Rahul Gandhi 2029 Election: રાહુલ ગાંધી માટે 2029નો રસ્તો કેટલો મુશ્કેલ? રાહુલે પહેલાં 12 સવાલોના જવાબ આપવા પડશે

Rahul Gandhi 2029 Election: આજના રાજકીય માહોલમાં રાહુલ ગાંધી તેમના વિરોધીઓ અને સમર્થકો વચ્ચે ચર્ચાનો સૌથી મહત્ત્વનો વિષય બન્યા છે. તેમના રાજકીય ભવિષ્યને લઈને બે રસપ્રદ બાબતો સામે આવે છે, જે એકબીજાથી સંપૂર્ણપણે અલગ છે.

એક તરફ, રાહુલના ભવિષ્ય અંગે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને રાહુલના સમર્થકોના અભિપ્રાયમાં ઘણો તફાવત છે. બીજી તરફ, રાહુલ અને તેમના સમર્થકો આ મુદ્દે સંપૂર્ણપણે એકમત છે.

BJPના સમર્થકો રાહુલને સતત નકારતા રહ્યા છે. તેમના માટે રાહુલ ‘પપ્પુ’ છે, એટલે કે મજાકનું પાત્ર. BJPના મોટા નેતાઓ પણ વારંવાર દાવો કરે છે કે રાહુલ તેમના માટે કોઈ જોખમ નથી, પરંતુ તેમની સૌથી મોટી તાકાત છે. જોકે, મોદી હંમેશાં તેનાથી વિપરીત વિચારતા રહ્યા છે. તેઓ રાહુલ અને ગાંધી પરિવારને જ સૌથી મોટો ખતરો માને છે.

આ જ કારણ છે કે મોદીની રાજકીય ઝુંબેશ રાહુલનો વિરોધ કરવા પર કેન્દ્રિત રહે છે. જે રાજ્યોમાં કોંગ્રેસની ખાસ હાજરી નથી, ત્યાંની ચૂંટણીઓમાં પણ મોદી રાહુલને જ નિશાન બનાવે છે. આ અઠવાડિયે તેમણે કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અને BJPના ‘ચાણક્ય’ ગણાતા અમિત શાહને રાહુલ પર આકરા પ્રહારો કરવા આગળ કર્યા હતા. મોદીના સમર્થકો ભલે રાહુલની મજાક ઉડાવતા હોય, પરંતુ BJPના મોટા નેતાઓ જાણે છે કે વાસ્તવિક ખતરો કોની પાસેથી છે. કોઈ નેતા અને તેના સમર્થકોની વિચારસરણીમાં આટલો તફાવત ભાગ્યે જ જોવા મળે છે.

કોંગ્રેસમાં રાહુલ અને તેમના સમર્થકો આ વાત પર એકમત છે કે સત્તા તેમની જ છે અને તેમણે સત્તામાં આવવું જ જોઈએ, શરત એટલી કે ચૂંટણી નિષ્પક્ષ રીતે યોજાય. આ વિચારસરણીમાં એવો આરોપ પણ સામેલ છે કે 2019 પછીથી BJPએ તમામ ચૂંટણીઓ ચોરી કરીને જીતી છે. પહેલાં મોટા પાયે EVMમાં ગેરરીતિ કરીને અને હવે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર (CEC) જ્ઞાનેશ કુમાર તથા તેમના ‘SIR’ના જોડાણથી. તેમનું માનવું છે કે જો આ બધી બાબતો સુધારી દેવામાં આવે, તો ચૂંટણીમાં તેમની જીત નિશ્ચિત છે.

પોતાના સમર્થકોથી વિપરીત, મોદી અને શાહ રાહુલ અંગેની વાસ્તવિકતા સમજે છે, કારણ કે તેઓ રાજકારણને સારી રીતે જાણે છે. રાહુલના સમર્થકો અને મોદી એક વાત પર સહમત દેખાય છે અને બંનેની વાત સાચી પણ છે. રાહુલ ભલે શરૂઆતમાં સતત લથડ્યા હોય, પરંતુ તેમના નેતૃત્વમાં કોંગ્રેસ જ BJPને વિશ્વસનીય પડકાર આપી શકે છે.

આ વાતને આ રીતે સમજી શકાય. 2014માં કોંગ્રેસ લોકસભાની ચૂંટણીમાં માત્ર 44 બેઠકો જીતી હતી અને તેના સૌથી નીચા સ્તરે પહોંચી ગઈ હતી. 2019માં તેને 52 અને 2024માં 99 બેઠકો મળી હતી, પરંતુ આ ચૂંટણીઓમાં તેનો મતહિસ્સો સતત 19થી 21 ટકાની વચ્ચે રહ્યો હતો. તેનો અર્થ એ છે કે સરેરાશ દર પાંચમાંથી એક ભારતીય મતદાતા કોંગ્રેસના ચૂંટણી ચિહ્ન ‘હાથ’નું બટન દબાવતો રહ્યો છે.

જો 1996, 1998, 1999થી લઈને 2009 સુધીના આંકડા જોઈએ, તો જાણવા મળે છે કે BJPનો મતહિસ્સો મોટાભાગે 25 ટકાની આસપાસ રહ્યો હતો. એટલે કે સરેરાશ દર ચાર મતદાતામાંથી એક મતદાતા BJPને મત આપતો રહ્યો હતો. તે સમયે ગઠબંધનના રાજકારણનો સમયગાળો હતો.

