Kusha Long range Missile: ભારતે લાંબા અંતરની મિસાઇલ ‘કુશ’નું પ્રથમ સફળ પરીક્ષણ કર્યું છે. આ મિસાઇલ સિસ્ટમ લાંબા અંતર સુધી હવાઈ ખતરાઓને નિષ્ક્રિય કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. આ પરીક્ષણ સાથે જ ભારતે પોતાની વાયુ સુરક્ષા ક્ષમતાને નવી ઊંચાઈ પર પહોંચાડી છે. આ મિસાઇલના પરીક્ષણથી પાકિસ્તાન અને ચીન જેવા દેશો સામે ભારતની સુરક્ષા મજબૂત બનશે. ખાસ વાત એ છે કે આ મિસાઇલ એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ તરીકે પણ કાર્ય કરશે, જેના કારણે રશિયા દ્વારા ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવેલી S-400 પરની નિર્ભરતા પણ ઓછી થશે.
લાંબા અંતર સુધી પ્રહાર કરવામાં સક્ષમ
રક્ષા અનુસંધાન અને વિકાસ સંગઠન (ડીઆરડીઓ) દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલી આ ‘કુશ’ મિસાઇલ પ્રણાલી લાંબા અંતરની સપાટીથી હવામાં પ્રહાર કરતી મિસાઇલ છે. તેનું પ્રથમ સફળ ઉડ્ડયન પરીક્ષણ ગુરુવારે ઓડિશા કિનારે સ્થિત ડૉ. એપીજે અબ્દુલ કલામ દ્વીપ પરથી કરવામાં આવ્યું હતું. રક્ષા પ્રધાન રાજનાથ સિંહે આ સિદ્ધિ બદલ ડીઆરડીઓ, સશસ્ત્ર દળો અને પ્રોજેક્ટ સાથે જોડાયેલા તમામ વૈજ્ઞાનિકો તથા ઇજનેરોને અભિનંદન પાઠવ્યા.
કુશ મિસાઇલ પ્રણાલી લડાકૂ વિમાનો, વિવિધ પ્રકારની મિસાઇલો, માનવરહિત હવાઈ વાહનો (યુએવી) તેમજ દુશ્મનના મોટા વિમાનો સહિત અનેક પ્રકારના હવાઈ ખતરાઓને લાંબા અંતર અને વિવિધ ઊંચાઈઓ પર તોડી પાડવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. – રાજનાથ સિંહ, રક્ષા પ્રધાન
મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્ન
રક્ષા નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે ‘કુશ’ મિસાઇલનું પ્રથમ સફળ ઉડ્ડયન પરીક્ષણ ભારતીય રક્ષા અનુસંધાન અને વિકાસ ક્ષેત્રમાં એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્ન છે. તેમણે જણાવ્યું કે એટલા લાંબા અંતરની સપાટીથી હવામાં પ્રહાર કરતી મિસાઇલ પ્રણાલી વિકસાવવાની ક્ષમતા દુનિયાના માત્ર પસંદગીના દેશો પાસે જ છે. આ એટલા માટે પણ મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિ છે કે ‘કુશ’ના આગમનથી આવી રક્ષા પ્રણાલીઓની આયાત માટે ભારતની નિર્ભરતા ઓછી થશે.
અત્યાધુનિક એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ
ભારતની આ સ્વદેશી અને અત્યાધુનિક એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ દેશની હવાઈ સુરક્ષાને અભેદ્ય બનાવવા માટે વિકસાવવામાં આવી રહી છે.
આ સિસ્ટમ મહત્તમ 400 કિલોમીટર સુધીના અંતરે દુશ્મનના ફાઇટર જેટ, ક્રૂઝ મિસાઇલ, ડ્રોન, સ્ટીલ્થ એરક્રાફ્ટ અને બેલિસ્ટિક મિસાઇલને હવામાં જ નષ્ટ કરી શકે છે. આ મિસાઇલ બનાવવાનો મુખ્ય હેતુ શું છે?
‘આયરન ડોમ’ અને હવાઈ સુરક્ષા કવચ
તેનો મુખ્ય હેતુ ભારતના મુખ્ય શહેરો, પરમાણુ સંયંત્રો, સૈન્ય મથકો અને વ્યૂહાત્મક આધારભૂત માળખાં ઉપર એવું અભેદ્ય સુરક્ષા કવચ તૈયાર કરવાનો છે, જેને દુશ્મન ભેદી ન શકે.
