EVM Vote Theft Debate: ચૂંટણી સુધારા પ્રક્રિયાને લઈને બુધવારે સંસદમાં ઘણો વિવાદ થયો. કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રીએ લોકસભામાં નેતા પ્રતિપક્ષ રાહુલ ગાંધી પર કટાક્ષ કરતા કહ્યું કે EVMની દલીલ ગળે ઊતરતી નથી, તો હવે ‘વૉટ ચોરી’નો મુદ્દો લઈને આવ્યા. તેમણે આ મુદ્દાને લઈને આખા બિહારમાં યાત્રા કાઢી, છતાં હારી ગયા. ગૃહ મંત્રીએ સ્પષ્ટ કહ્યું કે હારનું કારણ કોંગ્રેસનું નેતૃત્વ છે, EVM અને મતદાર સૂચિ નથી. તેમણે યાદ અપાવ્યું કે હેકાથોનમાં પણ કોંગ્રેસમાંથી કોઈ સામે આવ્યું નહોતું.
આના પર રાહુલ ગાંધીએ કહ્યું કે ગૃહ મંત્રી અમિત શાહ ચૂંટણી સુધારા પર લોકસભામાં ચર્ચા દરમિયાન બચાવની મુદ્રામાં જોવા મળ્યા. તેમણે વિપક્ષના કોઈ સવાલનો જવાબ આપ્યો નહીં.
રાહુલ ગાંધીએ કહ્યું, “મેં કહ્યું હતું કે અમને પારદર્શક મતદાર સૂચિ આપો, EVM સ્ટ્રક્ચરની જાણકારી આપો, ભાજપના નેતાઓ હરિયાણા-બિહારમાં વૉટ આપી રહ્યા છે.” તેમણે જણાવ્યું કે ‘વૉટ ચોરી’ના સંબંધમાં તેમની પ્રેસ કોન્ફરન્સોમાં નક્કર પુરાવા આપવામાં આવ્યા છે, પરંતુ શાહે આ વિશે કંઈ કહ્યું નહીં.
૧. શાહે કર્યો કોંગ્રેસના ‘વૉટ ચોરી’ના ઇતિહાસનો ઉલ્લેખ
અમિત શાહે વળતો પ્રહાર કરતા કહ્યું કે કોંગ્રેસના જમાનામાં આખી મતપેટીઓ હાઇજેક થઈ જતી હતી. EVM આવવાથી આ બધું બંધ થઈ ગયું. તેમણે આક્ષેપ કર્યો કે ચૂંટણીની ચોરી બંધ થઈ રહી છે, તેથી વિપક્ષના પેટમાં દુખાવો થઈ રહ્યો છે. શાહે કહ્યું કે ભાજપ ઘણી ચૂંટણીઓ હારી, પણ ક્યારેય કોઈ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર અને ચૂંટણી પંચ પર સવાલ ઊભા કર્યા નથી. તેમણે વૉટ ચોરીના કોંગ્રેસના આરોપોને ફગાવી દીધા અને આરોપ લગાવ્યો કે વિપક્ષી પાર્ટીનો વૉટ ચોરીનો ઇતિહાસ રહ્યો છે.
૨. દેશમાં SIR ક્યારે-ક્યારે થયું, અમિત શાહે સંસદમાં જણાવ્યું
અમિત શાહે SIR (Special Investigation Report) નો ઉલ્લેખ કરીને જણાવ્યું કે તે ક્યારે ક્યારે થયું અને ત્યારે દેશમાં કોની સરકાર હતી:
૧૯૫૨, ૧૯૫૭, ૧૯૬૧: વડાપ્રધાન જવાહરલાલ નહેરુ (કોંગ્રેસ)
૧૯૬૫-૬૬: વડાપ્રધાન લાલ બહાદુર શાસ્ત્રી (કોંગ્રેસ)
૧૯૮૩-૮૪: વડાપ્રધાન ઇન્દિરા ગાંધી (કોંગ્રેસ)
૧૯૮૭-૮૯: વડાપ્રધાન રાજીવ ગાંધી (કોંગ્રેસ)
૧૯૯૨-૯૫: વડાપ્રધાન પી.વી. નરસિમ્હા રાવ (કોંગ્રેસ)
૨૦૦૨-૦૩: વડાપ્રધાન અટલ બિહારી વાજપેયી (ભાજપ)
૨૦૦૪ (સમાપ્ત): વડાપ્રધાન ડો. મનમોહન સિંહ (કોંગ્રેસ)
૩. ચૂંટણી પંચ SIR કેમ કરી રહ્યું છે?
