India Drone Policy 2026: યુએસ-ઈરાન યુદ્ધની વચ્ચે ભારતનું ફોકસ પણ પોતાની ‘ડ્રોન નીતિ’માં મોટા ફેરફાર તરફ છે. ભારત ડ્રોન ક્ષેત્રે આત્મનિર્ભરતા વધારવા માંગે છે. રક્ષા મંત્રાલયે ભવિષ્યના યુદ્ધોમાં ડ્રોનની વધતી ભૂમિકા અને વૈશ્વિક તણાવ વચ્ચે સપ્લાય ચેઈનના જોખમને જોતા વિદેશી ડ્રોન અને તેમના સ્પેરપાર્ટ્સ પર નિર્ભરતા ઘટાડવાની દિશામાં મોટું પગલું ભર્યું છે. આ અંતર્ગત ઘરેલું સ્તરે ડ્રોન નિર્માણને મજબૂત બનાવવા અને જરૂરી ટેકનોલોજી વિકસાવવાની યોજના તૈયાર કરવામાં આવી રહી છે.
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, સરકાર એવા મહત્વના કમ્પોનન્ટ્સ અને ક્ષમતાઓની ઓળખ કરી રહી છે જેમને દેશમાં જ વિકસાવવા જરૂરી છે, જેથી ભારત સંપૂર્ણપણે સ્વતંત્ર ડ્રોન નિર્માણ કરી શકે અને જરૂર પડ્યે ઉત્પાદન ઝડપથી વધારી શકાય. આમાં ઈલેક્ટ્રોનિક્સ, એન્જિન, બેટરી અને મોલ્ડ જેવા મહત્વના ભાગોની ઘરેલું ઉપલબ્ધતા પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે.
ભારતમાં સ્વદેશી ડ્રોન
રક્ષા મંત્રી રાજનાથ સિંહે ઉદ્યોગ જગતને સંબોધતા 2030 સુધીમાં ભારતને સ્વદેશી ડ્રોન નિર્માણનું વૈશ્વિક કેન્દ્ર બનાવવાનું લક્ષ્ય નક્કી કર્યું છે.
આ માટે એક વિસ્તૃત રોડમેપ તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યો છે, જેમાં નક્કી કરેલી સમયસીમા સાથે વિવિધ તબક્કામાં કામ કરવામાં આવશે.
સાથે જ એ પણ સુનિશ્ચિત કરવામાં આવશે કે ભારતીય કંપનીઓ પાસે સમગ્ર નિર્માણ પ્રક્રિયામાં બૌદ્ધિક સંપદા અધિકાર (IPR) હોય, જેથી ઉત્પાદન ક્ષમતાને ઝડપથી વધારી શકાય.
યુદ્ધોમાંથી શીખ અને સુરક્ષાના પડકારો
યુક્રેન અને પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષોએ એ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે આધુનિક યુદ્ધમાં ડ્રોન અને કાઉન્ટર-ડ્રોન સિસ્ટમ કેટલી મહત્વની બની ગઈ છે.
નિર્ભરતા ઘટાડવી: ભારત પણ પોતાના UAV (અનમેન્ડ એરિયલ વ્હીકલ) કાફલાનો વિસ્તાર કરી રહ્યું છે, પરંતુ હાલમાં તેનો મોટો હિસ્સો આયાતી સબ-સિસ્ટમ્સ પર નિર્ભર છે, જે વૈશ્વિક સંકટ સમયે પ્રભાવિત થઈ શકે છે.
ચાઈનીઝ કનેક્શન: વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈન હજુ પણ ચીન પર ઘણી હદ સુધી નિર્ભર છે, જ્યારે યુરોપ, ઈઝરાયેલ અને અમેરિકા જેવા અન્ય સ્ત્રોતો પણ વધતી માંગને કારણે દબાણમાં છે.
હેકિંગનું જોખમ: ભૂતકાળમાં ચીની સોફ્ટવેરવાળા ડ્રોન હેક થવા જેવા કિસ્સાઓએ સ્વદેશી ટેકનોલોજી વિકસાવવાની જરૂરિયાતને વધુ તેજ બનાવી દીધી છે.
કડક તપાસ: સેનાએ ડ્રોનની પસંદગી માટે નવી તપાસ પ્રણાલી લાગુ કરી છે, જેમાં તમામ કમ્પોનન્ટ્સના મૂળ સ્થાન (Origin) ની તપાસ અને સોફ્ટવેરનું સખત ટેસ્ટિંગ સામેલ છે.
‘રક્ષા અધિગ્રહણ પ્રક્રિયા’ (DAP) માં ફેરફાર
આ ઉપરાંત, નવી ‘રક્ષા અધિગ્રહણ પ્રક્રિયા’ (DAP) માં પણ ફેરફાર કરવામાં આવી રહ્યા છે, જેનાથી ભારતીય કંપનીઓને વધુ પ્રાથમિકતા આપવામાં આવશે. ઘરેલું ઉદ્યોગને પ્રોત્સાહન આપવા માટે પ્રોડક્શન-લિંક્ડ ઇન્સેન્ટિવ (PLI) જેવી યોજનાઓને પણ વધુ મજબૂત કરવામાં આવી શકે છે.
