IIT Student Transfer Case: ભારતીય પ્રૌદ્યોગિક સંસ્થાન (IIT) ખડગપુરમાં બેચલર ઓફ આર્કિટેક્ચર (B.Arch)નો અભ્યાસ કરી રહેલા એક વિદ્યાર્થીએ મેડિકલના આધારે ટ્રાન્સફર માટે લગભગ એક વર્ષ પહેલા સુપ્રીમ કોર્ટમાં અરજી કરી હતી. આ મામલે બુધવારે સુપ્રીમ કોર્ટે IIT રૂડકીને કહ્યું કે જ્યાં સુધી આ અરજી પર અંતિમ નિર્ણય ન આવે, ત્યાં સુધી એક સીટ ખાલી રાખવામાં આવે.
જસ્ટિસ બી.વી. નાગરત્નાની અધ્યક્ષતાવાળી બેન્ચે AIIMS દિલ્હીને પણ વિદ્યાર્થીની મેડિકલ તપાસ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો. હકીકતમાં, વિદ્યાર્થી ‘બોર્ડરલાઇન પર્સનાલિટી ડિસઓર્ડર’થી પીડિત છે અને તેમની સારવાર ચંદીગઢની પોસ્ટગ્રેજ્યુએટ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ મેડિકલ એજ્યુકેશન એન્ડ રિસર્ચ (PGIMER)માં ચાલી રહી છે. વિદ્યાર્થીએ પહેલા AIIMS દિલ્હીમાં સારવાર ચાલુ રાખવા માટે IIT દિલ્હીમાં ટ્રાન્સફરની માંગ કરી હતી, પરંતુ જ્યારે તેમને જણાવવામાં આવ્યું કે IIT દિલ્હીમાં આ કોર્સ ૪ વર્ષનો છે, જ્યારે IIT ખડગપુરમાં ૫ વર્ષનો છે, ત્યારે તેમણે કોર્ટ પાસે IIT રૂડકીમાં ટ્રાન્સફરની માંગ કરી. તેમણે કહ્યું કે IIT રૂડકી, AIIMS ઋષિકેશની નજીક છે, જ્યાં તેઓ થેરાપી લઈ શકે છે.
જ્યારે કોર્ટને જણાવવામાં આવ્યું કે IIT ખડગપુરને વિદ્યાર્થીના ટ્રાન્સફર પર કોઈ વાંધો નથી, ત્યારે કોર્ટે AIIMSને મેડિકલ તપાસ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો. ટ્રાન્સફર પોલિસી હેઠળ એસેસમેન્ટ જરૂરી છે.
યાચિકા
સુપ્રીમ કોર્ટમાં વિદ્યાર્થી તરફથી હાજર રહેલા વરિષ્ઠ વકીલ શોભા ગુપ્તાએ ‘ધ પ્રિન્ટ’ને જણાવ્યું કે વર્તમાન ટ્રાન્સફર પોલિસી વિદ્યાર્થીની માંગનું સમર્થન કરે છે, પરંતુ મેડિકલ તપાસ કરાવ્યા વિના જ IIT ખડગપુરે ૬ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ના રોજ તેમની ટ્રાન્સફર અરજી ફગાવી દીધી હતી. આ પછી વિદ્યાર્થીએ કોર્ટમાં અરજી કરી. યાચિકામાં વિદ્યાર્થીએ કહ્યું કે ૨૦૧૯માં PGIMER ચંદીગઢમાં તેમને ડિપ્રેશન અને એન્ઝાયટીની બીમારી હોવાનું જાણવા મળ્યું હતું. આ પછી તેમણે AIIMS દિલ્હીમાં સ્પેશિયલ થેરાપી લીધી અને તેમની સ્થિતિમાં ઘણો સુધારો થયો હતો. પરંતુ ૨૦૨૩માં IIT ખડગપુરમાં પ્રવેશ મળ્યા પછી તેમની સમસ્યા ફરી વધી ગઈ. પરિવારથી દૂર રહેવું અને નવી જગ્યાનું વાતાવરણ તેમના ડિપ્રેશનને વધુ ગંભીર બનાવી ગયું.
IIT ના ટ્રાન્સફર રૂલ્સ મેડિકલના આધારે એક IIT માંથી બીજી IIT માં અંડરગ્રેજ્યુએટ વિદ્યાર્થીઓના ટ્રાન્સફરની મંજૂરી આપે છે. આ કારણે વિદ્યાર્થીના વાલીઓએ IIT દિલ્હીનો સંપર્ક કર્યો. ત્યાંના ડાયરેક્ટરે કેટલીક શરતો સાથે મંજૂરી આપી, ત્યારબાદ પરિવારે IIT ખડગપુર સાથે વાત કરી. પરંતુ શરૂઆતમાં ભરોસો આપ્યા છતાં IIT ખડગપુરે ઘણા કારણો જણાવતા ટ્રાન્સફરની માંગ ઠુકરાવી દીધી. જેમાં JEE માં ઓછી રેન્ક, કોર્સમાં તફાવત, B.Arch અને B.Tech ની પ્રવેશ પ્રક્રિયામાં સમાનતા ન હોવી અને આર્કિટેક્ચરના વિદ્યાર્થીઓ પર ટ્રાન્સફર રૂલ્સ લાગુ ન થવા સામેલ હતા.
