JDU Name Change: જનતા દળ (યુનાઇટેડ)નું નામ બદલવાની દરખાસ્ત પાર્ટીના રાષ્ટ્રીય કાર્યકારી અધ્યક્ષ સંજય કુમાર ઝાએ આપી છે. નીતિશ સંવાદના સિલસિલામાં 12 જિલ્લાની યાત્રા પર નીકળેલા સંજય ઝાએ બેગુસરાયમાં લોકો સમક્ષ આ દરખાસ્ત મૂકી. સાથે જ તેમણે લોકો પાસે સલાહ માગી કે JDUનું નામ જનતા દળ નીતિશ રાખવું કેવું રહેશે. આ અંગે તેમણે પાર્ટીના પ્રદેશ અધ્યક્ષ ઉમેશ કુશવાહા સાથે પણ વાત કરી છે. બેમોસમ વરસાદની જેમ આવેલી તેમની આ દરખાસ્ત એટલા માટે ચોંકાવનારી છે કે તેમને તેની જરૂર કેમ લાગી. શું તેમને એવું લાગવા લાગ્યું છે કે ‘નીતિશ’ નામ વિના JDUનું કોઈ અસ્તિત્વ નથી રહી શકે. શું તેમને નીતિશ કુમાર માટે 1994માં બનેલા લવ-કુશ સમીકરણના તૂટવાનો ખતરો તો અનુભવાઈ રહ્યો નથી.
લવ-કુશના ચહિતા રહ્યા છે નીતિશ
ઉંમર અને અસ્વસ્થતાના કારણે JDUમાં નીતિશ કુમારની સક્રિયતા હવે પહેલાં જેવી રહી નથી. બિહારની હંમેશા ચિંતા કરનારા નીતિશે મુખ્યમંત્રીની ખુરશી સમ્રાટ ચૌધરી માટે સહજતાથી ખાલી કરી દીધી ત્યારે લોકોને આશ્ચર્ય થયું હતું. JDUમાં પણ તેને લઈને ભારે હોબાળો થયો. તેને BJPની કૂટિલ ચાલ ગણાવવામાં આવી. JDU કાર્યાલયમાં નીતિશના સમર્થકોએ તોડફોડ કરી. સંજય ઝા અને લલન સિંહને તેના માટે જવાબદાર ગણાવવામાં આવ્યા. તેમના વિરુદ્ધ સૂત્રોચ્ચાર થયા. નીતિશ નહીં તો તેમના પુત્ર નિશાંતને મુખ્યમંત્રી બનાવવાની માગ સમર્થકો કરી રહ્યા હતા. સમર્થકોનો સંકેત સ્પષ્ટ હતો કે JDU પર સંજય ઝા અને લલન સિંહ કબજો જમાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. આનાથી એક વાત તો સ્પષ્ટ થઈ ગઈ છે કે લવ-કુશ સમીકરણને નીતિશ અથવા તેમના પુત્ર સિવાય બીજું કોઈ સ્વીકાર્ય નથી.
RCP અને મનીષ પણ ફૅક્ટર
કુર્મી સમાજના લોકો ઇચ્છે છે કે નીતિશ કુમારે બનાવેલી JDU પર તેમની જ પકડ રહેવી જોઈએ. તેના માટે RCP સિંહની JDUમાં વાપસીના પ્રયાસો પણ લોકોએ કર્યા. RCP સિંહને નીતિશના નિવાસસ્થાન સુધી લઈ જવામાં આવ્યા. આશા હતી કે પહેલાંની જેમ બંને એકબીજાને સામસામે મળ્યા બાદ પીગળી જશે. પરંતુ એવું થયું નહીં. આ જ રીતે મનીષ વર્માનો મામલો છે. નીતિશ કુમાર તેમને પોતે JDUમાં લાવ્યા હતા. વિધાનસભા ચૂંટણી 2025 પહેલાં મનીષ વર્માની સક્રિયતા પણ જોવા મળી રહી હતી, પરંતુ અચાનક તેઓ નેપથ્યમાં જતા રહ્યા. હવે તો તેમની કોઈ ચર્ચા પણ થતી નથી. લવ-કુશ સમીકરણ સાથે જોડાયેલા લોકોને લાગે છે કે RCP સિંહની વાપસી અને મનીષ વર્માને નેપથ્યમાં મોકલવાનું કામ સંજય ઝાએ જ કર્યું છે.
23 વર્ષમાં ત્રીજી વખત નેમ ચેન્જ
જનતા દળથી અલગ થઈને નીતિશ કુમારે પહેલાં સમતા પાર્ટી બનાવી. 30 ઑક્ટોબર 2003ના રોજ સમતા પાર્ટી જનતા દળ (યુનાઇટેડ)માં પરિવર્તિત થઈ ગઈ. હવે તેનું નામ જનતા દળ નીતિશ રાખવાની ચર્ચા થઈ રહી છે. એટલે કે 23 વર્ષમાં ત્રીજી વખત પાર્ટીનું નામ બદલાશે. જનતા પાર્ટીથી કરિયર શરૂ કરનારા નીતિશે વિઘટન બાદ રચાયેલા જનતા દળનો હિસ્સો બનવાનું પસંદ કર્યું. લાલુ યાદવથી અનબનના કારણે તેમણે અલગ થઈને સમતા પાર્ટી બનાવી. ત્યારબાદ 2003માં JDUનું અસ્તિત્વ આવ્યું. JDU બન્યા બાદ જ 2005માં નીતિશને બિહારની સત્તા મળી અને 20 વર્ષ સુધી નીતિશ બિહારના મુખ્યમંત્રી બનીને શાસન કરતા રહ્યા. રાજ્યસભામાં જવાના તેમના નિર્ણય બાદ મુખ્યમંત્રી પદ સહયોગી BJP પાસે જતું રહ્યું.
