New Rules for Military Books: પૂર્વ સેના પ્રમુખ જનરલ મનોજ મુકુંદ નરવણેના પુસ્તક ‘ફોર સ્ટાર્સ ઓફ ડેસ્ટિની’ ને લઈને જબરદસ્ત વિવાદ છેડાયો છે. પ્રકાશક ‘પેંગ્વિન’ અને પૂર્વ સેના પ્રમુખના જણાવ્યા અનુસાર આ પુસ્તક હજુ સુધી પ્રકાશિત થયું નથી. તેમ છતાં આ પુસ્તક સંસદ ભવનમાં વિપક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધીના હાથમાં જોવા મળ્યું છે. પુસ્તકના આધારે એક મેગેઝીને રિપોર્ટ પણ છાપ્યો છે. તાજેતરની જાણકારી મુજબ જનરલ નરવણેનું પુસ્તક ‘ફોર સ્ટાર્સ ઓફ ડેસ્ટિની’ હાલમાં સંરક્ષણ મંત્રાલય પાસે ક્લિયરન્સ માટે પેન્ડિંગ છે. આ વિવાદ બાદ હવે સંરક્ષણ મંત્રાલય પુસ્તક લખવા અને તેની પરવાનગી માટે નવા નિયમો બનાવવામાં લાગી ગયું છે.
સંરક્ષણ મંત્રાલય બનાવવા જઈ રહ્યું છે નવા નિયમો
આ દરમિયાન સમાચાર આવ્યા છે કે સેનાઓ સાથે જોડાયેલા પુસ્તકોને લઈને સંરક્ષણ મંત્રાલય એક નવા નિયમ પર કામ કરી રહ્યું છે. આ નવા નિયમ હેઠળ સેવા આપી રહેલા અને નિવૃત્ત (Retired), બંને પ્રકારના સૈનિકોએ પુસ્તક લખતા પહેલા સંરક્ષણ મંત્રાલયની પરવાનગી લેવી પડશે. આ નિયમ સેનામાંથી નિવૃત્ત થયેલા તે સૈનિકો માટે ખાસ બનાવવામાં આવી રહ્યો છે જેઓ સેના છોડ્યા બાદ સામાન્ય રીતે પોતાના અનુભવના આધારે પુસ્તક લખતા હોય છે.
આખો નિયમ થશે નક્કી
તેમાં સ્પષ્ટપણે ઉલ્લેખ હશે કે જો તમે ભવિષ્યમાં સેના પર આધારિત કોઈ પુસ્તક લખવા કે છાપવા માંગો છો તો તે પહેલા કઈ પ્રક્રિયા અપનાવવી પડશે? કોની પાસેથી પરવાનગી લેવી પડશે? નવા નિયમમાં એવો પણ ઉલ્લેખ હશે કે જો તમે આવું નહીં કરો તો તમારી સામે શું કાર્યવાહી થઈ શકે છે. જોકે, સંરક્ષણ મંત્રાલય કે સેના આ સમગ્ર મામલે ઓન રેકોર્ડ કંઈ પણ બોલવા તૈયાર નથી પરંતુ જાણકારી મળી છે કે નવા નિયમો ખૂબ જ જલ્દી લાગુ થઈ શકે છે.
અનેક નવી જોગવાઈઓ સામેલ કરવામાં આવશે
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર આવા મામલાઓને લઈને સંરક્ષણ મંત્રાલયમાં ગંભીર ચર્ચા ચાલી રહી છે. નવા નિયમો તૈયાર કરવા માટે વિગતવાર ચર્ચા કરવામાં આવી રહી છે. આ નિયમોમાં વર્તમાન સેવા નિયમો અને સત્તાવાર ગુપ્તતા અધિનિયમ (Official Secrets Act) ની જોગવાઈઓ પણ સામેલ કરવા પર વાત થઈ છે. અત્યાર સુધી નિવૃત્ત સેના અધિકારીઓ માટે પુસ્તક લખવા પર કોઈ એક ખાસ કાયદો નથી. અત્યાર સુધી તેમના પર અલગ-અલગ કાયદા અને નિયમો લાગુ થતા આવ્યા છે. તે આ વાત પર નિર્ભર કરે છે કે કેવું પુસ્તક લખવામાં આવ્યું છે અને તેમાં કન્ટેન્ટ કેવું છે.
પુસ્તક લખવાથી સીધી રીતે રોકવામાં આવ્યા નથી
પરંતુ એક વાત સ્પષ્ટ છે કે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સાથે જોડાયેલી ગુપ્ત માહિતીની સુરક્ષા સૌથી મહત્વની છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર નિવૃત્ત અધિકારીઓને પુસ્તક લખવાથી સીધી રીતે રોકવામાં આવ્યા નથી. પરંતુ સત્તાવાર ગુપ્તતા અધિનિયમ નિવૃત્તિ પછી પણ લાગુ રહે છે. મતલબ કે જો કોઈ સૈનિક નિવૃત્તિ પછી ગુપ્ત કે સંવેદનશીલ માહિતી જાહેર કરે છે, તો તેને અપરાધ માનવામાં આવશે. સેનાના સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર દરેક સરકારી કર્મચારી જેમાં સેનાના લોકો પણ સામેલ છે, તે બધા પર ઓફિશિયલ સિક્રેટ એક્ટ લાગુ પડે છે. સેનામાંથી નિવૃત્ત થયા પછી પણ તેનું પાલન કરવું જરૂરી હોય છે. તમે જ્યારે કોઈ પદ પર હોવ છો ત્યારે તમારી પાસે ઘણી જાણકારી હોય છે. પરંતુ પાછળથી જો તમે આ વિશે કંઈક લખો છો જે સીધું તમારી સર્વિસ સાથે જોડાયેલું હોય, તો આ માટે તમારે જરૂરી ક્લિયરન્સ લેવું પડે છે.
આ વસ્તુઓની સ્પષ્ટ મનાઈ
જો કોઈ પુસ્તકમાં સૈન્ય અભિયાન, સંવેદનશીલ જાણકારી કે ગુપ્ત વાતો હોય, તો તેને પહેલા સંરક્ષણ મંત્રાલયને મંજૂરી માટે મોકલવું પડે છે. મંત્રાલય સંબંધિત વિભાગ પાસે તપાસ કરાવીને જ તેને છાપવાની પરવાનગી આપે છે. સેવામાં રહેલા સૈનિકો માટે નિયમો વધુ કડક છે. તેમણે કોઈ પણ પુસ્તક, લેખ કે અન્ય પ્રવૃત્તિ માટે પહેલા લેખિત પરવાનગી લેવી પડે છે. આ પરવાનગી કમાન્ડ દ્વારા થઈને સેના મુખ્યાલય કે સંરક્ષણ મંત્રાલય સુધી જાય છે. કોઈ પણ ગુપ્ત જાણકારી, સૈન્ય ઓપરેશન, હથિયારોની ક્ષમતા, ગુપ્તચર માહિતી કે એવી કોઈ પણ વાત જે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા કે વિદેશ સંબંધોને પ્રભાવિત કરે, તેને પ્રકાશિત કરવાની સખત મનાઈ છે. કાલ્પનિક વાર્તાઓ પણ રોકી શકાય છે જો તેમાં અસલી સૈન્ય જાણકારી કે ઓપરેશન જેવી વાતો હોય.
