Dying Declaration Validity: સુપ્રીમ કોર્ટે શુક્રવારે એક મોટો નિર્ણય સંભળાવ્યો. કોર્ટે કહ્યું કે મૃત્યુ પહેલાં આપવામાં આવેલા કોઈપણ વ્યક્તિના નિવેદનને માત્ર એટલા માટે ખારીજ કરી શકાય નહીં કે નિવેદન આપવા અને તેના મૃત્યુ વચ્ચે થોડો સમય પસાર થયો હોય. કોર્ટે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે આવા નિવેદનને માન્ય થવા માટે એ જરૂરી નથી કે તે મૃત્યુના બિલકુલ પહેલાં અથવા મૃત્યુના ડરમાં આપવામાં આવ્યું હોય.
સુપ્રીમ કોર્ટની બેન્ચમાં જસ્ટિસ સંજય કરોલ અને જસ્ટિસ એન.કે. સિંહ સામેલ હતા. બેન્ચે કહ્યું કે મૃત્યુ પહેલાં કોઈપણ વ્યક્તિનું નિવેદન માત્ર મેજિસ્ટ્રેટની હાજરીમાં જ રેકોર્ડ થવું જરૂરી નથી. સાથે જ, જો ડૉક્ટર એ સર્ટિફાય ન કરે કે નિવેદન આપનાર માનસિક રીતે ઠીક હતો, તો પણ તે નિવેદનને સ્વીકાર્ય ગણી શકાય. કોર્ટે અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટના તે નિર્ણયને પલટી નાખ્યો, જેમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે આવા નિવેદનો માની શકાય નહીં કારણ કે મૃત્યુ પામનારે નિવેદન આપ્યાના લગભગ બે મહિના પછી દમ તોડ્યો હતો.
શું હતો મામલો?
એક કેસમાં, એક મહિલાના પતિ પર આરોપ હતો કે તેણે પોતાની પત્નીને ગોળી મારી દીધી કારણ કે તેણે છોકરાને બદલે છોકરીને જન્મ આપ્યો હતો. આ મામલામાં પતિએ પોતાની પત્નીના મૃત્યુ પહેલાંના નિવેદનની વૈધતાને પડકારી હતી. પતિનું કહેવું હતું કે આવા નિવેદનો પર ભરોસો કરી શકાય નહીં કારણ કે તે ન તો મેજિસ્ટ્રેટની હાજરીમાં રેકોર્ડ થયા હતા અને ન તો મૃત્યુ પામનારની માનસિક સ્થિતિ વિશે કોઈ મેડિકલ સર્ટિફિકેશન હતું. પરંતુ કોર્ટે પતિની દલીલોને ખારીજ કરી દીધી.
કોર્ટે શું કહ્યું?
કોર્ટે કહ્યું, “અમને આ દલીલો બિલકુલ બેમતલબ લાગે છે. અમે એવું એટલા માટે કહી રહ્યા છીએ કારણ કે આ કાયદામાં સારી રીતે સ્થાપિત છે કે મૃત્યુ પામનાર વ્યક્તિનું નિવેદન, જે તેના મૃત્યુના કારણ અથવા તે ઘટનાની પરિસ્થિતિઓ વિશે હોય, જેના કારણે તેનું મૃત્યુ થયું, જો પોલીસ અધિકારીને આપવામાં આવ્યું હોય અને CrPC ની કલમ ૧૬૧ હેઠળ રેકોર્ડ કરવામાં આવ્યું હોય, તો તે એવિડન્સ એક્ટની કલમ ૩૨(૧) હેઠળ પ્રાસંગિક અને સ્વીકાર્ય ગણાશે, ભલે CrPC ની કલમ ૧૬૨ માં સ્પષ્ટ મનાઈ હોય.”
મહિલાના મૃત્યુ પહેલાંના નિવેદનના આધારે કાર્યવાહી
કોર્ટે તે મહિલાના માતા-પિતાની અપીલને સ્વીકાર કરી લીધી. આ અપીલમાં તેમણે મહિલાના સાસરિયાઓ પર તેને હેરાન કરવા અને તેના પતિને તેને મારવા માટે ઉશ્કેરવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો, કારણ કે તેણે ત્રણ છોકરીઓને જન્મ આપ્યો હતો અને તે ચોથી વાર ગર્ભવતી હતી. કોર્ટે મહિલાના મરતાં-મરતાં આપેલા નિવેદન અને તેની નવ વર્ષની દીકરીના નિવેદનના આધારે, તેના પતિ સિવાય તેના સાસરિયાઓ વિરુદ્ધ પણ કાર્યવાહી શરૂ કરવાનો આદેશ આપ્યો.