IIT દિલ્હીમાં ટ્રાન્સફરની માંગ કરતી વખતે વિદ્યાર્થીએ કહ્યું હતું કે ત્યાંથી AIIMS દિલ્હી નજીક છે, જ્યાં તેમની સારવાર થઈ શકે છે. તેમણે એ પણ કહ્યું કે IIT ખડગપુરમાં તેમના માટે સમસ્યા એ હતી કે તેમની બીમારીની થેરાપી માટે સૌથી નજીકની હોસ્પિટલ કોલકાતામાં હતી, જે એક પ્રાઇવેટ હોસ્પિટલ હતી અને તેનો ખર્ચ ઉઠાવવો તેમના પરિવાર માટે શક્ય ન હતો. ગયા વર્ષે ઓક્ટોબરમાં જ્યારે સુપ્રીમ કોર્ટે આ યાચિકા પર સુનાવણી માટે સંમતિ આપી, ત્યારે IIT ખડગપુરના ડાયરેક્ટરે વિદ્યાર્થીના પરિવાર સાથે ટ્રાન્સફરની શક્યતા પર વાત કરી, પરંતુ કોર્સના માળખામાં તફાવત હોવાને કારણે IIT દિલ્હીનો વિકલ્પ છોડી દેવામાં આવ્યો. આ પછી IIT રૂડકીનું નામ નક્કી થયું અને ત્યાંથી જવાબ માંગવામાં આવ્યો. શોભા ગુપ્તાએ ‘ધ પ્રિન્ટ’ને જણાવ્યું કે IIT રૂડકીએ ટ્રાન્સફરને લઈને કેટલીક આપત્તિઓ નોંધાવી હતી. સૌથી મોટી આપત્તિ એ હતી કે વિદ્યાર્થી IIT ખડગપુરમાં બે વર્ષનો અભ્યાસ પૂરો કરી ચૂક્યા છે. તેમણે કહ્યું, “પરંતુ આ ગેરસમજ હતી. તેમણે અત્યાર સુધી માત્ર એક વર્ષનો અભ્યાસ પૂરો કર્યો છે. કોર્ટમાં કેસ ચાલવાને કારણે તેઓ બીજા વર્ષનો અભ્યાસ કરી શક્યા નથી. જરૂર પડે તો તેઓ પહેલા વર્ષથી ફરીથી અભ્યાસ શરૂ કરવા માટે પણ તૈયાર છે.”
કોર્ટે શું કહ્યું
બુધવારની સુનાવણી દરમિયાન, જસ્ટિસ નાગરત્નાની બેન્ચે IIT ખડગપુરના વકીલની સુનાવણી ટાળવાની વિનંતીને ગંભીરતાથી લીધી. તેમણે જોયું કે ઇન્સ્ટિટ્યૂશનના વકીલે તેમની હાજરી માટે ઓફિશિયલ ડોક્યુમેન્ટ ફાઈલ કર્યા ન હતા. જજે કહ્યું, “તમારે તમારું વકાલતનામું ફાઈલ કરવામાં કેટલો સમય લાગે છે? આ શું છે? તમે એક એજ્યુકેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂશન છો. તમે પહેલીવાર હાજર થઈ રહ્યા છો અને તમે સુનાવણી ટાળવાની માંગ કરી રહ્યા છો.”
જોકે, વકીલે ટ્રાન્સફર પર વાંધો નોંધાવ્યો અને IIT ખડગપુર અને IIT રૂડકી વચ્ચે કરિક્યુલમ અને કોર્સ પેરિટીમાં તફાવત તરફ ઈશારો કર્યો, પરંતુ બાદમાં તેમણે બેન્ચને જણાવ્યું કે સૈદ્ધાંતિક રીતે, ઇન્સ્ટિટ્યૂશનને કોઈ વાંધો નથી. આ સમયે, કોર્ટને એ પણ જણાવવામાં આવ્યું કે IIT રૂડકીમાં પ્રવેશની છેલ્લી તારીખ ૧૭ જુલાઈ હતી, જેના પર બેન્ચે તરત જ ઇન્સ્ટિટ્યૂશનને એક સીટ ખાલી રાખવાનો ઓર્ડર આપ્યો. કોર્ટે વિદ્યાર્થીને ૨૦ જુલાઈએ AIIMS બોર્ડ સામે હાજર થવા કહ્યું અને મામલાની ફરી સુનાવણી માટે ૨૯ જુલાઈની તારીખ નક્કી કરી. કોર્ટે એ પણ નોંધ્યું કે વિદ્યાર્થીએ IIT દિલ્હીને બદલે IIT રૂડકીમાં ટ્રાન્સફર માટે રિક્વેસ્ટ કરી હતી, જ્યાં કોર્સનો કરિક્યુલમ IIT ખડગપુરના કરિક્યુલમથી અલગ છે. જ્યારે IIT ખડગપુરના વકીલે કહ્યું કે વિદ્યાર્થીના એન્ટ્રન્સ માર્ક્સ IIT રૂડકી માટે નક્કી કરેલી લિમિટ કરતા ઓછા હતા, ત્યારે બેન્ચે પલટવાર કરતા કહ્યું કે ટ્રાન્સફર માટે માર્ક્સ જરૂરી નથી.
