DRDO Strategic Weapons: DRDO નો મોટો નિર્ણય, વ્યૂહાત્મક હથિયારોના મોટા પાયે ઉત્પાદન માટે હવે ખાનગી કંપનીઓને મળશે તક

DRDO Strategic Weapons: અગ્નિ મિસાઇલથી પરમાણુ સિસ્ટમ સુધી ખાનગી ક્ષેત્રની એન્ટ્રી, DRDO એ પહેલીવાર EoI માગ્યા

પહેલીવાર વ્યૂહાત્મક હથિયારોના ઉત્પાદન માટે ખાનગી કંપનીઓને તક

DRDOના મિસાઇલ અને વ્યૂહાત્મક સિસ્ટમ વિભાગે પોતાના દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલી મિસાઇલ અને બોમ્બ હથિયાર પ્રણાલીઓના ઉત્પાદન માટે કંપનીઓને લાયકાત પ્રક્રિયામાં સામેલ થવાનું આમંત્રણ આપ્યું છે. કંપનીઓને તેમની ટેક્નિકલ ક્ષમતા, નાણાકીય મજબૂતી અને ઉત્પાદન ક્ષમતાના આધારે શોર્ટલિસ્ટ કરવામાં આવશે.

• શોર્ટલિસ્ટ થનારી કંપનીઓને બાદમાં DRDO તરફથી શરૂ કરવામાં આવનારી વિવિધ પરિયોજનાઓ માટે વિશેષ ટેન્ડર જારી કરવામાં આવશે. તેનાથી ખાનગી ક્ષેત્રને વ્યૂહાત્મક સંરક્ષણ ઉત્પાદનની તે શ્રેણીમાં પ્રવેશ મળશે, જેમાં અત્યાર સુધી સરકારી ક્ષેત્રની કંપનીઓની ભૂમિકા સૌથી વધુ રહી છે.
• હાલમાં વ્યૂહાત્મક હથિયારોના ઉત્પાદનમાં ભારત ડાયનામિક્સ લિમિટેડ (BDL) જેવી જાહેર ક્ષેત્રની કંપનીઓની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા છે. નવી વ્યવસ્થા હેઠળ ખાનગી ક્ષેત્રની મોટી સંરક્ષણ કંપનીઓને પણ આ ઇકોસિસ્ટમમાં સામેલ કરવાની તૈયારી છે.
• સોલર એરોસ્પેસ એન્ડ ડિફેન્સ અને ટાટા એડવાન્સ્ડ સિસ્ટમ્સ લિમિટેડ જેવી સ્થાપિત કંપનીઓને આગામી મોટા પ્રોજેક્ટ સોંપવામાં આવી શકે તેવી કંપનીઓમાં સામેલ થવાની અપેક્ષા છે. જોકે, કોઈ કંપનીને પ્રોજેક્ટ મળતા પહેલાં તેણે DRDO દ્વારા નક્કી કરવામાં આવેલી લાયકાત અને ક્ષમતાના માપદંડો પર ખરી ઉતરવું પડશે.

એક પ્રોજેક્ટમાં ઓછામાં ઓછી બે કંપનીઓ ભાગીદાર બનશે

DRDOની યોજના ડેવલપમેન્ટ-કમ-પ્રોડક્શન પાર્ટનર મોડલ હેઠળ કામ કરવાની છે. તેના હેઠળ દરેક પ્રોજેક્ટ માટે ઓછામાં ઓછી બે કંપનીઓની પસંદગી કરવામાં આવશે.

• પસંદ કરાયેલી કંપનીઓ DRDO સાથે મળીને ટેસ્ટિંગ માટે પ્રોટોટાઇપ વિકસાવશે. પરીક્ષણ અને વિકાસનો તબક્કો સફળ થયા બાદ વ્યૂહાત્મક દળો તરફથી મોટા પાયે સિસ્ટમનો ઓર્ડર આપવામાં આવે ત્યારે આ જ કંપનીઓને ઉત્પાદનના ઓર્ડર પણ મળી શકે છે.
• આ મોડલથી એક તરફ ઉત્પાદન ક્ષમતા વધારવામાં મદદ મળશે, જ્યારે બીજી તરફ એક જ કંપની પરની નિર્ભરતા ઘટશે અને વ્યૂહાત્મક હથિયારોની સપ્લાય ચેન વધુ મજબૂત બની શકશે.

કંપનીઓ માટે લાયકાત પ્રક્રિયા સરળ નહીં હોય

વ્યૂહાત્મક હથિયારોના ઉત્પાદન સાથે જોડાયેલી આ પ્રક્રિયામાં સામેલ થવા માટે કંપનીઓએ અનેક કડક માપદંડો પૂર્ણ કરવા પડશે. કંપની પાસે ડિફેન્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ માટે જરૂરી ઇન્ડસ્ટ્રિયલ લાઇસન્સ હોવું જોઈએ. તેની સાથે વિસ્ફોટક સામગ્રીને સંભાળવા અને સંગ્રહ કરવા માટે PESO લાઇસન્સ પણ જરૂરી રહેશે.

