધી થઈ ગયો છે. શાહના મતે, 2047 સુધી વિકસિત ભારતનું લક્ષ્ય હાંસલ કરવામાં સહકારિતા ક્ષેત્રની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા હશે.
શહેરી સહકારી બેંકો (UCBs) ના પ્રદર્શનનો ઉલ્લેખ કરતા શાહે કહ્યું કે છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં તેમનો નફો લગભગ બમણો થઈ ગયો છે. જ્યારે ગ્રોસ નોન-પરફોર્મિંગ એસેટ્સ (GNPA) 12.8 ટકાથી ઘટીને 6.2 ટકા થઈ ગઈ છે અને નેટ નોન-પરફોર્મિંગ એસેટ્સ (NNPA) 6 ટકાથી ઘટીને 0.7 ટકા રહી ગઈ છે.
GNPA નો અર્થ છે કે બેંકો દ્વારા આપવામાં આવેલી કુલ લોનમાં કેટલો હિસ્સો ખરાબ લોન બની ચૂક્યો છે. જ્યારે NNPA તે હિસ્સો હોય છે જે સંભવિત નુકસાન માટે જોગવાઈ કર્યા પછી બચે છે.
સહકારી સંસ્થાઓમાં વ્યવસાયિક વ્યવસ્થાપનની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકતા શાહે કહ્યું કે ગુજરાતના આણંદમાં ત્રિભુવન સહકારી યુનિવર્સિટી બનવાથી સહકારિતા ક્ષેત્ર માટે વ્યવસાયિક લોકોને તૈયાર કરવામાં આવશે. તેમણે કહ્યું, “અમારું લક્ષ્ય છે કે પ્રાથમિક સહકારી સમિતિઓથી લઈને સૌથી મોટી સંસ્થાઓ સુધી તબક્કાવાર રીતે વ્યવસાયિક વ્યવસ્થાપન લાગુ કરવામાં આવે. આનાથી નિમણૂકોમાં પારદર્શિતા વધશે, કામની ક્ષમતા બહેતર થશે અને નિમણૂકોમાં થતા ભ્રષ્ટાચાર પર પણ અસરકારક રોક લાગશે.”
તેમણે એ પણ કહ્યું કે BJP ની સરકારોએ હંમેશા સમાજ કલ્યાણ માટે નવી સંસ્થાઓ બનાવી છે. તેમણે પૂર્વ વડાપ્રધાન અટલ બિહારી વાજપેયીના સમયમાં જનજાતીય કાર્ય મંત્રાલય અને 2019માં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં જલ શક્તિ મંત્રાલય બનવાનું ઉદાહરણ આપ્યું.
આગળની યોજના
મંત્રાલયની આગળની યોજના જણાવતા શાહે કહ્યું કે આગામી બે વર્ષમાં ભારત ટેક્સી સેવાના વિસ્તાર તમામ રાજ્યોના 500 શહેરો અને કસબાઓ સુધી કરવામાં આવશે.
તેમણે એ પણ જાહેરાત કરી કે જલ્દી જ એક નવી જીવન વીમા સહકારી સમિતિ શરૂ કરવામાં આવશે. તેનો ઉદ્દેશ્ય IFFCO-Tokio General Insurance Company સાથે મળીને સહકારી નેટવર્ક દ્વારા વીમા સેવાઓનો વિસ્તાર કરવાનો છે.
શાહે કહ્યું કે 2023માં બનાવવામાં આવેલી બહુ-રાજ્ય સહકારી સંસ્થા ભારતીય બીજ સહકારી સમિતિ લિમિટેડ (BBSSL) આગામી ત્રણ વર્ષમાં ભારતની સૌથી મોટી બિન-સરકારી બીજ ઉત્પાદન સંસ્થા બનવાની આશા છે. તેમણે કહ્યું કે આ સંસ્થા ખેડૂતોને શુદ્ધ અને ભેળસેળ વગરના બીજ ઉપલબ્ધ કરાવશે, વધુ ઉત્પાદન આપતી કિસ્મનું વિતરણ કરશે અને ભારતના પરંપરાગત બીજોના સંરક્ષણમાં પણ મદદ કરશે.
સ્થાપના દિવસના સમારોહ દરમિયાન ડેરી સહકારી સમિતિઓ માટે મોડેલ પેટા-નિયમો પણ જારી કરવામાં આવ્યા. સાથે જ છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં મંત્રાલયની ઉપલબ્ધિઓ પર આધારિત એક સ્મારક પ્રકાશન પણ જારી કરવામાં આવ્યું.
કાર્યક્રમમાં BBSSL અને ભારતીય કૃષિ અનુસંધાન પરિષદ (ICAR) ની વચ્ચે એક સમજૂતી કરાર (MoU) પર પણ હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા, જેથી ભારતની બીજ વ્યવસ્થાને વધુ મજબૂત કરી શકાય. એક બીજી મહત્વપૂર્ણ જાહેરાત એ રહી કે સરકારની જમીની સ્તરની સહકારી સંસ્થાઓને ડિજિટલ રીતે મજબૂત બનાવવાની યોજના હેઠળ 50,000 પ્રાથમિક કૃષિ લોન સમિતિઓ (PACS) ને ઈ-PACS માં બદલવામાં આવશે.
