India Rice Production Decline: ભારતમાં આ વર્ષે ચોખાનું ઉત્પાદન લગભગ 1 કરોડ ટન ઘટવાનો અંદાજ છે. ઓછા વરસાદ અને પાક તૈયાર થવાના મહત્વપૂર્ણ તબક્કામાં ભેજની અછતને કારણે ઉત્પાદન પર અસર પડી રહી છે. ઉદ્યોગ નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર ઉત્પાદનમાં આ ઘટાડો લગભગ 20 વર્ષમાં સૌથી મોટો હોઈ શકે છે. જોકે અગાઉના વર્ષોના રેકોર્ડ પાકને કારણે સરકારી અને રાજ્ય ભંડારમાં ચોખાનો મોટો જથ્થો ઉપલબ્ધ છે, જેના કારણે સ્થાનિક પુરવઠા અને નિકાસ બંનેને તાત્કાલિક સંકટથી બચાવવામાં મદદ મળી શકે છે.
રાઇસ એક્સપોર્ટર્સ એસોસિએશનના અધ્યક્ષ બી.વી. કૃષ્ણ રાવના જણાવ્યા અનુસાર, ઓછા વરસાદને કારણે આ વર્ષે ચોખાનું ઉત્પાદન લગભગ 10 મિલિયન મેટ્રિક ટન ઘટી શકે છે. ગયા વર્ષે ભારતમાં ચોખાનું ઉત્પાદન લગભગ 154 મિલિયન ટનના રેકોર્ડ સ્તરે હતું. જો આ વર્ષે 10 મિલિયન ટનની ઘટ આવે છે તો ઉત્પાદન લગભગ 144 મિલિયન ટન રહી શકે છે. એટલે કે ગયા વર્ષની સરખામણીએ લગભગ 6.5 ટકાનો ઘટાડો.
ચોમાસાનો ઓછો વરસાદ બન્યો મોટો કારણ
રોઇટર્સના અહેવાલ અનુસાર, 1 જૂનથી શરૂ થયેલા ચાર મહિનાના ચોમાસા દરમિયાન ભારતમાં સામાન્ય કરતાં લગભગ 15 ટકા ઓછો વરસાદ થયો છે. કેટલાક મુખ્ય ચોખા ઉત્પાદક રાજ્યોમાં વરસાદની અછત 42 ટકા સુધી પહોંચી ગઈ છે. નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર તાજેતરના અઠવાડિયાઓમાં લાંબા સમય સુધી ચાલેલા શુષ્ક સમયગાળાએ ખાસ કરીને દક્ષિણ અને પૂર્વ ભારતમાં ચોખાના પાકની સંભવિત ઉપજને અસર કરી છે. ચોખાનો પાક તૈયાર થવાના સમયે પૂરતો વરસાદ ન થવાથી પ્રતિ હેક્ટર ઉત્પાદન ઘટવાની આશંકા છે. એટલે કે સમસ્યા માત્ર વાવેતર કરાયેલા વિસ્તારની નથી, પરંતુ જે ખેતરમાં પાક ઊભો છે ત્યાં પણ ઉપજ ઘટવાનું જોખમ છે.
ડાંગરનું વાવેતર ક્ષેત્ર પણ લગભગ 4 ટકા ઘટ્યું
સરકારી આંકડા અનુસાર, 11 સપ્ટેમ્બર સુધી ઉનાળામાં વાવવામાં આવેલા ચોખાનો વિસ્તાર 4.268 કરોડ હેક્ટર હતો. આ ગયા વર્ષની સમાન અવધિની સરખામણીએ લગભગ 4 ટકા ઓછો છે. ભારતના કુલ ચોખાના ઉત્પાદનમાં ઉનાળામાં વાવવામાં આવતા પાકનો હિસ્સો 80 ટકાથી વધુ છે. બાકીનું ઉત્પાદન શિયાળામાં વાવવામાં આવતા પાકમાંથી આવે છે. તેથી ઉનાળાના પાકના ઉત્પાદનમાં ઘટાડાની કુલ વાર્ષિક ઉત્પાદન પર મોટી અસર પડી શકે છે.