નેતાઓના નામથી બનેલી પાર્ટીઓ
નેતાઓના નામથી બનેલી પાર્ટીઓનો ઇતિહાસ કોઈ નવો નથી. અનેક રાજકીય પાર્ટીઓ કાં તો કોઈ નેતાના નામ પર બનેલી છે અથવા તેમના નામ-ઉપનામ સાથે એવી રીતે જોડાયેલી છે કે પાર્ટીને એ જ નેતાની ઓળખ માનવામાં આવે છે. JDUને પણ નીતિશ કુમારનો પર્યાય જ માનવામાં આવે છે. કેટલીક પાર્ટીઓ સત્તાવાર રીતે નેતાના નામ અથવા ઉપનામને લઈને બનેલી છે. ઑલ ઇન્ડિયા અન્ના દ્રવિડ મુનેત્ર કઝગમ (AIADMK)માં ‘અન્ના’ શબ્દ C.N. અન્નાદુરૈના નામ પરથી આવ્યો છે. 1972માં M.G. રામચંદ્રન (MGR)એ DMKથી અલગ થઈને આ પાર્ટીની સ્થાપના કરી હતી. અન્નાદુરૈને ‘અન્ના’ (મોટા ભાઈ) કહેવામાં આવતા હતા, તેથી પાર્ટીના નામમાં ‘અન્ના’ જોડવામાં આવ્યું. MGR બાદ J જયલલિતાએ પાર્ટીને મજબૂત બનાવી. આ તમિલનાડુની પ્રમુખ પ્રાદેશિક પાર્ટી રહી છે. દક્ષિણ ભારતની બીજી એક પ્રાદેશિક પાર્ટી અંમ્મા મક્કલ મુનેત્ર કઝગમ (AMMK) છે. તેમાં ‘અંમ્મા’ શબ્દ J જયલલિતા માટે ઉપયોગમાં લેવામાં આવ્યો છે. જયલલિતાના નિધન બાદ TTV દિનાકરણે આ પાર્ટીની રચના કરી હતી.
રામવિલાસના નામ પર LJPR
બિહારમાં નેતાના નામથી ઓળખાતી પાર્ટી લોક જનશક્તિ પાર્ટી (રામવિલાસ) છે. લોક જનશક્તિ પાર્ટીની સ્થાપના 2000માં રામવિલાસ પાસવાને કરી હતી. તેમના નિધન બાદ પાર્ટીમાં વિભાજન થઈ ગયું. બે જૂથોમાં વહેંચાયેલી LJPમાંથી વિભાજન બાદ એક જૂથ ભાઈ પશુપતિ પારસને રાષ્ટ્રીય લોક જનશક્તિ પાર્ટીના નામથી મળ્યું. બીજા જૂથને લોક જનશક્તિ પાર્ટી (રામવિલાસ)ના નામથી ચૂંટણી પંચે રજિસ્ટર્ડ કર્યું. તેના પર રામવિલાસ પાસવાનના પુત્ર ચિરાગ પાસવાનનો કબજો છે. વિભાજન બાદ પશુપતિ પારસ તો રાજકારણના વેરાનમાં વિલીન થઈ ગયા, પરંતુ ચિરાગ પાસવાને પાર્ટીને આગળ વધારી. લોકસભામાં LJPRના 5 સાંસદ છે, જ્યારે બિહાર વિધાનસભામાં 12 ધારાસભ્યો છે. પાર્ટી પોતાની વિસ્તરણ યોજના હેઠળ હવે ઉત્તર પ્રદેશ અને પંજાબમાં ચૂંટણી લડવાની તૈયારી કરી રહી છે.
શરદ પવારની NCP (SP)
મહારાષ્ટ્રમાં પણ 2 પાર્ટીઓ નેતાઓના નામ પર બનેલી છે. NCPમાંથી અજિત પવાર અલગ થઈ જતાં પાર્ટીમાં વિભાજન થયું. અજિત પવારના જૂથને NCP નામ મળ્યું, જ્યારે શરદ પવારના જૂથનું નામ NCP (શરદ પવાર) રાખવામાં આવ્યું. શિવસેનામાં પણ વિભાજન બાદ એકનાથ શિંદેના જૂથને શિવસેના નામ મળ્યું. છત્રપતિ શિવાજીના નામને લઈને બાલાસાહેબ ઠાકરેએ શિવસેના બનાવી હતી. વિભાજન બાદ બાલાસાહેબના પુત્ર ઉદ્ધવ ઠાકરેના હિસ્સામાં આવેલી શિવસેનાનું નામ શિવસેના (UBT) તરીકે રજિસ્ટર્ડ થયું. UBT એટલે ઉદ્ધવ બાલાસાહેબ ઠાકરે.
