OBC Creamy Layer Supreme Court Decision: એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદામાં સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું છે કે અન્ય પછાત વર્ગ (OBC) માટેના આરક્ષણમાં ક્રીમી લેયરના નિર્ધારણમાં માતા-પિતાના પદ અને તેમના સામાજિક-વહીવટી દરજ્જાને પણ ધ્યાનમાં રાખવા આવશ્યક છે. અદાલતે કેન્દ્ર સરકારની અપીલોને ફગાવી દેતા અનેક UPSC ઉમેદવારોને રાહત આપી છે, જેમને ખોટી રીતે OBC ક્રીમી લેયર માનીને નિમણૂકથી રોકવામાં આવ્યા હતા.
સુપ્રીમ કોર્ટની બેન્ચે 11 માર્ચના રોજ આપેલા પોતાના મહત્વના આદેશમાં કહ્યું કે કોઈ ઉમેદવારને OBC ના ક્રીમી લેયર કે નોન-ક્રીમી લેયરમાં રાખવામાં આવશે કે નહીં, તે ફક્ત તેની આવકના આધારે નક્કી કરી શકાય નહીં.
બેન્ચે જણાવ્યું કે અધિકારીઓએ તેમને નોન-ક્રીમી લેયરમાંથી બહાર કરવા માટે આવક/સંપત્તિ આધારિત પરીક્ષણનો ખોટો ઉપયોગ કર્યો, જ્યારે તે નક્કી કરવા માટે કે ઉમેદવાર OBC ક્રીમી લેયરમાં આવે છે કે નહીં, નિર્ધારિત સ્થિતિ-આધારિત માપદંડ (Status-based criteria) લાગુ કરવા જોઈતા હતા.
“ક્રીમી લેયરને બહાર રાખવાનો હેતુ એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે સામાજિક રીતે આગળ વધી ચૂકેલા OBC વર્ગો આરક્ષણનો લાભ ન લે.” – સુપ્રીમ કોર્ટ
કોર્ટે કહ્યું- પરીક્ષણનો થયો ખોટો ઉપયોગ
જસ્ટિસ પીએસ નરસિમ્હાની આગેવાની હેઠળની બેન્ચે જણાવ્યું હતું કે અધિકારીઓએ ઉમેદવારોને નોન-ક્રીમી લેયરમાંથી બહાર કરવા માટે આવક/સંપત્તિ આધારિત પરીક્ષણનો ખોટો ઉપયોગ કર્યો હતો. આમાં નિર્ધારિત સ્થિતિ-આધારિત માપદંડ લાગુ કરવા જોઈતા હતા.
આ મામલો સિવિલ સર્વિસ પરીક્ષાના તે ઉમેદવારો સાથે જોડાયેલો હતો, જેમણે OBC નોન-ક્રીમી લેયર શ્રેણી હેઠળ આરક્ષણનો દાવો કર્યો હતો. તેમની પાત્રતાની તપાસ કરતી વખતે પર્સનલ અને ટ્રેનિંગ વિભાગ (DoPT) એ માતા-પિતાના પગારને ધ્યાનમાં રાખીને તેમને ક્રીમી લેયરમાં સામેલ કર્યા હતા. ઘણા ઉમેદવારોના માતા-પિતા જાહેર ક્ષેત્રના ઉપક્રમો (PSUs), બેંકો અથવા સમાન સંસ્થાઓમાં કર્મચારીઓ હતા.
સરકારે શું કહ્યું?
સરકારે 14 ઓક્ટોબર 2004ના એક સ્પષ્ટીકરણ પત્ર પર ભરોસો મૂક્યો હતો, જેમાં જણાવાયું હતું કે જ્યાં PSU ના પદો અને સરકારી પદો વચ્ચે સમાનતા નક્કી કરવામાં આવી નથી, ત્યાં આવક/સંપત્તિ પરીક્ષણ હેઠળ પગારની આવકને અલગથી ગણી શકાય છે. આ આધારે, જે ઉમેદવારોના માતા-પિતાની આવક નિર્ધારિત મર્યાદાથી વધુ હતી, તેમને OBC આરક્ષણ લાભથી વંચિત રાખવામાં આવ્યા હતા.
કેન્દ્રની અરજી ફગાવી
નિમણૂક અટકાવવામાં આવ્યા બાદ ઉમેદવારોએ સેન્ટ્રલ એડમિનિસ્ટ્રેટિવ ટ્રિબ્યુનલ (CAT) ઉપરાંત મદ્રાસ, દિલ્હી અને કેરળ હાઈકોર્ટમાં પડકાર ફેંક્યો હતો. તેમણે દલીલ કરી હતી કે માત્ર આવક પરીક્ષણ લાગુ કરવું એ 1993ના ઓફિસ મેમોરેન્ડમ (OM) ની વિરુદ્ધ છે, જેમાં ક્રીમી લેયર નક્કી કરવા માટે માતા-પિતાના પગારનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો ન હતો. હાઈકોર્ટે અરજદાર ઉમેદવારોના પક્ષમાં ચુકાદો આપ્યો હતો, જેને કેન્દ્ર સરકારે સુપ્રીમ કોર્ટમાં પડકાર્યો હતો, જે હવે ફગાવી દેવામાં આવ્યો છે.
