India Uranium Big Deals: કેનેડા ૨૦૨૭ થી ૨૦૩૫ સુધી ભારતને ૨૨ મિલિયન પાઉન્ડ યુરેનિયમની સપ્લાય કરશે. આ માટે ભારતે કેનેડા સાથે ૨.૬ અબજ ડોલરનો સમજૂતી કરાર કર્યો છે. આ પહેલા હાલમાં જ ભારતે વિશ્વના સૌથી મોટા યુરેનિયમ ઉત્પાદક દેશ કઝાકિસ્તાન સાથે પણ યુરેનિયમ સપ્લાયને લઈને એક મોટી ડીલ કરી હતી. કઝાકિસ્તાનની સરકારી યુરેનિયમ કંપની ‘કઝાટોમપ્રોમ’ એ ભારતના પરમાણુ ઉર્જા વિભાગ સાથે આ કરાર કર્યો હતો. ‘યલો કેક’ કહેવાતા યુરેનિયમની સપ્લાયને લઈને ભારતના મિત્રોની યાદી લાંબી થઈ ગઈ છે.
ભારતને કેટલું યુરેનિયમ આપશે કેનેડા?
એક અહેવાલ મુજબ, છેલ્લા ૧૦ મહિનામાં ભારત-કેનેડા સંબંધોમાં આવેલા નાટકીય બદલાવનું પરિણામ સોમવારે વડાપ્રધાન મોદી દ્વારા તેમના સમકક્ષ માર્ક કાર્નીની યજમાની દરમિયાન થયેલી વાર્તાલાપમાં જોવા મળ્યું. આ દરમિયાન ઘણી મહત્વપૂર્ણ જાહેરાતો અને સમજૂતીઓ થઈ, જેમાં ભારતને ૨૨ મિલિયન પાઉન્ડ (૯.૯ મિલિયન કિલોગ્રામ) યુરેનિયમના પુરવઠા માટેની ઐતિહાસિક સમજૂતી પણ સામેલ છે.
ભારતનું ન્યુક્લિયર માર્કેટ કેનેડા માટે મોટી તક
‘દ ગ્લોબ એન્ડ મેલ’ પર છપાયેલા સમાચાર મુજબ, વિશ્વની સૌથી મોટી યુરેનિયમ ખાણકામ કંપનીઓમાંની એક કેનેડાની ‘કેમેકો કોર્પ’ માટે ભારતનું ન્યુક્લિયર માર્કેટ એક મોટું વિકાસની તક છે. કંપનીના ચીફ એક્ઝિક્યુટિવ ઓફિસર ટિમ ગિટ્ઝેલએ ભારત સાથે ૨.૬ અબજ ડોલરના યુરેનિયમ સપ્લાય સમજૂતીને અંતિમ ઓપ આપ્યા બાદ આ વાત કહી. ભારત પરમાણુ ઉર્જા ક્ષેત્રે પેઢીગત વિસ્તરણ કરી રહ્યું છે અને ખાનગી રોકાણ માટે આ ક્ષેત્રને ખોલી રહ્યું છે. ગિટ્ઝેલએ ભારત સરકાર સાથે ૨૦2૭ થી ૨૦૩૫ વચ્ચે ભારતને ૨૨ મિલિયન પાઉન્ડ યુરેનિયમ સપ્લાય કરવાના કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા.
૨૦૨૦ પછી કેનેડાથી યુરેનિયમ આવતું નહોતું
કેમેકોનો ભારત સાથે ૨૦૧૫ થી ૨૦૨૦ સુધી પરમાણુ પુરવઠાનો કરાર હતો. પરંતુ બંને દેશો વચ્ચે રાજકીય સંબંધો વણસતા તેનું નવીકરણ કરવામાં આવ્યું ન હતું. ત્યારબાદ ૨૦૨૩ માં કેનેડિયન શીખ કાર્યકર હરદીપ સિંહ નિજ્જરની હત્યા બાદ આ સંબંધો વધુ ખરાબ થયા હતા. તે સમયે ભૂતપૂર્વ વડા પ્રધાન જસ્ટિન ટ્રુડોની સરકારે ભારતના એજન્ટો આમાં સામેલ હોવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો.
ભારતને યુરેનિયમ આપનારા આ છે મિત્રો
વર્તમાન સમયમાં રશિયા, કઝાકિસ્તાન, ઉઝબેકિસ્તાન, ફ્રાન્સ અને કેનેડા ભારતને યુરેનિયમ બળતણ આપી રહ્યા છે અથવા આપવા માટે ડીલ કરી છે. મીડિયા રિપોર્ટ અનુસાર, ૨૦૧૨ માં ભારતે ઓસ્ટ્રેલિયા સાથે પણ કરાર કર્યો હતો, જ્યારે ઓસ્ટ્રેલિયન સરકારે ભારતને યુરેનિયમ વેચવાનો નિર્ણય કર્યો હતો. જોકે, ઓસ્ટ્રેલિયા બાદમાં પોતાના નિર્ણયથી પીછેહઠ કરી ગયું હતું.
ભારતની નજર ૨૦૪૭ સુધીના આ લક્ષ્યાંક પર
ભારત તેના પરમાણુ ઉર્જા ક્ષેત્રનો મોટા પાયે વિસ્તાર કરી રહ્યું છે. સરકારનું લક્ષ્ય ૨૦૪૭ સુધીમાં ઉત્પાદન ક્ષમતાને ૧૦ ગણી વધારીને ૮.૮ ગીગાવોટથી ૧૦૦ ગીગાવોટ સુધી લઈ જવાનું છે. આ માટે ભારતમાં પહેલેથી જ કાર્યરત ૨૬ રિએક્ટરો ઉપરાંત ડઝનબંધ નવા અને મોટા રિએક્ટરોની જરૂર પડશે.
૧ કિલો યુરેનિયમમાં કેટલી પાવર હોય છે?
એક કિલોગ્રામ યુરેનિયમ-૨૩૫ પૂર્ણ વિખંડન દ્વારા ૨૦ ટેરાજૂલ ઉર્જા પેદા કરી શકે છે, જે ૧૫૦૦ ટન કોલસા બરાબર છે. આનાથી યુરેનિયમ કોલસા અને તેલની સરખામણીમાં અત્યંત ઉર્જા-સઘન પદાર્થ બની જાય છે. એક કિલોગ્રામ યુરેનિયમ-૨૩૫ માં લગભગ ૨૪,૦૦૦,૦૦૦ કિલોવોટ-કલાક ઉર્જા હોય છે, જે ૨૭ લાખ કિલોગ્રામ કોલસા જેટલી એનર્જી આપવા બરાબર છે.
૧ કિલો યુરેનિયમની કિંમત કેટલી છે?
પરમાણુ ઉર્જા અને પરમાણુ હથિયારોમાં તેની મહત્વની ભૂમિકાને કારણે યુરેનિયમ મોંઘું છે. યુરેનિયમનું નિષ્કર્ષણ અને પ્રોસેસિંગ જટિલ અને ખર્ચાળ છે. વિવિધ અહેવાલો મુજબ, એક કિલોગ્રામ યુરેનિયમની કિંમત લગભગ એક કરોડથી ત્રણ કરોડ રૂપિયા સુધીની હોય છે. જોકે, યુરેનિયમની કિંમત તેના પ્રકાર, બજારની માંગ અને ઉત્પાદન ખર્ચ જેવા પરિબળો પર આધાર રાખે છે.