• નાણાકીય ક્ષમતા પણ એક મહત્વપૂર્ણ શરત રાખવામાં આવી છે. કંપનીનું લઘુત્તમ ટર્નઓવર અને નેટ વર્થ નિર્ધારિત માપદંડો અનુસાર હોવું જોઈએ. કંપનીની નેટ વર્થ પરિયોજનાની અંદાજિત કિંમતના ઓછામાં ઓછા 5 ટકા કરતાં વધુ હોવી જોઈએ.

પ્રોજેક્ટ મેનેજમેન્ટ અને મોટા ઓર્ડરનો અનુભવ જરૂરી

DRDO માત્ર કાગળ પર ઉપલબ્ધ નાણાકીય ક્ષમતાના આધારે કંપનીઓની પસંદગી કરશે નહીં. કંપનીઓ પાસે પ્રોજેક્ટ મેનેજમેન્ટનો સાબિત અનુભવ અને મોટા સ્તરના ઉત્પાદન ઓર્ડરને સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કરવાનો ટ્રેક રેકોર્ડ પણ હોવો જોઈએ. આ ઉપરાંત કંપનીઓની ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ટેક્નિકલ ક્ષમતાની પણ ઝીણવટપૂર્વક તપાસ કરવામાં આવશે. ખાસ કરીને એ જોવામાં આવશે કે કંપની મોટા પાયે ઉત્પાદન કરવામાં સક્ષમ છે કે નહીં અને જરૂર પડે ત્યારે 50 કે 100થી વધુ યુનિટનું ઉત્પાદન કરવાની તેની ક્ષમતા કેટલી છે.

DRDOની નિષ્ણાત ટીમ કંપનીઓના પ્લાન્ટની મુલાકાત લેશે

શોર્ટલિસ્ટિંગ પહેલાં કંપનીઓના દાવાની જમીની તપાસ પણ કરવામાં આવશે. તેના માટે DRDO તરફથી નિષ્ણાતોની એક સમિતિની રચના કરવામાં આવશે. આ સમિતિ સંબંધિત કંપનીઓના પરિસર અને ઉત્પાદન સુવિધાઓની મુલાકાત લેશે. ત્યાં ઉપલબ્ધ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, ટેક્નિકલ ક્ષમતા, ઉત્પાદન વ્યવસ્થા અને અન્ય જરૂરી સુવિધાઓનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવશે. એટલે કે માત્ર દસ્તાવેજોના આધારે કંપનીને વ્યૂહાત્મક હથિયાર ઉત્પાદનની જવાબદારી આપવામાં આવશે નહીં, પરંતુ તેની વાસ્તવિક ક્ષમતાની પણ તપાસ કરવામાં આવશે.

અગ્નિથી લઈને ભવિષ્યની પરમાણુ સિસ્ટમ સુધી વધશે ઉત્પાદન ક્ષમતા

DRDOનું આ પગલું એટલા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યું છે કારણ કે મિસાઇલ અને વ્યૂહાત્મક સિસ્ટમ વિભાગને દેશના અત્યંત સંવેદનશીલ હથિયાર કાર્યક્રમો સાથે જોડાયેલી જવાબદારીઓ સોંપવામાં આવી છે. તેમાં અગ્નિ સિરીઝ જેવી વ્યૂહાત્મક મિસાઇલો સામેલ છે.

• આ ઉપરાંત વિભાગને ભવિષ્યની પરમાણુ હથિયાર પ્રણાલીઓના વિકાસ અને ઉત્પાદન સાથે જોડાયેલાં કામ પણ સોંપવામાં આવ્યાં છે. તેમાં સબમરીનથી લોન્ચ કરવામાં આવતી વ્યૂહાત્મક સિસ્ટમો પણ સામેલ છે.
• આવી સ્થિતિમાં ખાનગી કંપનીઓને ઉત્પાદન ઇકોસિસ્ટમમાં સામેલ કરવાનો હેતુ માત્ર કંપનીઓની સંખ્યા વધારવાનો નથી, પરંતુ દેશની વ્યૂહાત્મક હથિયાર ઉત્પાદન ક્ષમતાને મોટા પાયે મજબૂત કરવાનો પણ છે.

આત્મનિર્ભર સંરક્ષણ ઉત્પાદનની દિશામાં મોટું પગલું

DRDOની આ પહેલ ભારતના સંરક્ષણ ઉત્પાદન ક્ષેત્રમાં સરકારી અને ખાનગી ક્ષેત્ર વચ્ચેની ભાગીદારીને નવા સ્તરે લઈ જઈ શકે છે. જો ખાનગી કંપનીઓ નિર્ધારિત ટેક્નિકલ અને ઉત્પાદન માપદંડો પર ખરી ઉતરશે, તો આગામી વર્ષોમાં વ્યૂહાત્મક હથિયારોની ઉત્પાદન ક્ષમતામાં મોટો વિસ્તરણ જોવા મળી શકે છે.

• સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે આ પ્રક્રિયા માત્ર ઉત્પાદન પૂરતી મર્યાદિત નથી. કંપનીઓ DRDO સાથે મળીને પ્રોટોટાઇપ અને પરીક્ષણના તબક્કામાં પણ કામ કરશે. એટલે કે ખાનગી ક્ષેત્રને વ્યૂહાત્મક હથિયારોની સંપૂર્ણ ડેવલપમેન્ટ-ટુ-પ્રોડક્શન ચેનમાં મોટી ભૂમિકા મળવાનો માર્ગ ખુલી રહ્યો છે.