India Youth Anger: યુવાનોમાં વધી રહેલો અસંતોષ
દેશભરમાં પ્રવેશ પરીક્ષાના પ્રશ્નપત્રો વારંવાર લીક થવાની ઘટનાઓ બાદ વિદ્યાર્થીઓમાં ભારે નારાજગી જોવા મળી છે. અનેક સ્થળોએ વિરોધ પ્રદર્શન થયા, જેના કારણે શિક્ષણ વ્યવસ્થા અને ભરતી પ્રક્રિયા ફરી ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવી છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે યુવાનોનો આ વધતો અસંતોષ સરકાર માટે લાંબા ગાળાનો મહત્વનો પડકાર બની શકે છે.
પેપર લીક બાદ સુધારાની જાહેરાત
વિરોધ પ્રદર્શન બાદ કેન્દ્ર સરકારે પેપર લીકના કેસોની ઝડપી સુનાવણી માટે ફાસ્ટ-ટ્રેક અદાલતોની જાહેરાત કરી છે. સાથે જ પરીક્ષા પ્રણાલીમાં સુધારા માટે વિશેષ પહેલ શરૂ કરવામાં આવી છે, જેથી ભવિષ્યમાં આવી ઘટનાઓ અટકાવી શકાય.
માત્ર પેપર લીક નહીં, રોજગાર પણ મોટો મુદ્દો
યુવાનોનું કહેવું છે કે સમસ્યા માત્ર પરીક્ષાઓ સુધી મર્યાદિત નથી. અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યા પછી પણ યોગ્ય નોકરી મળવી મુશ્કેલ બની રહી છે. અર્થશાસ્ત્રીઓના જણાવ્યા અનુસાર છેલ્લા 10 વર્ષમાં લેબર માર્કેટ પર દબાણ વધ્યું છે અને બિન-કૃષિ ક્ષેત્રમાં નવી નોકરીઓનું સર્જન અપેક્ષા મુજબ થયું નથી.
વિશ્વની સૌથી મોટી યુવા વસ્તી સામે પડકાર
ભારતમાં 15થી 29 વર્ષની ઉંમરના 36 કરોડથી વધુ યુવાનો છે. છેલ્લા બે દાયકામાં ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવનારાઓની સંખ્યા ઝડપથી વધી છે, પરંતુ તે જ ગતિએ રોજગારની તકોમાં વધારો થયો નથી.
ગ્રેજ્યુએટ બેરોજગારી ચિંતાજનક
છેલ્લા 25 વર્ષથી ગ્રેજ્યુએટ્સમાં બેરોજગારીનો દર આશરે 35થી 40 ટકા વચ્ચે રહ્યો છે. વર્ષ 1983માં માત્ર 4 ટકા યુવાનો ગ્રેજ્યુએટ હતા અને તેમાંના 13 ટકા બેરોજગાર હતા. જ્યારે 2023માં ગ્રેજ્યુએટ્સનું પ્રમાણ 28 ટકા થયું, પરંતુ તેમાંના 67 ટકા બેરોજગાર રહ્યા.
રોજગાર સર્જનની ગતિ ધીમી
વર્ષ 2004-05થી 2023 દરમિયાન દર વર્ષે સરેરાશ 50 લાખ નવા ગ્રેજ્યુએટ્સ જોડાયા, પરંતુ માત્ર 28 લાખ લોકોને જ રોજગાર મળ્યો. માત્ર 3.7 ટકા લોકોને ઉચ્ચ સ્તરની નોકરી મળી અને 7 ટકાથી ઓછા લોકોને કાયમી પગારવાળી નોકરી મળી.
મેન્યુફેક્ચરિંગ અને SME પર ભાર
નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે GDPમાં મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રનો હિસ્સો 2015ના 17 ટકાથી ઘટીને 14 ટકા રહ્યો છે. નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગો (SME)ને મજબૂત બનાવવાથી રોજગાર વધારવામાં મદદ મળી શકે છે.
AI અને IT ક્ષેત્રનો પડકાર
AIના વધતા ઉપયોગને કારણે અનેક ક્ષેત્રોમાં ભરતીની ગતિ ધીમી પડી રહી છે. અહેવાલો અનુસાર ખેતી સિવાયની 8થી 12 ટકા નોકરીઓ પર AIની અસર પડી શકે છે. IT ક્ષેત્રમાં નવી ભરતીનો દર પણ 10 ટકાથી ઓછો રહ્યો હોવાનું જણાવવામાં આવે છે.
ડિગ્રી કરતાં કૌશલ્યને પ્રાથમિકતા
કંપનીઓ હવે માત્ર ડિગ્રી નહીં પરંતુ કૌશલ્યને વધુ મહત્વ આપી રહી છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે શિક્ષણને વધુ વ્યવહારુ અને રોજગારલક્ષી બનાવવું, મેન્યુફેક્ચરિંગને પ્રોત્સાહન આપવું અને નવી રોજગાર તકો ઊભી કરવી સમયની સૌથી મોટી જરૂરિયાત છે.
