Jhiram Ghati Naxal Attack: રાષ્ટ્રીય તપાસ એજન્સી (NIA)ની એક વિશેષ અદાલતે છત્તીસગઢમાં 2013માં થયેલા નક્સલી હુમલાની યોજના બનાવવા અને તેને અંજામ આપવાના કેસમાં તમામ 10 આરોપીઓને દોષિત ઠેરવ્યા છે. આ હુમલામાં રાજ્યના લગભગ સમગ્ર કોંગ્રેસ નેતૃત્વનો સફાયો થઈ ગયો હતો.
છત્તીસગઢના જગદલપુરમાં બચાવ પક્ષના વકીલ અરવિંદ ચૌધરીએ ચુકાદાની પુષ્ટિ કરી હતી. તેમણે કહ્યું કે સજા કેટલી થશે, તેની જાહેરાત 16 સપ્ટેમ્બરે કરવામાં આવશે.
દોષિત ઠેરવવામાં આવેલા લોકોમાં પ્રમિલા મોદિયમ, ચૈતુ લેકામ ઉર્ફે મુન્ના, સુમિત્રા ઉર્ફે સુમિત્રા પુનેમ મોદિયમ, મુકકા માંડવી, કોસા કવાસી ઉર્ફે કોસરામ, આયતા મરકામ, મડકામી દેવા, જોગા મડકામી, બંજામી અન્ના ઉર્ફે ચમરા ઉર્ફે ડેંગા અને મહાદેવ નાગનો સમાવેશ થાય છે.
આ ઘટના 25 મે 2013ના રોજ બસ્તરની ઝીરમ ઘાટીમાં બની હતી. તે સમયે કોંગ્રેસ નેતાઓ 2013ની વિધાનસભા ચૂંટણી પહેલાં ‘પરિવર્તન રેલી’ કરી રહ્યા હતા. તે સમયના અહેવાલો અનુસાર, લગભગ 250 નક્સલીઓએ સામાન્ય કપડાંમાં આ હુમલાને અંજામ આપ્યો હતો. કોંગ્રેસના 11 મોટા નેતાઓની હત્યા કરવામાં આવી હતી. તેમાં તે સમયના પ્રદેશ કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ નંદ કુમાર પટેલ અને તેમના પુત્ર દિનેશ પટેલ, પૂર્વ વિપક્ષના નેતા મહેન્દ્ર કર્મા, પૂર્વ કેન્દ્રીય મંત્રી વી.સી. શુક્લા, પૂર્વ ધારાસભ્ય ઉદય મુદલિયાર અને સ્થાનિક કોંગ્રેસ નેતા યોગેન્દ્ર શર્માનો સમાવેશ થાય છે. અનેક સુરક્ષાકર્મીઓ પણ માર્યા ગયા હતા.
અભિયોજન પક્ષ અનુસાર, જ્યારે કાફલો ઝીરમ ઘાટી નજીક પહોંચ્યો, ત્યારે કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી ઑફ ઇન્ડિયા (માઓવાદી)ના કેડરોએ સૌથી પહેલાં બારૂદી સુરંગમાં વિસ્ફોટ કર્યો, જેના કારણે રસ્તા પર મોટો ખાડો પડી ગયો. વિસ્ફોટને કારણે ‘યાત્રા’માં સામેલ વાહનો આગળ વધી શક્યા નહીં અને એકબીજાની પાછળ ફસાઈ ગયા.
બારૂદી સુરંગના વિસ્ફોટ બાદ કોઈ ભેદભાવ વિના ગોળીબાર કરવામાં આવ્યો, ગ્રેનેડ ફેંકવામાં આવ્યા અને લોકોની હત્યા કરવામાં આવી. તેમાં ઘટનાસ્થળે જ 24 લોકોનાં મોત થયા અને 35થી વધુ લોકો ગંભીર રીતે ઘાયલ થયા. તેમાંથી કેટલાકનાં બાદમાં મોત થયા.
મુખ્ય નિશાન મહેન્દ્ર કર્મા હતા, જેઓ સલવા જુડૂમનું નેતૃત્વ કરી રહ્યા હતા. આ માઓવાદી બળવા સામે રાજ્યના સમર્થનથી ચલાવવામાં આવેલું એક આંદોલન હતું, જેમાં સ્થાનિક યુવાનોને હથિયારો આપવામાં આવ્યા હતા. બાદમાં સુપ્રીમ કોર્ટે તેને ગેરકાયદેસર અને અસંવૈધાનિક જાહેર કર્યું હતું.