અમિત શાહે ચૂંટણી પંચની શક્તિઓનો ઉલ્લેખ કરતા કહ્યું કે બંધારણના અનુચ્છેદ ૩૨૪ હેઠળ ચૂંટણી પંચનું ગઠન, ચૂંટણી કમિશનરોની નિમણૂક, લોકસભા, રાજ્યસભા, વિધાનસભા, રાષ્ટ્રપતિ અને ઉપરાષ્ટ્રપતિ, આ તમામ ચૂંટણીઓનું સંપૂર્ણ નિયંત્રણ ચૂંટણી પંચને આપવામાં આવ્યું છે.
તેમણે કહ્યું કે અનુચ્છેદ ૩૨૬ માં મતદારની પાત્રતા, યોગ્યતા અને મતદાર હોવાની શરતો નક્કી કરવામાં આવી છે, જેમાં સૌથી પહેલી શરત છે કે મતદાર ભારતનો નાગરિક હોવો જોઈએ, વિદેશી નહીં.
વિપક્ષના સવાલ પર તેમણે કહ્યું કે ચૂંટણી પંચ SIR એટલા માટે કરી રહ્યું છે, કારણ કે તે તેનું દાયિત્વ (જવાબદારી) છે.
૪. EVMનો ઇતિહાસ અને પારદર્શિતા
ભારતમાં EVM (ઇલેક્ટ્રોનિક વોટિંગ મશીન)નો ઇતિહાસ લગભગ પાંચ દાયકામાં ધીમે ધીમે વિકસિત થયો છે.
શરૂઆત: તેની વાર્તા ૧૯૭૭ થી શરૂ થાય છે, જ્યારે ચૂંટણી પંચે પ્રથમ વખત તેના ઉપયોગ પર વિચાર કર્યો.
પ્રથમ પ્રયોગ: EVMનો પહેલો વાસ્તવિક પ્રયોગ ૧૯૮૨ માં કેરળના પારૂર વિધાનસભા પેટાચૂંટણીમાં કરવામાં આવ્યો. કાયદાકીય વિવાદ પછી ૧૯૮૯ માં જનપ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમમાં સંશોધન કરીને EVMને કાનૂની માન્યતા મળી.
વ્યાપક ઉપયોગ: ૨૦૦૪ ની લોકસભા ચૂંટણીમાં પ્રથમ વખત આખા દેશમાં ૧૦૦% મતદાન EVMથી કરાવવામાં આવ્યું.
VVPAT: સમયની સાથે પારદર્શિતાને વધુ મજબૂત કરવા માટે ૨૦૧૩ માં VVPAT (Voter Verified Paper Audit Trail) ટેકનોલોજી જોડવામાં આવી અને ૨૦૧૯ ની લોકસભા ચૂંટણીથી તેને સમગ્ર દેશમાં લાગુ કરવામાં આવ્યું.
વર્તમાન સ્થિતિ: આજે ભારતની EVM સંપૂર્ણપણે સ્ટેન્ડઅલોન મશીનો છે, તેમાં ઇન્ટરનેટ કે કોઈ પણ વાયરલેસ ટેકનોલોજીનો કોઈ ઘટક હોતો નથી. તેનું ઉત્પાદન ફક્ત બે સરકારી કંપનીઓ – ECIL અને BEL – જ કરે છે.