વિદેશી નિર્ભરતા સમાપ્ત કરવી
હાલમાં ભારત લાંબા અંતરની સુરક્ષા માટે રશિયાની S-400 સિસ્ટમ પર નિર્ભર છે.
કુશાના આગમનથી ભારતને વિદેશી શસ્ત્રો પર નિર્ભર રહેવું નહીં પડે, જેના કારણે અબજો ડોલરની બચત થશે અને ટેકનોલોજી સ્વદેશી બનશે.
હાઈ-વેલ્યુ ટાર્ગેટને નષ્ટ કરવું
દુશ્મનના AWACS (હવાઈ ચેતવણી આપતા વિમાન), હવામાં ઈંધણ ભરતા ટેન્કર વિમાનો અને સ્ટીલ્થ ફાઇટર જેટ્સને યુદ્ધની સ્થિતિમાં સરહદથી ઘણાં દૂર જ તોડી પાડવા.
આ મિસાઇલ સિસ્ટમ દેશની વાયુ સુરક્ષા ક્ષમતાને મજબૂત બનાવવાની દિશામાં મોટી છલાંગ સાબિત થશે. આ પ્રણાલી ભારતીય સશસ્ત્ર દળોને દૂરથી આવતા હવાઈ ખતરાઓને સમયસર ઓળખીને તેમને લક્ષ્ય સુધી પહોંચતા પહેલાં જ નષ્ટ કરવાની ક્ષમતા આપશે. તેના દ્વારા દેશના મહત્વપૂર્ણ સૈન્ય મથકો, વ્યૂહાત્મક સંપત્તિઓ અને સંવેદનશીલ વિસ્તારોની સુરક્ષા વધુ મજબૂત બનશે.
ડીઆરડીઓના વૈજ્ઞાનિકોએ પરીક્ષણ દરમિયાન મિસાઇલના તમામ મુખ્ય માપદંડોનું સફળતાપૂર્વક મૂલ્યાંકન કર્યું. પ્રારંભિક આંકડાઓ અનુસાર પ્રણાલીનું પ્રદર્શન નિર્ધારિત માપદંડો મુજબ રહ્યું. ‘કુશ’ પ્રોજેક્ટને ભારતની સ્વદેશી વાયુ સુરક્ષા પ્રણાલી વિકસાવવાની દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે. તેના સફળ વિકાસ પછી ભારત એવા પસંદગીના દેશોની શ્રેણીમાં વધુ મજબૂતીથી સામેલ થયું છે, જેમની પાસે લાંબા અંતરની અત્યાધુનિક વાયુ સુરક્ષા પ્રણાલી વિકસાવવાની સ્વદેશી ક્ષમતા છે.
- અભેદ્ય 3-સ્તરીય સુરક્ષા
નાના અંતર માટે આકાશ, મધ્યમ અંતર માટે MRSAM અને લાંબા અંતર (400 કિમી સુધી) માટે કુશા મળીને ભારતના હવાઈ ક્ષેત્રને સંપૂર્ણ રીતે સુરક્ષિત બનાવી દેશે.
- એકસાથે અનેક ખતરાઓનો ખાત્મો
તેનું અદ્યતન AESA રડાર એક જ સમયે ડઝનો દુશ્મન મિસાઇલો અને વિમાનોને ટ્રેક કરીને તેમના પર સચોટ નિશાન સાધી શકે છે.
- ચીન અને પાકિસ્તાન સામે વધારાની વ્યૂહાત્મક શક્તિ
બંને પડોશી દેશોની મિસાઇલો અને ફાઇટર જેટ્સ માટે ભારતીય હવાઈ સીમામાં પ્રવેશ કરવો અત્યંત જોખમી બની જશે.
આ વ્યૂહાત્મક રીતે ભારત માટે ખૂબ મોટું ડિટેરન્સ (પ્રતિરોધ/ભય) સર્જશે.
- નેટવર્ક-સેન્ટ્રિક વોરફેર
આ સિસ્ટમ ભારતીય વાયુસેનાના IACCS (ઇન્ટિગ્રેટેડ એર કમાન્ડ એન્ડ કન્ટ્રોલ સિસ્ટમ) સાથે સીધી જોડાયેલી રહેશે, જેના કારણે રડારથી લઈને મિસાઇલ ફાયર કરવા સુધીનું સમગ્ર કાર્ય સંપૂર્ણપણે ઓટોમેટિક અને ઝડપી ગતિએ થશે.