શિયાળાના પાક માટે પણ પાણીની ચિંતા
આવનારા શિયાળાના પાકને લઈને પણ ચિંતા છે. ઓલમ એગ્રી ઇન્ડિયાના ડેપ્યુટી કન્ટ્રી હેડ નિતિન ગુપ્તાના જણાવ્યા અનુસાર, જળાશયોમાં સામાન્ય કરતાં ઓછું પાણી હોવાને કારણે શિયાળામાં વાવવામાં આવતા ચોખાના વિસ્તાર પર પણ અસર પડી શકે છે. તેનો અર્થ એ છે કે જો જળાશયોમાં પૂરતું પાણી નહીં આવે તો ઉત્પાદન પરનું દબાણ માત્ર વર્તમાન ખરીફ પાક સુધી સીમિત નહીં રહે, પરંતુ આગામી પાક સુધી પણ તેની અસર જોવા મળી શકે છે.
સ્થાનિક બજારમાં ચોખા મોંઘા થવા લાગ્યા
ઉત્પાદનમાં ઘટાડાની આશંકાની અસર બજારમાં જોવા મળવા લાગી છે. સ્થાનિક ચોખાના ભાવમાં વધારો થયો છે અને નિકાસના ભાવ એક વર્ષથી વધુ સમયના સૌથી ઊંચા સ્તરે પહોંચી ગયા છે. ભારતની સ્થિતિ એટલા માટે પણ મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે તે વિશ્વના સૌથી મોટા ચોખા ઉત્પાદક અને નિકાસકાર દેશોમાં સામેલ છે. ભારતમાં ઉત્પાદન ઘટવાથી વૈશ્વિક બજારમાં ઉપલબ્ધ ચોખાની માત્રા અને ભાવ પર પણ અસર પડી શકે છે. સામાન્ય રીતે થાઇલેન્ડ અને વિયેતનામ જેવા અન્ય મુખ્ય નિકાસકાર દેશોમાં પણ ચોખાના ભાવ વધી રહ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં ભારતથી આવતા ચોખાના ભાવ વધવાથી આંતરરાષ્ટ્રીય ખરીદદારો પર વધારાનું દબાણ પડી શકે છે.
ખેડૂતોને પ્રીમિયમ ચોખાનો વધુ સારો ભાવ મળી શકે
ઓછું ઉત્પાદન અને બજારમાં વધતા ભાવની બીજી અસર ખેડૂતો પર પડી શકે છે. રાઇસ એક્સપોર્ટર્સ એસોસિએશનના અધ્યક્ષ બી.વી. કૃષ્ણ રાવના જણાવ્યા અનુસાર, પ્રીમિયમ જાતોના ચોખા ઉગાડતા ખેડૂતોને ખુલ્લા બજારમાં વધુ સારો ભાવ મળી શકે છે. પરંતુ તેનો બીજો પક્ષ એ છે કે ખેડૂતો સરકારી ખરીદી વ્યવસ્થાની જગ્યાએ ખુલ્લા બજારમાં વધુ ચોખા વેચી શકે છે. તેનાથી સરકાર દ્વારા કરવામાં આવતી ખરીદી પર અસર થવાની શક્યતા છે.
તેમ છતાં નિકાસ પર તાત્કાલિક સંકટ કેમ નથી?
