Delhi Riots Jamia Violence: દિલ્હી હાઇકોર્ટે સોમવારે (5 ઓક્ટોબર) વર્ષ 2020ના દિલ્હી રમખાણો અને 2019માં જામિયા મિલિયા ઇસ્લામિયામાં થયેલી હિંસાની સ્વતંત્ર તપાસની માંગ કરતી અનેક અરજીઓને ફગાવી દીધી.
જસ્ટિસ વિવેક ચૌધરી અને જસ્ટિસ મનોજ જૈનની ખંડપીઠે રાજકીય નેતાઓ વિરુદ્ધ ભડકાઉ ભાષણોને લઈને FIR નોંધવા અને દોષિત પોલીસ અધિકારીઓ વિરુદ્ધ કાર્યવાહી કરવાની માંગ કરતી અન્ય એક અરજી પણ ફગાવી દીધી.
ચુકાદો સંભળાવતા અદાલતે કહ્યું, ‘ચુકાદામાં જણાવવામાં આવેલા કારણોના આધારે અરજીઓ ફગાવી દેવામાં આવે છે.’
વિસ્તૃત ચુકાદાની રાહ જોવાઈ રહી છે.
2020ના દિલ્હી રમખાણો સાથે જોડાયેલી અરજીઓ
રિપોર્ટ અનુસાર, 2020ના ઉત્તર-પૂર્વી દિલ્હી રમખાણો સાથે સંબંધિત અનેક અરજીઓમાં શેખ મુજ્તબાની અરજી પણ સામેલ હતી. તેમાં ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP)ના નેતાઓ કપિલ મિશ્રા, અનુરાગ ઠાકુર, પ્રવેશ વર્મા અને અભય વર્મા વિરુદ્ધ કથિત ભડકાઉ ભાષણ આપવા અને રમખાણો ભડકાવવાના આરોપમાં FIR નોંધવાની માંગ કરવામાં આવી હતી. સાથે જ, દોષિત પોલીસકર્મીઓ વિરુદ્ધ કાર્યવાહી કરવાની માંગ પણ કરવામાં આવી હતી.
લોયર્સ વૉઇસ તરફથી દાખલ કરવામાં આવેલી અન્ય એક અરજીમાં કોંગ્રેસના નેતાઓ સોનિયા ગાંધી, રાહુલ ગાંધી અને પ્રિયંકા ગાંધી વાડ્રા સાથે દિલ્હી ના પૂર્વ નાયબ મુખ્યમંત્રી મનીષ સિસોદિયા, આમ આદમી પાર્ટી (AAP)ના ધારાસભ્ય અમાનતુલ્લાહ ખાન, ઑલ ઇન્ડિયા મજલિસ-એ-ઇત્તેહાદુલ મુસ્લિમીન (AIMIM)ના નેતા અકબરુદ્દીન ઓવૈસી, AIMIMના પૂર્વ ધારાસભ્ય વારિસ પઠાણ, મહમૂદ પ્રાચા, કાર્યકર હર્ષ મંદર, મુફ્તી મોહમ્મદ ઇસ્માઇલ, સ્વરા ભાસ્કર, ઉમર ખાલિદ, બોમ્બે હાઇકોર્ટના પૂર્વ ન્યાયાધીશ બીજી કોલસે પાટીલ અને અન્યના કથિત ભડકાઉ ભાષણો વિરુદ્ધ કાર્યવાહી કરવાની માંગ કરવામાં આવી હતી.
કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી ઑફ ઇન્ડિયા (માર્ક્સવાદી) (CPI(M))ના વરિષ્ઠ નેતા વૃંદા કરાત પણ અરજદારોમાં સામેલ હતા. તેમણે રમખાણોના સંબંધમાં પોલીસ, રેપિડ એક્શન ફોર્સ (RAF) અથવા રાજ્યના અધિકારીઓ પર લગાવવામાં આવેલા આરોપોની સ્વતંત્ર તપાસની માંગ કરી હતી.
આ અરજીઓ ઉપરાંત એક અરજી નાગરિક અજય ગૌતમે પણ દાખલ કરી હતી. તેમણે નાગરિકતા (સુધારા) અધિનિયમ (CAA) વિરુદ્ધ થયેલા પ્રદર્શનોના ફંડિંગ અને તેમને પ્રાયોજિત કરવાની તપાસ નેશનલ ઇન્વેસ્ટિગેશન એજન્સી (NIA) દ્વારા કરાવવાની માંગ કરી હતી.
નોંધનીય છે કે કથિત ભડકાઉ ભાષણોના મામલામાં જે BJP નેતાઓના નામ અરજીઓમાં લેવામાં આવ્યા હતા, તેમાં અનુરાગ ઠાકુર પણ સામેલ હતા. તે સમયે કેન્દ્રીય મંત્રી રહેલા ઠાકુરે CAA વિરુદ્ધ પ્રદર્શન કરી રહેલા લોકો માટે એક ભીડ પાસે ‘દેશના ગદ્દારોને ગોળી મારો’ના નારા લગાવડાવ્યા હતા. જ્યારે તે સમયે સાંસદ રહેલા પ્રવેશ વર્માએ શાહીન બાગમાં શાંતિપૂર્ણ પ્રદર્શન કરી રહેલા લોકોને ‘બળાત્કારી અને હત્યારા’ કહ્યા હતા.
