Jaipur Royal Family Property Dispute: સુપ્રીમ કોર્ટે જયપુર ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટી (JDA) અને પૂર્વ રાજવી પરિવારના સભ્ય અને પૂર્વ ડેપ્યુટી સીએમ દીયા કુમારીના પરિવાર વચ્ચેના ૪૦૦ કરોડ રૂપિયાના જમીન વિવાદમાં રાજસ્થાન હાઈકોર્ટના એક ચુકાદાને પલટી નાખ્યો છે. હાઈકોર્ટે નીચલી અદાલતના તે આદેશને ‘મેરિટની તપાસ વગર’ યથાવત રાખ્યો હતો, જે રાજવી પરિવારની તરફેણમાં હતો. હવે સુપ્રીમ કોર્ટે આ મામલે સુનાવણી ફરીથી શરૂ કરવાનો આદેશ આપ્યો છે.
જસ્ટિસ જે બી પારદીવાલા અને કે વી વિશ્વનાથનની બેંચે કહ્યું કે હાઈકોર્ટે ટેકનિકલ આધારો પર JDA ની અપીલ પર વિચાર કરવાનો ઈનકાર કરીને કોઈ યોગ્ય કામ કર્યું નથી. કોર્ટે હાઈકોર્ટને નિર્દેશ આપ્યો છે કે તે ચાર અઠવાડિયાની અંદર JDA ની પ્રથમ અપીલ પર મેરિટના આધારે નિર્ણય કરે અને એક પાલન રિપોર્ટ રજૂ કરે.
શું છે મામલો?
આ આખો મામલો જયપુરના શહેરી વિસ્તારમાં ફેલાયેલી જમીન સાથે જોડાયેલો છે. આ જમીન પહેલા ‘હથરોઈ ગામ’ ના નામે ઓળખાતી હતી. હવે આ વિસ્તારમાં કિંમતી જમીન, શાળાઓ, હોસ્પિટલો અને બીજી જરૂરી સુવિધાઓ આવેલી છે. JDA મુજબ, આ જમીનની કિંમત ૪૦૦ કરોડ રૂપિયા છે. JDA નું કહેવું છે કે આ જમીનને મહેસૂલ રેકોર્ડમાં ‘સિવાય ચક’ એટલે કે ‘ખેતી વગરની સરકારી જમીન’ તરીકે નોંધવામાં આવી હતી.
JDA નું કહેવું છે કે ૧૯૯૦ ના દાયકામાં તેમણે આ જમીન પર કબજો કરી લીધો હતો. તેમણે પૂર્વ રાજવી પરિવારના તે દાવાને પડકાર્યો હતો કે આ જમીન ૧૯૪૯ ની સંધિ હેઠળ તેમની ખાનગી મિલકત હતી. આ સંધિ જયપુરના ભારતીય સંઘમાં વિલીનીકરણ સાથે જોડાયેલી હતી.
JDA નો આગ્રહ છે કે આ જમીનનો ઉલ્લેખ ક્યારેય તે સંધિની યાદીમાં પૂર્વ રાજવી પરિવારની ખાનગી મિલકત તરીકે કરવામાં આવ્યો નહોતો. JDA નું એ પણ કહેવું છે કે ૧૯૯૩ થી ૧૯૯૫ વચ્ચે વળતર આપીને આ જમીનના મોટા હિસ્સાને કાયદેસર રીતે સંપાદિત કરવામાં આવ્યો હતો.
૨૦૦૫ માં, રાજવી પરિવારે માલિકી હકની જાહેરાત માટે એક દીવાની દાવો દાખલ કર્યો હતો. ૨૪ નવેમ્બર ૨૦૧૧ ના રોજ, નીચલી અદાલતે તેમની તરફેણમાં ચુકાદો આપ્યો અને તેમને જમીનના માલિક જાહેર કર્યા. અદાલતે રાજ્યની તરફેણમાં રહેલા મહેસૂલ રેકોર્ડને રદ કરી દીધો અને JDA ને જમીનમાં દખલ કરતા રોકી દીધું.
JDA એ ૨૦૧૨ માં પોતાની પ્રથમ અપીલ દાખલ કરી હતી. નવેમ્બર ૨૦૨૩ માં તેને ફગાવી દેવામાં આવી હતી, પરંતુ એક વર્ષથી થોડા વધુ સમય બાદ તેને ફરીથી બહાલ કરવામાં આવી.
ગયા વર્ષે ૧૫ સપ્ટેમ્બરે, હાઈકોર્ટે આ વિવાદમાં દખલ કરવાનો ઈનકાર કરી દીધો હતો. તેમણે નીચલી અદાલતના ચુકાદાને કોઈ પણ અપીલીય તપાસ વગર યથાવત રાખ્યો હતો. આ પછી JDA એ ૧૦ ડિસેમ્બરે સુપ્રીમ કોર્ટના દ્વાર ખખડાવ્યા હતા.
JDA એ દલીલ કરી હતી કે જાહેર જમીન ટેકનિકલ આધારો પર ખોવાઈ ગઈ, જ્યારે મામલો જાહેર માલિકી હક, પૂર્ણ થયેલી સંપાદન પ્રક્રિયા, નક્કી થયેલા મહેસૂલ રેકોર્ડ અને અનુચ્છેદ ૩૬૩ હેઠળની બંધારણીય રોક સાથે જોડાયેલો હતો. આ મામલો હવે સુપ્રીમ કોર્ટના હસ્તક્ષેપ બાદ ફરીથી હાઈકોર્ટમાં મેરિટના આધારે સંભળવામાં આવશે. આનાથી એ નક્કી થશે કે આ કિંમતી જમીનનો માલિકી હક કોની પાસે છે.
