‘અમારી લડાઈ માત્ર ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનના રાજીનામાની નથી, પરંતુ ચૂંટાયેલી સરકારની જવાબદારી નક્કી કરવાની છે.’
Jantar Mantar Protest: આ વાત દિલ્હીના જંતર-મંતર પર હરિયાણાથી આવેલા એક યુવાને કહી. તેઓ પોતાના સાથીઓ સાથે કોકરોચ જનતા પાર્ટી (CJP)ના સોમવાર (20 જુલાઈ)ના ‘ચાલો સંસદ’ માર્ચમાં જોડાવા આવ્યા છે. તેઓ મહાત્મા ગાંધી, ડૉ. બી.આર. આંબેડકરના ફોટા સાથે અનેક પોસ્ટરો પણ લઈને આવ્યા છે.
નોંધનીય છે કે દિલ્હીના જંતર-મંતર પર સોમવાર સવારથી જ ભારે જનસૈલાબ જોવા મળ્યો. એક તરફ વિદ્યાર્થીઓ, વાલીઓ અને નાગરિક સમાજના હજારો લોકોની ભીડ જોવા મળી, તો બીજી તરફ દિલ્હી પોલીસ, રેપિડ એક્શન ફોર્સ (RAF) અને કેન્દ્રીય રિઝર્વ પોલીસ દળ (CRPF)ના જવાનો અને અધિકારીઓની મોટી સંખ્યામાં તૈનાતી જોવા મળી. આ દરમિયાન અનેક મેટ્રો સ્ટેશનો પણ બંધ રહ્યા.
જંતર-મંતર સુધી પહોંચતા તમામ માર્ગો પર દિલ્હી પોલીસ દ્વારા ભારે બેરિકેડિંગ કરવામાં આવ્યું છે. અનેક સ્થળોએ ‘BNSની કલમ 163 લાગુ છે’ એવી લેખિત ચેતવણી પણ લગાવવામાં આવી છે. પોલીસ ધરણા સ્થળે સતત તેની જાહેરાત પણ કરી રહી છે.
તે ઉપરાંત જંતર-મંતર અને આસપાસના વિસ્તારોમાં સેંકડો જેટલા જામર લગાવવામાં આવ્યા છે, જેના કારણે ઇન્ટરનેટ સેવા પ્રભાવિત થઈ ગઈ છે.
આ દરમિયાન પોલીસે બેરિકેડ તોડી રહેલા અનેક પ્રદર્શનકારીઓને કસ્ટડીમાં લીધા, જ્યાંથી તેમને સંસદ માર્ગ પોલીસ સ્ટેશન લઈ જવામાં આવ્યા હોવાની માહિતી મળી છે. નોંધનીય છે કે ધરણા સ્થળેથી બહાર જતાં માર્ગ પર ચાર સ્તરની બેરિકેડિંગ કરવામાં આવી હતી અને લગભગ સાત ફૂટ ઊંચા બેરિકેડ પણ લગાવવામાં આવ્યા હતા, જેને પ્રદર્શનકારીઓએ પાડી દીધા. આ દરમિયાન સમાચાર મળ્યા કે કોન્સ્ટિટ્યુશન ક્લબ નજીક પ્રદર્શનકારીઓને રોકવા માટે આંસુ ગેસના ગોળા છોડવામાં આવ્યા.
આ પ્રદર્શનમાં જોડાવા દિલ્હીના રોહિણીથી આવેલા નિહાલ સિંહે જણાવ્યું કે તેઓ છેલ્લા એક મહિનામાં ત્રણથી ચાર વખત ધરણા સ્થળે આવી ચૂક્યા છે. તેમનો અહીં આવવાનો એક જ હેતુ છે કે કોઈપણ રીતે પ્રશ્નપત્ર લીકની સમસ્યા અટકે, કારણ કે તેમના જણાવ્યા મુજબ તે વિદ્યાર્થીઓ માટે સૌથી મોટું માનસિક દબાણનું કારણ છે.
નિહાલે જણાવ્યું, ‘હું ત્રણ વખત NEET આપી ચૂક્યો છું. પહેલી વખત ગયા વર્ષે 2025માં પરીક્ષા આપી હતી, જેમાં થોડા ગુણોના કારણે મને મનપસંદ મેડિકલ કોલેજ મળી નહોતી. ત્યારબાદ આ વર્ષે 3 મે અને 21 જૂનની બંને પરીક્ષાઓ આપી. 3 મેની પરીક્ષા ખૂબ સારી ગઈ હતી. આશા હતી કે હવે મારી એક વર્ષની મહેનત સફળ થશે, પરંતુ ત્યારબાદ પ્રશ્નપત્ર લીક થઈ ગયો. જ્યારે ફરી પરીક્ષા આપી, ત્યારે સ્વાભાવિક રીતે જ પરિસ્થિતિ મુશ્કેલ બની ગઈ હતી. એટલા ઓછા સમયના અંતરે એક જ પરીક્ષા બે વખત આપવી એ પોતે જ એક માનસિક આઘાત છે. હવે હું લાયક તો ઠર્યો છું, પરંતુ મનપસંદ કોલેજ હજુ પણ નહીં મળે. હવે હું વધુ સમય બગાડી શકતો નથી, તેથી પ્રવેશ તો લેવો જ પડશે, પરંતુ આ અફસોસ હંમેશા રહેશે.’