આ હુમલો રાજ્યમાં કોંગ્રેસ અને BJP વચ્ચે વારંવાર રાજકીય ટકરાવનો મુદ્દો રહ્યો છે.
કોંગ્રેસે તે સમયની BJP સરકાર પર આ ઘટનામાં સામેલ હોવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો. જ્યારે BJPએ આરોપ લગાવ્યો હતો કે કોંગ્રેસ હુમલામાં માર્યા ગયેલા પોતાના પક્ષના નેતાઓના પરિવારોને “ગેરમાર્ગે દોરી” રહી છે અને આ મુદ્દાનો રાજકીય લાભ ઉઠાવવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.
તપાસ રાષ્ટ્રીય તપાસ એજન્સી (NIA)ને સોંપવામાં આવી હતી. NIAએ સપ્ટેમ્બર 2014માં 34 માઓવાદીઓ સામે ચાર્જશીટ દાખલ કરી હતી. ત્યારથી આ કેસની સુનાવણી ચાલી રહી હતી.
NIAએ કેસની તપાસ પોતાના હાથમાં લીધા બાદ પ્રતિબંધિત સંગઠનના કુલ 39 કેડરો સામે આરોપો લગાવ્યા હતા. તેમાં બરસે સુક્કા ઉર્ફે દેવાનો પણ સમાવેશ થતો હતો. તપાસકર્તાઓ અનુસાર, દેવા તે સમયે દરભા ડિવિઝનલ કમિટીનો પ્રભારી હતો અને પ્રતિબંધિત સંગઠનના ટોચના નેતૃત્વે તેને આ હુમલાને અંજામ આપવા માટે કુલ કમાન્ડર બનાવ્યો હતો. હવે માર્યા ગયેલા માઓવાદી કમાન્ડર મડવી હિડમાનો બાળપણનો મિત્ર અને તેની સાથે કામ કરનાર તરીકે ઓળખાતો દેવા આ વર્ષે જાન્યુઆરીમાં તેલંગાણા પોલીસ સમક્ષ આત્મસમર્પણ કરી ચૂક્યો છે.
મે 2013માં રાજ્યની તત્કાલીન BJP સરકારે પણ હુમલાની તપાસ માટે એક વિશેષ ન્યાયિક તપાસ પંચની રચના કરી હતી.
હાઇકોર્ટના વર્તમાન ન્યાયાધીશ જસ્ટિસ પ્રશાંત કુમાર મિશ્રાને પંચના અધ્યક્ષ બનાવવામાં આવ્યા હતા. પંચને ત્રણ મહિનાની અંદર પોતાનો અહેવાલ આપવાનો હતો. પરંતુ પંચનો કાર્યકાળ અનેક વખત વધારવામાં આવ્યો. અંતે 2019માં પંચે તે જ વર્ષના જાન્યુઆરીમાં પોતાની કાર્યવાહી બંધ કરી દીધી હતી.
જોકે, 2018માં રાજ્યમાં સત્તામાં આવ્યા બાદ કોંગ્રેસ સરકારે ન્યાયિક પંચનો કાર્યકાળ વધારી દીધો હતો. સાથે જ અગાઉથી ચાલી રહેલી તપાસ માટે નવા નિયમો અને જવાબદારીઓ નક્કી કરવામાં આવી હતી.
પંચે 6 નવેમ્બર 2021ના રોજ પોતાનો અહેવાલ સોંપ્યો હતો, પરંતુ થોડા દિવસો બાદ રાજ્ય સરકારે નવા અધ્યક્ષ અને સભ્યની નિમણૂક કરી દીધી હતી. સાથે જ પંચનો વ્યાપ વધારવામાં આવ્યો અને તપાસ માટે નવી સમયમર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી.
BJP નેતા ધરમલાલ કૌશિકે હાઇકોર્ટમાં તેને પડકાર્યો હતો. હાઇકોર્ટે 2022માં આ અધિસૂચના પર રોક લગાવી દીધી હતી. ત્યારથી આ અધિસૂચના રોક હેઠળ જ છે.
કોંગ્રેસ સરકારે 2019માં હુમલાની તપાસ માટે 10 સભ્યોની વિશેષ તપાસ ટીમ (SIT)ની પણ રચના કરી હતી. પૂર્વ મુખ્યમંત્રી ભૂપેશ બઘેલે તે સમયે આરોપ લગાવ્યો હતો કે BJP સરકારે ઝીરમ ઘાટી નક્સલી હુમલાની નિષ્પક્ષ તપાસ સુનિશ્ચિત કરી નહોતી.