દિલ્હી લઘુમતી આયોગ દ્વારા રચવામાં આવેલી 10 સભ્યોની તથ્ય-તપાસ ટીમે અગાઉ પોતાના રિપોર્ટમાં કહ્યું હતું કે દિલ્હીમાં થયેલી હિંસા ‘આયોજિત અને લક્ષિત’ હતી અને તેના માટે મિશ્રાને જવાબદાર ઠેરવ્યા હતા.
મિશ્રા અને વર્મા બંને હાલમાં દિલ્હી સરકારમાં BJPના મંત્રી છે.
ગયા વર્ષે એપ્રિલમાં દિલ્હીની એક અદાલતે ઉત્તર-પૂર્વી દિલ્હી રમખાણોના મામલામાં મિશ્રા વિરુદ્ધ FIR નોંધવાનો આદેશ આપ્યો હતો.
2019ની જામિયા હિંસા સાથે જોડાયેલી અરજીઓ
સોમવારે દિલ્હી હાઇકોર્ટે 2019માં જામિયા મિલિયા ઇસ્લામિયામાં થયેલી હિંસા સાથે સંબંધિત અરજીઓ પણ ફગાવી દીધી. આ અરજીઓ યુનિવર્સિટીના અનેક વિદ્યાર્થીઓએ દાખલ કરી હતી, જેમણે આરોપ લગાવ્યો હતો કે હિંસા દરમિયાન દિલ્હી પોલીસે તેમની સાથે મારપીટ કરી હતી.
અરજદારોમાં નબીલા હસન પણ સામેલ છે. ઘટનાના સમયે તેઓ કાયદાના વિદ્યાર્થી હતા અને તેમણે નેશનલ હ્યુમન રાઇટ્સ કમિશન (NHRC)માં ફરિયાદ નોંધાવી હતી. NHRCએ પોતાના રિપોર્ટમાં કહ્યું હતું કે પ્રદર્શન ‘ગેરકાયદેસર ભેગા થવું’ હતું અને તેણે પોતે પોલીસ કાર્યવાહીને આમંત્રણ આપ્યું હતું.
અરજીના જવાબમાં દિલ્હી પોલીસે કહ્યું હતું કે યુનિવર્સિટીની અંદર અને બહાર તથા ન્યૂ ફ્રેન્ડ્સ કોલોની વિસ્તારમાં લગાવવામાં આવેલા CCTV કેમેરાની ફૂટેજ ‘સમયસર’ એકત્ર કરી લેવામાં આવી હતી અને તેને ‘યોગ્ય રીતે સુરક્ષિત રાખવામાં આવી છે.’
સોમવારે અરજીઓ ફગાવવામાં આવે તે પહેલાં પોલીસે હસનની તે માંગનો પણ વિરોધ કર્યો હતો, જેમાં તેમણે હિંસા સાથે જોડાયેલી FIRની તપાસ દિલ્હી પોલીસ પાસેથી લઈને કોઈ સ્વતંત્ર એજન્સીને સોંપવાની માંગ કરી હતી.
19 ઓક્ટોબર 2023ના રોજ સુપ્રીમ કોર્ટે હાઇકોર્ટને આ મામલાની વહેલી સુનાવણી કરવા કહ્યું હતું.
અગાઉ રિપોર્ટ કરવામાં આવ્યું હતું કે જામિયામાં અનેક વિદ્યાર્થીઓને પોલીસની મારપીટમાં માથા પર ઇજાઓ, ઊંડા ઘા અને હાડકાંમાં ફ્રેક્ચર થયા હતા. અનેક અહેવાલો અને પ્રત્યક્ષદર્શીઓના નિવેદનોમાં પોલીસ કાર્યવાહીમાં ઓછામાં ઓછું નુકસાન સુનિશ્ચિત કરવાના પ્રયાસના અભાવની વાત સામે આવી હતી. એક વિદ્યાર્થીની ડાબી આંખની રોશની જતી રહી હતી, જ્યારે અન્ય એક વિદ્યાર્થીના પગમાં રોડ લગાવવી પડી હતી.
અનેક વિદ્યાર્થીઓએ જણાવ્યું હતું કે તેમને લાઇબ્રેરીની સીડીઓ અને બહારના લૉનમાં કતારમાં ઊભા રાખવામાં આવ્યા હતા અને પોલીસ અધિકારીઓએ તેમને વારંવાર માર માર્યો હતો. આ દરમિયાન સાંપ્રદાયિક ટિપ્પણીઓ પણ કરવામાં આવી હતી.
ફેબ્રુઆરી 2023માં દિલ્હીની એક અદાલતે 2019ની જામિયા હિંસાના મામલામાં વિદ્યાર્થી નેતાઓ શરજિલ ઇમામ, સફૂરા ઝરગર, આસિફ ઇકબાલ તન્હા અને અન્ય આઠ લોકોને આરોપોમાંથી મુક્ત કરી દીધા હતા.
સાકેત જિલ્લા અદાલતના એડિશનલ સેશન જજ અરુળ વર્માએ કહ્યું હતું કે પ્રોસિક્યુશન ‘વાસ્તવિક દોષિતોને’ પકડવામાં નિષ્ફળ રહ્યું, પરંતુ તેણે આરોપીઓને ‘બલિનો બકરો’ બનાવી દીધા.