જંતર-મંતરથી સંસદ માર્ગ પોલીસ સ્ટેશન તરફ જતાં માર્ગ પર વિખરાયેલા પ્રદર્શનકારીઓના ચપ્પલ-જૂતાં. પોલીસ અહીં તેમને પકડીને બસોમાં બેસાડી રહી હતી.
આ પ્રદર્શનમાં છેલ્લા ઘણા દિવસોથી જોડાયેલી ક્રાંતિકારી યુવા સંગઠનની વિદ્યાર્થી કાર્યકર અને દિલ્હી યુનિવર્સિટીની વિદ્યાર્થીની પૂજાએ જણાવ્યું કે આ જનસૈલાબ અને વિદ્યાર્થીઓનો આક્રોશ સરકારની ઉદાસીનતાનું પરિણામ છે. જો સરકારે પહેલાથી જ જવાબદારી નક્કી કરી હોત, તો ભૂખ હડતાળ અને વિરોધ પ્રદર્શનની આ સ્થિતિ જ ઊભી ન થઈ હોત.
પૂજાના જણાવ્યા મુજબ, ‘યુવાનો જ સરકારને પડકાર આપી શકે છે. ભારતના ઇતિહાસે અમને એ જ શીખવ્યું છે. અમે ભગત સિંહ, રાજગુરુ અને સુખદેવને માનીએ છીએ, જેમણે દેશ માટે પોતાનું જીવન સમર્પિત કર્યું હતું. અમે ગાંધીજીને પણ માનીએ છીએ, જેમણે અમને સત્યાગ્રહનો માર્ગ બતાવ્યો. આજે અમારા પ્રદર્શનમાં ગાંધીજી પણ છે અને ભગત સિંહ પણ છે, અને તેમના સામે સરકારને ઝુકવું જ પડશે.’
પોતાના બે બાળકો સાથે ગાઝિયાબાદથી જંતર-મંતર પહોંચેલી આસ્થાએ જણાવ્યું કે તેઓ અહીં કોઈનો વિરોધ કરવા કે કોઈના સમર્થનમાં આવ્યા નથી. તેઓ માત્ર પોતાના બાળકોના ભવિષ્ય માટે આવ્યા છે, જે આવનારા વર્ષોમાં NEET અને JEE જેવી પરીક્ષાઓ આપવાના છે.
આસ્થાએ જણાવ્યું, ‘મારી દીકરી નવમા ધોરણમાં છે, જ્યારે દીકરો આ વર્ષે બારમા ધોરણમાં પહોંચ્યો છે. બંને આવનારા વર્ષોમાં સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ આપવાના છે, જેને લઈને અમે અત્યારથી જ ચિંતિત છીએ. તેથી અમે આ દેશના જવાબદાર નાગરિક તરીકે અહીં આવ્યા છીએ. અમે સરકારને અપીલ કરીએ છીએ કે કૃપા કરીને એવી કોઈ મજબૂત કાર્યવાહી કરો, જેથી અમને વિશ્વાસ રહે કે અમારા બાળકો સાથે અન્યાય નહીં થાય.’
જંતર-મંતર પર તૈનાત એક મહિલા પોલીસકર્મીએ નામ જાહેર ન કરવાની શરતે જણાવ્યું કે તેઓ વહેલી સવારે ત્રણ વાગ્યાથી અહીં ફરજ પર છે અને તેમને માત્ર એટલી જ સૂચના આપવામાં આવી છે કે મહિલા પ્રદર્શનકારીઓને સંભાળવાના છે અને તેમના માર્ચને આગળ વધતા રોકવાનો છે.
નોંધનીય છે કે તાજેતરમાં અનેક પરીક્ષાઓના પ્રશ્નપત્ર લીક અને ગેરરીતિઓના સમાચાર બાદ શિક્ષણ વ્યવસ્થાની નિષ્ફળતાઓ માટે સરકારની જવાબદારી નક્કી કરવાની માંગ સાથે લગભગ એક મહિનાથી CJPનું જંતર-મંતર પર વિરોધ પ્રદર્શન ચાલુ છે.
