India Iran BRICS Tension: પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષની અસર ભારત પર પણ સ્પષ્ટપણે દેખાઈ રહી છે. મિડલ ઈસ્ટના તમામ દેશો સાથે ભારતની રાજદ્વારી વાતચીત ચાલુ છે. ઈરાન-ઈઝરાયેલ સંઘર્ષ શરૂ થયાના બે અઠવાડિયા પછી ભારત અને ઈરાનના વિદેશ મંત્રીઓએ ચોથી વખત વાત કરી, જેમાં તેહરાને વધતા સંકટ પર બ્રિક્સ (BRICS) દેશો પાસેથી એકતાની માંગ કરી. આ વાતચીત એવા સમયે થઈ જ્યારે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ ગુરુવારે રાત્રે ઈરાની રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેજેશ્કિયન સાથે વાતચીત કરી હતી.
વર્તમાનમાં બ્રિક્સનું અધ્યક્ષપદ ભારત પાસે છે, ઈરાનના આ નિવેદને ચોક્કસપણે ભારતની ટેન્શન વધારી દીધી છે. કારણ કે વર્તમાન સંકટ પર સંયુક્ત નિવેદન બહાર પાડવું ઘણું પડકારજનક છે, બ્રિક્સના ત્રણ સભ્યો – ઈરાન, સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) અને સાઉદી અરેબિયા સીધી રીતે આ પ્રાદેશિક તણાવ સાથે જોડાયેલા છે.
જયશંકરે રશિયન વિદેશ મંત્રી સાથે પણ કરી વાત
બુધવારે ભારતના વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકર અને તેમના રશિયન સમકક્ષ સર્ગેઈ લાવરોવ વચ્ચે ફોન પર થયેલી વાતચીતમાં પણ આ મુદ્દે ચર્ચા થઈ હતી. એવું માનવામાં આવે છે કે બ્રિક્સ સભ્ય દેશોના હિતોને ધ્યાનમાં રાખીને એક સંતુલિત અને દરેક માટે સ્વીકાર્ય નિવેદન તૈયાર કરવા અંગે પ્રાથમિક સ્તરે વાતચીત ચાલુ છે.
ભારત પાસે બ્રિક્સનું અધ્યક્ષપદ
જ્યાં શાંઘાઈ કોઓપરેશન ઓર્ગેનાઈઝેશન (SCO) તરફથી ઈરાન પર સૈન્ય હુમલાની નિંદા કરવી પ્રમાણમાં સરળ હતી, ત્યાં બ્રિક્સ માટે સહિયારો વલણ નક્કી કરવો એ વધુ સંવેદનશીલ અને જટિલ પ્રક્રિયા છે. આ વર્ષના અંતમાં બ્રિક્સ શિખર સંમેલન ભારતમાં આયોજિત થવાનું પ્રસ્તાવિત છે.
ઈરાને શું કહ્યું?
તેહરાન દ્વારા જારી કરાયેલ ફોન કોલની વિગતો મુજબ, ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચીએ જયશંકરને અમેરિકા અને ઈઝરાયેલના કથિત હુમલા પછીની તાજી સ્થિતિ અને તેની પ્રાદેશિક તથા વૈશ્વિક સ્થિરતા પરની અસરની જાણકારી આપી. તેમણે આત્મરક્ષણના પોતાના કાયદેસરના અધિકારનો ઉપયોગ કરવાના ઈરાનના દૃઢ સંકલ્પ પર પણ ભાર મૂક્યો.
અરાઘચીએ જયશંકરને આંતરરાષ્ટ્રીય અને પ્રાદેશિક સંગઠનો પાસે દેશ વિરુદ્ધ સૈન્ય આક્રમકતાની નિંદા કરવાનું આહ્વાન કર્યું અને વૈશ્વિક સ્થિરતામાં બ્રિક્સ દેશોના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો. જયશંકરે પણ ગુરુવારે રાત્રે થયેલી આ વાતચીતની પુષ્ટિ કરી. જયશંકરે કહ્યું, ‘ગઈ રાત્રે ઈરાની વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચી સાથે વધુ એક વાતચીત થઈ. દ્વિપક્ષીય બાબતોની સાથે સાથે બ્રિક્સ સંબંધિત મુદ્દાઓ પર પણ ચર્ચા થઈ.’
પીએમ મોદીએ ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ સાથે કરી વાત
આ પહેલા વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ ગુરુવારે રાત્રે ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેજેશ્કિયન સાથે ફોન પર વાત કરી અને પશ્ચિમ એશિયાની ગંભીર સ્થિતિ પર ચર્ચા કરી. મોદીએ ક્ષેત્રમાં વધતા તણાવ અને સામાન્ય લોકોના જીવ ગુમાવવા સાથે નાગરિક પાયાની સુવિધાઓને થયેલા નુકસાન પર ઊંડી ચિંતા વ્યક્ત કરી.
વડાપ્રધાને ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિને જણાવ્યું કે ભારતીય નાગરિકોની સુરક્ષાની સાથે સાથે સામાન અને ઈંધણના અવરોધ વિનાના પરિવહનની જરૂરિયાત ભારતની સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા બની રહી છે.
મોદીએ એક્સ (X) પર એક પોસ્ટમાં કહ્યું, ‘ક્ષેત્રમાં ગંભીર સ્થિતિ પર ચર્ચા કરવા માટે મેં ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ ડૉ. મસૂદ પેજેશ્કિયન સાથે વાતચીત કરી. મેં તણાવ વધવા, નાગરિકોના જીવ ગુમાવવા અને નાગરિક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને થયેલા નુકસાન પર ઊંડી ચિંતા વ્યક્ત કરી.’
વડાપ્રધાને શાંતિ અને સ્થિરતા પ્રત્યે ભારતની પ્રતિબદ્ધતાને દોહરાવી અને સંકટનો અંત લાવવા માટે સંવાદ અને મુત્સદ્દીગીરીનો આગ્રહ કર્યો.
એક સત્તાવાર નિવેદન અનુસાર, પેજેશ્કિયને વડાપ્રધાન મોદીને ઈરાનની વર્તમાન સ્થિતિથી વાકેફ કર્યા અને ક્ષેત્રમાં તાજેતરના ઘટનાક્રમ પર પોતાનો દૃષ્ટિકોણ શેર કર્યો.
