IWT Neutral Expert Deadline: પહલગામ હુમલા બાદ ભારતે ન માત્ર સિંધુ જળ સંધિ (IWT) ને અટકાવી દીધી, પરંતુ આ અંગે થનારી ન્યૂટ્રલ એક્સપર્ટની તમામ પ્રક્રિયાઓમાંથી પણ બહાર નીકળી ગયું. પરંતુ, આ મામલે જમ્મુ અને કાશ્મીરના રતલે અને કિશનગંગા હાઇડ્રો ઇલેક્ટ્રિક પ્રોજેક્ટને લઈને પાકિસ્તાનની વાંધાઓ સાથે જોડાયેલી પ્રક્રિયાઓ પર ન્યૂટ્રલ એક્સપર્ટે પોતાની ગતિવિધિઓ રોકવાને બદલે વધુ તેજ કરી દીધી. અહેવાલ છે કે પાકિસ્તાનના કહેવા પર તેઓ આ મામલે જાન્યુઆરી, ૨૦૨૭ સુધીમાં અંતિમ ચુકાદો પણ સંભળાવી દેશે.
નવેમ્બરની બેઠક બાદ લીધો નિર્ણય
એક રિપોર્ટમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે પાકિસ્તાન ન્યૂટ્રલ એક્સપર્ટ મિશેલ નીનો પાસેથી એવું પણ ઈચ્છતું હતું કે તેઓ રતલે હાઇડ્રો ઇલેક્ટ્રિક પ્રોજેક્ટની ડિઝાઇન સાથે જોડાયેલા મુદ્દા પર જલ્દી ચુકાદો આપી દે. પરંતુ, તેની આ માંગ સ્વીકારવામાં આવી નથી. જાન્યુઆરી, ૨૦૨૭ માં અંતિમ ચુકાદો સંભળાવવાનો નિર્ણય વિયેનામાં યોજાયેલી તેની ચોથી બેઠક બાદ લેવામાં આવ્યો છે, જે ૧૭ થી ૨૧ નવેમ્બર ૨૦૨૫ વચ્ચે યોજાઈ હતી. ભારત અગાઉની જેમ જ આ બેઠકમાં સામેલ થયું નહોતું. તેની પાંચમી બેઠક એપ્રિલ-મે ૨૦૨૬ માં થશે. અગાઉ આ બેઠક જુલાઈ ૨૦૨૬ માં યોજાવાની હતી. અમે પહેલા પણ અહેવાલ આપ્યો છે કે પાકિસ્તાન આ મામલે ખતરનાક પેંતરાબાજીમાં લાગેલું છે.
૨૯ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૭ સુધીમાં અંતિમ ચુકાદો
આ પછી ન્યૂટ્રલ એક્સપર્ટ ૧ જૂન સુધી એક સિન્થેસિસ મેમોરેન્ડમ તૈયાર કરશે અને ત્યારબાદ જુલાઈમાં એક બેઠક પછી ‘ડ્રાફ્ટ ડિસિઝન’ તૈયાર કરી લેશે, જે આ વર્ષે ૩૦ સપ્ટેમ્બર સુધીમાં ભારત અને પાકિસ્તાનને આપવામાં આવશે. આના પર ભારત અને પાકિસ્તાન બંને પાસેથી લેખિત ટિપ્પણી માંગવામાં આવશે અને ૯-૧૧ ડિસેમ્બર વચ્ચે વધુ એક બેઠક કરીને ૨૯ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૭ સુધીમાં પોતાનો અંતિમ ચુકાદો જાહેર કરી દેશે.
પાકિસ્તાને જલ્દી ચુકાદાનો કર્યો દબાણ
પાકિસ્તાને પહેલા ચોથી બેઠકમાં અને પછી ૨૮ નવેમ્બર, ૨૦૨૫ ના રોજ લખેલા પત્રમાં ન્યૂટ્રલ એક્સપર્ટને તપાસના કામમાં તેજી લાવવા કહ્યું હતું અને તે તેમની પાસેથી આ વર્ષના મધ્ય સુધીમાં આંશિક અને આવતા વર્ષે જાન્યુઆરી સુધીમાં અંતિમ ચુકાદો ઈચ્છતું હતું. ન્યૂટ્રલ એક્સપર્ટના નવા ટાઇમટેબલથી લાગે છે કે તે તે જ વિનંતીના આધારે થયું છે. હકીકતમાં, પાકિસ્તાને તે અહેવાલ બતાવીને ‘ત્રાહિમામ’ સંદેશ મોકલ્યો હતો કે ભારત રતલે હાઇડ્રો ઇલેક્ટ્રિક પ્રોજેક્ટ પર બાંધકામ તેજ કરી રહ્યું છે, જેનાથી ન્યૂટ્રલ એક્સપર્ટની પ્રક્રિયા પ્રભાવિત થશે. પાકિસ્તાનની દલીલ હતી કે રતલે અને કિશનગંગામાં પાણી સંગ્રહ કરવાની ક્ષમતાનો વિવાદાસ્પદ મામલો મધ્યસ્થતા ન્યાયાલય પાસે છે, અને તે ટૂંક સમયમાં પોતાનો ચુકાદો સંભળાવી શકે છે.
ભારતની ચિંતાઓથી ન્યૂટ્રલ એક્સપર્ટ બેપરવા
જોકે, ૧૮ ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ ના પોતાના જવાબમાં ન્યૂટ્રલ એક્સપર્ટ મિશેલ નીનોએ કહ્યું કે રતલે હાઇડ્રો ઇલેક્ટ્રિક પ્રોજેક્ટના બાંધકામમાં તેજી સાથે જોડાયેલા અહેવાલો અસ્પષ્ટ અને અમુક અંશે વિરોધાભાસી પણ છે. તેમાં એવો તર્ક આપવામાં આવ્યો કે રતલે પ્રોજેક્ટનું બાંધકામ પહેલેથી જ સમય કરતા પાછળ છે અને તેમાં એવી મુશ્કેલીઓ આવી રહી છે કે કંપની આમાંથી બહાર પણ નીકળી શકે છે. તેમ છતાં, અંતિમ ચુકાદાની ડેડલાઇન આપવામાં પીછેહઠ કરી નથી. જ્યારે કે, તેમને ખબર છે કે ભારત અત્યારે સિંધુ જળ સંધિમાંથી જ બહાર નીકળી ચૂક્યું છે.