આ દરમિયાન વિદ્યાર્થી કાર્યકરો તેમજ પર્યાવરણવિદ અને નવપ્રવર્તક સોનમ વાંગચુકની ભૂખ હડતાળ પણ જોવા મળી, જેને લઈને દેશ-વિદેશમાંથી તેમના સમર્થનમાં એકતા દર્શાવતા સંદેશાઓ પણ સામે આવ્યા.
આ પ્રદર્શનમાં જોડાયેલા અનેક યુવાનોએ કહ્યું, ‘અમે એવો સમાજ બનાવવા માંગતા નથી જ્યાં બધું ચૂપચાપ સહન કરી લેવામાં આવે. ભારતમાં શાંતિપૂર્ણ વિરોધ પ્રદર્શનની લાંબી પરંપરા રહી છે અને સત્તામાં બેઠેલા લોકોને ઘણી વખત તેના આગળ ઝુકતા જોવામાં આવ્યા છે. તેથી શાંતિપૂર્ણ રીતે અમારી વાત સરકાર સુધી પહોંચાડવી અમારી જવાબદારી છે. આ સરકાર પણ ઝુકશે, અમને સંપૂર્ણ વિશ્વાસ છે.’
નોંધનીય છે કે સવારે નવ વાગ્યે સંસદ કૂચ શરૂ થવાની હતી, જેને પોલીસે જંતર-મંતર પર ધરણા સ્થળે બેરિકેડ લગાવીને રોકવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. પરંતુ બેરિકેડની બહાર પણ મોટી સંખ્યામાં યુવાનો એકત્ર થયા હતા, જે ‘જય ભીમ’ અને ‘ઇન્કલાબ’ના નારા સાથે સતત આગળ વધવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા હતા.
આ યુવાનોએ માર્ચની શરૂઆત કરી, ત્યારબાદ બેરિકેડની અંદરના પ્રદર્શનકારીઓએ બેરિકેડિંગ પાડી દીધી અને આગળ વધ્યા.
અહીં નોંધવું જરૂરી છે કે અનેક પ્રદર્શનકારીઓ આ માર્ચમાં ધરણા સ્થળ સિવાય અન્ય અલગ-અલગ સ્થળોથી પણ જોડાયા હતા. જેમ કે અનેક લોકો પટેલ ચોક, સંચાર ભવન અને કેન્દ્રીય સચિવાલય મેટ્રો નજીકથી પણ જોડાયા હતા. કુલ મળીને પ્રદર્શનકારીઓનું કહેવું હતું કે ‘જો આજે અમે અટકી જઈશું, તો અમારું ભવિષ્ય પણ આગળ વધશે નહીં.’
આ દરમિયાન પોલીસ કસ્ટડીમાં લેવામાં આવેલી એક વિદ્યાર્થીનીએ, જેમને પોલીસે બસમાં બેસાડ્યા હતા, જણાવ્યું કે સરકારને શિક્ષણ વ્યવસ્થાની ‘તાજેતરની નિષ્ફળતાઓ’ની જવાબદારી લેવી જ પડશે. રાજીનામું ભલે મોટો બદલાવ ન લાવે, પરંતુ જવાબદારી તો નક્કી થશે. યુવાનો તરીકે અમારી આ જ માંગ છે. જ્યારે-જ્યારે યુવાનોએ અવાજ ઉઠાવ્યો છે, ત્યારે-ત્યારે સરકારે દમનનો માર્ગ અપનાવ્યો છે, પરંતુ દરેક વખતે યુવા શક્તિ જીતેલી છે અને આ વખતেও જીતશે.’
વારાણસીથી પ્રદર્શનમાં જોડાવા આવેલી એક વિદ્યાર્થીનીએ જણાવ્યું કે તેઓ BHUમાં પીએચડી સંશોધક છે અને દિલ્હીમાં પોતાના અનેક સાથીઓ સાથે વિદ્યાર્થીઓના પ્રશ્નોને લઈને અવાજ ઉઠાવવા આવ્યા છે. તેમનું કહેવું છે કે આ કોઈ એક વ્યક્તિ, સંગઠન કે નેતાની નહીં, પરંતુ દેશના કરોડો વિદ્યાર્થીઓના ભવિષ્યની લડાઈ છે. લોકશાહીમાં સરકાર પાસે જવાબ માંગવાનો અધિકાર દરેક નાગરિકને છે અને તે અધિકાર કોઈ છીનવી શકતું નથી.
નોંધનીય છે કે સોમવારે અભિજીત દિપકે અને ઓલ ઇન્ડિયા સ્ટુડન્ટ્સ એસોસિએશન (AISA)ના ત્રણ સભ્યો – નેહા, આમીન અને મનીષે કેટલાક વિરોધ પક્ષના નેતાઓ, સામાજિક કાર્યકરો અને કલાકારોની અપીલ બાદ પોતાની ભૂખ હડતાળ સમાપ્ત કરી છે. AISAના સભ્યો 23 દિવસથી ભૂખ હડતાળ પર હતા.
