Manipur Violence: મણિપુરમાં ચાલી રહેલી હિંસા અને જાતીય સંઘર્ષ વચ્ચે સોમવારે (31 ઓગસ્ટ) કાંગપોકપી જિલ્લાના એક પહાડી ગામમાં કથિત રીતે શંકાસ્પદ ઉગ્રવાદીઓ દ્વારા કરવામાં આવેલા ગોળીબારમાં ત્રણ નાગરિકોના મોત થયા અને અન્ય ચાર ઘાયલ થયા.
આ ઉપરાંત મંગળવારે અજાણ્યા હથિયારધારી લોકોએ મણિપુરના કાંગપોકપી જિલ્લામાં ઇમ્ફાલ-તામેંગલોંગ રોડ પર આવેલા ત્રણ લિયાંગમાઈ નાગા ગામો પર હુમલો કર્યો. આ હુમલામાં ઓછામાં ઓછા 30 ઘરો સળગાવી દેવામાં આવ્યા અને એક ગ્રામજન ઘાયલ થયો.
સમાચાર એજન્સી PTI અનુસાર, અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે સોમવારે સવારે લગભગ 9:30 વાગ્યે કુકી બહુમતી ધરાવતા જિલ્લાના T. વાયચોંગ ઉપવિભાગ હેઠળ આવેલા N. તેઇખાંગ ગામમાં હુમલો થયો હતો. હુમલાખોરો અત્યાધુનિક હથિયારોથી સજ્જ હોવાનું જણાવાયું છે.
મૃત્યુ પામેલા ત્રણ લોકોની ઓળખ ટિંગનેઇચિન લ્હૌવુમ (40), હોઇનેનંગ લ્હૌજેમ (21) અને લામતિન્થાંગ લ્હૌજેમ (35) તરીકે થઈ છે.
ઘાયલોની ઓળખ નેમનેઇચોંગ લ્હૌજેમ (50), સેલુન લ્હૌજેમ (70), દેઇલહિંગ હાઓકિપ (55) અને કામતિનસેઇ ચોંગલોઇ (38) તરીકે કરવામાં આવી છે.
અધિકારીઓનો એવો પણ દાવો છે કે હુમલાખોરોએ હુમલા દરમિયાન અનેક ઘરોમાં આગ લગાવી હતી અને બીજા સમુદાય સાથે જોડાયેલા સશસ્ત્ર જૂથો સાથે ભારે ગોળીબાર પણ કર્યો હતો.
વસ્તી ગણતરીને લઈને ચાલી રહેલા જાતીય મતભેદો વચ્ચે બનેલી આ ઘટનાની જિલ્લાના કુકી નાગરિક સમાજ સંગઠનોએ આકરી નિંદા કરી છે.
કાંગપોકપી સ્થિત કમિટી ઓન ટ્રાઇબલ યુનિટી (COTU)એ મંગળવારે (1 સપ્ટેમ્બર) સવારે 5 વાગ્યાથી નેશનલ હાઇવે-2 પર 24 કલાકના સંપૂર્ણ બંધનું એલાન કર્યું. આ હાઇવે ઇમ્ફાલને દીમાપુર સાથે જોડે છે.
COTU અનુસાર, બંધ દરમિયાન શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ, તબીબી અને કટોકટી સેવાઓ, બેન્કિંગ તથા વીજળી વિભાગને છૂટ આપવામાં આવી છે.
આ દરમિયાન, ટ્વિલાંગ એરિયા કુકી સિવિલ સોસાયટી ઓર્ગેનાઇઝેશન્સ વર્કિંગ કમિટીએ હત્યાઓની નિંદા કરતા તેને ‘કોઈ ઉશ્કેરણી વિના કરવામાં આવેલો બર્બર હુમલો’ ગણાવ્યો છે.
સમિતિએ રાજ્ય પ્રશાસનને અપીલ કરી કે ઘાયલોને સુરક્ષિત રીતે હોસ્પિટલ પહોંચાડવા માટે પૂરતી સંખ્યામાં સુરક્ષા અને વહીવટી કર્મચારીઓની તૈનાતી કરવામાં આવે.
