India Morocco relations: આફ્રિકાના સમૃદ્ધ દેશોમાં સામેલ મોરોક્કોએ ભારતીય વ્યવસાયો માટે એક મોટો પ્રસ્તાવ આપ્યો છે, જેનાથી ભારતને વિવિધ વૈશ્વિક બજારો સાથે જોડાયેલા જોખમોમાંથી મુક્તિ મળી શકે છે. ઉત્તર આફ્રિકામાં મોરોક્કોની ભૌગોલિક સ્થિતિ એવી છે કે તે ભારત માટે યુરોપ અને આફ્રિકાના પ્રવેશદ્વાર તરીકે સાબિત થઈ શકે છે.
અનેક ક્ષેત્રોમાં સહયોગ કરવા માંગે છે મોરોક્કો
તાજેતરમાં ‘આફ્રિકા ડેવલપમેન્ટ બેંક ગ્રુપ’ એ મોરોક્કોને આફ્રિકાની સૌથી અગ્રણી ઔદ્યોગિક અર્થવ્યવસ્થાનો દરજ્જો આપ્યો છે. ભારતમાં મોરોક્કોના રાજદૂત મોહમ્મદ મલિકીએ કહ્યું કે તેઓ ભારત સાથે અનેક ક્ષેત્રોમાં પરસ્પર સહયોગ કરવા માંગે છે. તેમણે જણાવ્યું કે, ‘ભારતીય વ્યાપાર માટે મોરોક્કો યુરોપીય અને આફ્રિકી બજારો સુધી વ્યૂહાત્મક પ્રવેશદ્વાર ઉપલબ્ધ કરાવે છે, જેમાં આધુનિક ઔદ્યોગિક પ્લેટફોર્મ અને વ્યાપક વ્યાપારી ભાગીદારી પણ સામેલ છે.’
આપણી બંને અર્થવ્યવસ્થાઓની સમાનતાઓ મુખ્ય ક્ષેત્રોમાં પરસ્પર સહયોગ માટે મહત્વપૂર્ણ તકો પેદા કરે છે, જેમાં ઓટોમોટિવ, એરોસ્પેસ, ગ્રીન ટેકનોલોજી અને લોજિસ્ટિક્સ સામેલ છે.
ભારતની ખાદ્ય સુરક્ષામાં મહત્વપૂર્ણ ભાગીદાર
મોરોક્કો પાસે દુનિયાના ૭૦% ફોસ્ફેટનો જથ્થો છે. મોરોક્કો ભારતનો સૌથી મોટો ફોસ્ફેટ સપ્લાયર છે. આ રીતે તે ભારતની ખાદ્ય સુરક્ષામાં ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ ભાગીદાર છે. એવા સમયે જ્યારે ફર્ટિલાઈઝરના નિકાસમાં પણ અવરોધ ઊભા કરીને ચીન વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈનને તોડવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે, ત્યારે મોરોક્કો એક ખૂબ મોટો સહયોગી બનીને ઉભર્યું છે.
ભારતના ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ માટે પણ મહત્વપૂર્ણ
મોરોક્કોનો યુરોપિયન યુનિયન અને અમેરિકા સાથે ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ છે અને આફ્રિકન કોન્ટિનેન્ટલ ફ્રી ટ્રેડ એરિયાનો પણ તે એક મુખ્ય ભાગીદાર છે. ભારત-યુરોપિયન યુનિયન ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ થઈ ચુક્યું છે અને અમેરિકા સાથે ફ્રી ટ્રેડ ડીલને લઈને ચાલી રહેલી વાતચીત વચ્ચે મોરોક્કો એક વધુ મજબૂત પ્રસ્તાવ આપી રહ્યું છે. ભારત સાથે ઔદ્યોગિક, સંરક્ષણ અને વ્યાવસાયિક ભાગીદારી માટે આ વધુ મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે.
ભારત માટે મોરોક્કોનું ટેન્જિયર મેડ પોર્ટ અહમ
ભારત કરતા લગભગ બમણી માથાદીઠ આવક ધરાવતું મોરોક્કો આફ્રિકાનો સૌથી મોટો ઓટોમોટિવ નિકાસકાર છે. તાજેતરના વર્ષોમાં તે દુનિયાનું સૌથી ઝડપથી વિકસતું પ્રોડક્શન હબ બની રહ્યું છે. મોરોક્કોના રાજદૂતનું કહેવું છે કે આફ્રિકા અને યુરોપના બજારોની નજીક હોવા અને લાંબા સમય સુધી નીતિના પાલનને કારણે તે ભારત માટે ખૂબ જ દુર્લભ તક ઉપલબ્ધ કરાવી શકે છે. મોરોક્કો તરફથી ભારતને આપવામાં આવેલા પ્રસ્તાવના કેન્દ્રમાં તેનું ‘ટેન્જિયર મેડ પોર્ટ’ છે, જે જિબ્રાલ્ટરની સામુદ્રધુનીમાં સ્થિત છે. મોરોક્કોનું આ બંદર દુનિયાના ૧૮૦ બંદરો સાથે જોડાયેલું છે અને માત્ર ૨૪-૪૮ કલાકની અંદર દક્ષિણ યુરોપ સુધી માલ પહોંચાડવામાં સક્ષમ છે.