ઉત્પાદનમાં સંભવિત મોટા ઘટાડા છતાં ભારત પાસે ચોખાનો એટલો મોટો ભંડાર છે કે હાલમાં નિકાસ પર તાત્કાલિક પ્રતિબંધ મૂકવાની જરૂરિયાત દેખાતી નથી. 1 સપ્ટેમ્બર 2026 સુધી ભારતના રાજ્ય ભંડારમાં ચોખા અને મિલિંગ ન કરાયેલા ડાંગર સહિત કુલ સ્ટોક લગભગ 59.6 મિલિયન ટન હતો. આ જથ્થો સરકાર દ્વારા 1 ઓક્ટોબર માટે નિર્ધારિત 10.3 મિલિયન ટનના લક્ષ્ય કરતાં અનેક ગણો વધારે છે. આ વિશાળ સ્ટોક હાલમાં ભારત માટે સૌથી મોટું સુરક્ષા કવચ છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોના રેકોર્ડ પાકથી એકત્ર થયેલા ભંડારને કારણે આ વર્ષે ઉત્પાદન ઘટવા છતાં સરકાર પાસે સ્થાનિક બજાર અને નિકાસ બંનેને સંભાળવાની શક્યતા છે.
રેકોર્ડ નિકાસ ચાલુ રહેવાની શક્યતા
નવી દિલ્હીમાં આવેલી એક વૈશ્વિક ટ્રેડિંગ કંપનીના ડીલરના જણાવ્યા અનુસાર, મોટા ચોખાના ભંડારને કારણે ઉત્પાદન ઘટવા છતાં ભારત કોઈ નવા નિકાસ પ્રતિબંધ વિના ચોખાની નિકાસ ચાલુ રાખી શકે છે. તેનો અર્થ એ છે કે ઉત્પાદનમાં લગભગ 6.5 ટકાનો સંભવિત ઘટાડો સીધો ભારતીય ચોખાની નિકાસમાં પણ એટલા જ પ્રમાણમાં ઘટાડામાં બદલાય તે જરૂરી નથી. જૂના સ્ટોકમાંથી આ ઘટની ભરપાઈ કરી શકાય છે. જોકે જો ઉત્પાદનમાં ઘટાડો અંદાજ કરતાં વધારે થાય અથવા સ્થાનિક ભાવમાં ઝડપી વધારો ચાલુ રહે તો સરકાર સામે સ્થાનિક ઉપલબ્ધતા અને નિકાસ વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો પડકાર વધી શકે છે.
ભારત માટે બેવડો પડકાર
વર્તમાન સ્થિતિમાં ભારત સામે બે સમાંતર પડકારો છે.
- પ્રથમ, ઓછા વરસાદ અને ઓછી ઉપજને કારણે સ્થાનિક બજારમાં ચોખા મોંઘા થઈ શકે છે.
- બીજો, આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ભારતીય ચોખા મોંઘા થવાથી તેની સ્પર્ધાત્મક સ્થિતિ પર અસર પડી શકે છે, ખાસ કરીને ત્યારે જ્યારે થાઇલેન્ડ અને વિયેતનામ જેવા અન્ય મુખ્ય નિકાસકારો પણ ઊંચા ભાવનો સામનો કરી રહ્યા છે.
હાલમાં રેકોર્ડ સરકારી સ્ટોક આ દબાણને સંભાળવામાં મદદ કરી રહ્યો છે. પરંતુ જો ઓછા વરસાદની અસર શિયાળાના પાક સુધી પહોંચે છે, તો આવનારા મહિનાઓમાં ઉત્પાદન, ભાવ અને નિકાસનું ચિત્ર વધુ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
ભારતમાં ચોખાના ઉત્પાદનમાં લગભગ બે દાયકાનો સૌથી મોટો ઘટાડો થવાનો અંદાજ સામે આવ્યો છે. નબળું ચોમાસું, પાક તૈયાર થવા દરમિયાન વરસાદની અછત અને ઘટેલા વાવેતર ક્ષેત્રે ઉત્પાદન પર દબાણ વધાર્યું છે. જોકે 59.6 મિલિયન ટનનો રેકોર્ડ સ્ટોક તાત્કાલિક ખાદ્ય પુરવઠા અને નિકાસ માટે મોટો બફર છે. આવનારા મહિનાઓમાં વાસ્તવિક પડકાર એ રહેશે કે નવી ફસલ ઓછી હોવા વચ્ચે આ મોટા સ્ટોકનો ઉપયોગ સ્થાનિક ભાવ અને નિકાસ બંને વચ્ચે કેવી રીતે સંતુલન જાળવે છે.