સમિતિએ આરોપ લગાવ્યો કે લગભગ 50 ‘ભારે હથિયારોથી સજ્જ’ લોકોએ નાગરિકો પર અંધાધૂંધ ગોળીબાર કર્યો અને આ દરમિયાન અનેક ઘરોમાં આગ લગાવી દીધી.
નાગા ગામો પર હુમલો
હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સના અહેવાલ અનુસાર, કાંગપોકપી પોલીસે જણાવ્યું કે આ ઘટના મંગળવારે સવારે લગભગ 4 વાગ્યે બની હતી, જેમાં અજાણ્યા હથિયારધારી લોકોએ કાંગપોકપી જિલ્લાના ત્રણ ગામો – તાપોન ખુલેન, તાપોન ખુનૌ અને માકુઇ પિપુરમ – પર હુમલો કર્યો.
પોલીસ અનુસાર, આગચંપીની આ ઘટનામાં ઓછામાં ઓછા 30 ઘરો અને અનેક વાહનો તથા અન્ય સંપત્તિઓને નુકસાન થયું હોવાનું જાણવા મળ્યું છે. કાંગપોકપી પોલીસે અખબારને જણાવ્યું કે નુકસાન પામેલા ઘરો અને સંપત્તિઓની ચોક્કસ સંખ્યા હજુ જાણી શકાઈ નથી.
અસમ ટ્રિબ્યુન અનુસાર, માકુઇ વિલેજ ઓથોરિટીએ એક નિવેદન જાહેર કરીને જણાવ્યું કે હથિયારધારી લોકોએ કથિત રીતે સવારે લગભગ 4 વાગ્યે પિપુરમ નાગા ગામ પર હુમલો કર્યો, ગોળીબાર કર્યો અને ત્યારબાદ ઘરોમાં આગ લગાવી દીધી. ત્યારબાદ હુમલાખોરો મુખ્ય માકુઇ નાગા ગામ તરફ આગળ વધ્યા, જ્યાં ગોળીબાર ચાલુ રહ્યો. આ ઘટનામાં એક વ્યક્તિ ઘાયલ થયો.
ઓથોરિટીએ આરોપ લગાવ્યો કે આ સતત હુમલાઓનો હેતુ લિયાંગમેઇ નાગાઓને ઇમ્ફાલ-તામેંગલોંગ રોડ વિસ્તારથી હાંકી કાઢવાનો અને તેમની પૌરાણિક જમીન પર કબજો કરવાનો છે. તેમણે આ ઘટનાઓની આકરી નિંદા કરી.
13 મે પછીથી અત્યાર સુધી કુકી-ઝો અને નાગા સમુદાયોના 17 લોકો અલગ-અલગ ઘટનાઓમાં માર્યા ગયા છે.
27 ઓગસ્ટે થયેલા ઘાત લગાવીને કરવામાં આવેલા હુમલામાં ચાર નાગા નાગરિકોના મોત થયા હતા, જ્યારે 31 ઓગસ્ટે થયેલા હુમલામાં મણિપુરના કાંગપોકપી અને તામેંગલોંગ જિલ્લાઓમાં ઇમ્ફાલ-તામેંગલોંગ રોડની આસપાસના વિસ્તારમાં ત્રણ કુકી નાગરિકોના મોત થયા હતા.
NRC અને વસ્તી ગણતરીને લઈને તણાવ વચ્ચે હુમલો
આ તાજો હુમલો એવા સમયે થયો છે જ્યારે કેમ્પેન ફોર જસ્ટ એન્ડ ફેર ડિલિમિટેશન (JFD)એ મંગળવારે (1 સપ્ટેમ્બર) 24 કલાકની હડતાળનું આહ્વાન કર્યું છે. સંગઠનની માંગ છે કે વસ્તી ગણતરી 2027 પહેલાં નેશનલ સિટિઝન રજિસ્ટર (NRC)ને અપડેટ કરવામાં આવે. આ હડતાળના કારણે ઓછામાં ઓછા પાંચ જિલ્લાઓમાં સામાન્ય જનજીવન અને જાહેર પ્રવૃત્તિઓ પ્રભાવિત થઈ છે.
NRCની માંગને લઈને મેઇતેઇ અને નાગા નાગરિક સમાજ સંગઠનો તથા કુકી નાગરિક સમાજ સંગઠનો વચ્ચે મતભેદ છે.
મેઇતેઇ અને નાગા સંગઠનોની NRCની માંગનો કુકી નાગરિક સમાજ સંગઠનોએ વિરોધ કર્યો છે. તેમનું કહેવું છે કે આ પ્રક્રિયાનો ઉપયોગ કેટલાક સમુદાયોને મતાધિકારથી વંચિત કરવા અથવા તેમને બહાર કરવા માટે થઈ શકે છે.
રાજ્યમાં તણાવ યથાવત
ત્રણ વર્ષથી જાતીય સંઘર્ષનો સામનો કરી રહેલા મણિપુરમાં તણાવ સતત યથાવત છે. આ તાજી ઘટનાઓ જિલ્લામાં મહિનાઓથી ચાલી રહેલી હિંસક અશાંતિ વચ્ચે બની છે, જ્યાં સુરક્ષાની નાજુક સ્થિતિ અને ઊંડા થતા જાતીય મતભેદોએ રોજિંદા જીવનને અનિશ્ચિત અને જોખમી બનાવી દીધું છે.
ગત સપ્તાહે 27 ઓગસ્ટે કાંગપોકપી જિલ્લામાં જ અજાણ્યા બંદૂકધારીઓ દ્વારા ચાર નાગા નાગરિકોની ગોળી મારીને હત્યા કરવામાં આવી હતી. યુનાઇટેડ નાગા કાઉન્સિલે આ હુમલા માટે કુકી સશસ્ત્ર જૂથોને જવાબદાર ઠેરવતા તેને શાંતિ અને ભારત-નાગા શાંતિ પ્રક્રિયા માટે ‘સીધો પડકાર’ ગણાવ્યો હતો.
આ પહેલાં 11 ઓગસ્ટે જ કાંગપોકપી જિલ્લામાં K. હેમ્ફાઈ વિસ્તારમાં આવેલા તોપકા નાગા ગામમાં હિંસા ફાટી નીકળી હતી, જેમાં લગભગ દસ ઘરો અને એક ચર્ચને આગ લગાવી દેવામાં આવી હતી.
આ પહેલાં 10 ઓગસ્ટે સેનાપતિ જિલ્લાના કૈલેન્જંગ ગામમાં અજાણ્યા હથિયારધારી લોકોએ કુકી ગામના ઓછામાં ઓછા પાંચ ખાલી ઘરોમાં આગ લગાવી દીધી હતી.
જાણવા મળ્યું છે કે રાજ્યમાં મેઇતેઇ અને કુકી સમુદાયો વચ્ચેનો જાતીય તણાવ મે 2023માં હિંસામાં ફેરવાઈ ગયો હતો. જ્યારે આ વર્ષે ફેબ્રુઆરીથી કુકી અને નાગા સમુદાયો વચ્ચે સંઘર્ષ ચાલુ છે. RTI દ્વારા પ્રાપ્ત આંકડા અનુસાર, એપ્રિલ સુધીમાં 43,000થી વધુ વિસ્થાપિત લોકો રાહત શિબિરોમાં રહેતા હતા.
ફેબ્રુઆરીમાં રાજ્યમાં અન્ય એક સ્થળે કુકી અને નાગા સમુદાયો વચ્ચે સંઘર્ષ શરૂ થયો હતો, જેમાં બંને સમુદાયોના લોકો માર્યા ગયા, બંધક બનાવવામાં આવ્યા અને તેમના ઘરો સળગાવી દેવામાં આવ્યા.
મેઇતેઇ અને કુકી બંને સમુદાયો હજુ પણ એકબીજાથી ભૌતિક રીતે અલગ છે અને તેમની વચ્ચે ‘બફર ઝોન’ બનેલા છે, જ્યાં સુરક્ષા દળો પેટ્રોલિંગ કરે છે.