મોદીએ 2014માં આ સમીકરણ બદલી નાખ્યું. ત્યાર પછી BJPનો મતહિસ્સો વધીને 37થી 40 ટકાની વચ્ચે પહોંચી ગયો. અગાઉની સરખામણીમાં 12થી 15 ટકા પૉઇન્ટનો આ વધારો ઘણો મોટો છે અને બહુદળીય રાજકીય વ્યવસ્થા માટે નુકસાનકારક છે. આ વધારાને સરળતાથી મોદીનું નામ લઈને મળેલા મત કહી શકાય.

એવું માનવું વાસ્તવિકતાથી મોઢું ફેરવવા જેવું હશે કે રાહુલ નજીકના ભવિષ્યમાં કોંગ્રેસનો મતહિસ્સો વધારીને 37 ટકા કરી દેશે. પરંતુ જો તેઓ કોંગ્રેસના નિશ્ચિત મતહિસ્સામાં 5થી 6 ટકાનો પણ વધારો કરી દે, તો રાષ્ટ્રીય રાજકારણ બદલાઈ જશે.

અત્યાર સુધી BJP સામેની સીધી સ્પર્ધામાં કોંગ્રેસ દસમાંથી નવ વખત હારતી રહી છે. તેથી એવું માની શકાય કે રાહુલને મળનારા મોટાભાગના વધારાના મત એ વિસ્તારોમાંથી આવશે, જ્યાં BJP જીતતી રહી છે. 2024ની ચૂંટણી ગઠબંધનને કારણે મર્યાદિત અપવાદ હતી. વિપક્ષના મત એકજૂથ થયા, ત્યારે BJPના જીતવાનો દર ઘટી ગયો. તે ચૂંટણીમાં BJP કોંગ્રેસ સામેની સીધી સ્પર્ધામાં દસમાંથી માત્ર સાત વખત જીતી શકી હતી.

32 ટકા મત મળવા છતાં BJPનું વર્ચસ્વ જળવાઈ રહેશે, પરંતુ લોકસભામાં તેની બેઠકોની સંખ્યા 200ની થોડી ઉપર કે નીચે રહી શકે છે. તેમ છતાં તે સરકાર બનાવી શકે છે, પરંતુ ત્યારે વાસ્તવમાં તે NDA ગઠબંધનની સરકાર હશે, જેમાં નેતૃત્વને લઈને સમસ્યાઓ ઊભી થઈ શકે છે.

મોદી અને શાહે આ જોખમને ક્યારેય હળવાશથી લીધું નથી. તેઓ એવું માનતા નથી કે રાહુલ વિપક્ષમાં તેમના માટે સૌથી સારો વિકલ્પ છે. તેઓ જાણે છે કે લગભગ 20 ટકા મતનો આધાર ધરાવતી કોંગ્રેસ જ તેમના માટે એકમાત્ર મોટો પડકાર છે. અને તમને આ ગમે કે ન ગમે, ગાંધી પરિવાર વિના કોંગ્રેસ એકજૂથ રહી શકતી નથી.

હવે વાસ્તવિક સવાલ એ છે કે રાહુલ અહીંથી આગળ ક્યાં સુધી પહોંચશે? હાલમાં તેમનું સંપૂર્ણ ધ્યાન શેરીઓ અને ગલીઓમાં લોકોને મોદી સામે ઊભા કરવા પર છે. આ માટે તેઓ લગભગ બિનરાજકીય કૉક્રોચ જનતા પાર્ટીના અભિજીત દીપકે થી લઈને કટ્ટર ડાબેરી સંગઠન ‘AISA’ની નેહા બોરા સુધીના લોકો સાથે હાથ મિલાવવા તૈયાર છે.

2004માં રાજકારણમાં પ્રવેશ કર્યા પછી રાહુલ અનેક મુશ્કેલીઓનો સામનો કરી ચૂક્યા છે. તેમણે સમજવું જોઈએ કે ભારતમાં રાજકીય પરિવર્તન એ જ લોકો લાવે છે, જેઓ ચૂંટણી જીતે છે અથવા બીજા પક્ષો સાથે હાથ મિલાવીને સત્તાધારી પક્ષને હરાવે છે. શેરીઓના બળે સત્તા બદલવાનું સ્વપ્ન પોકળ ડાબેરી ભ્રમ છે, કારણ કે આવા લોકો ક્યારેય ચૂંટણી જીતી શકતા નથી.

રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS) અને લોહિયાવાદીઓની શેરીઓમાં મજબૂત પકડ હતી. અલાહાબાદ હાઈકોર્ટના આદેશથી તાકાત મળવા છતાં જયપ્રકાશ નારાયણના નેતૃત્વ હેઠળના નવનિર્માણ આંદોલન અને જ્યોર્જ ફર્નાન્ડિસના નેતૃત્વ હેઠળની રેલવે હડતાળની સંયુક્ત તાકાત પણ ઇન્દિરા ગાંધીની સરકારને પાડી શકી નહોતી. આ માટે તેમણે 1977ની ચૂંટણી સુધી રાહ જોવી પડી હતી.

2010થી 2012 દરમિયાન અન્ના આંદોલન અને RSS/BJP મળીને પણ નિષ્ફળ સાબિત થઈ ચૂકેલી UPA સરકારને સત્તા પરથી હટાવી શક્યાં નહોતાં. તેનો નિર્ણય 2014ની ચૂંટણીમાં જ થઈ શક્યો હતો.

હવે 2029માં જ્યારે ચૂંટણી યોજાશે, ત્યારે રાહુલ તેમના રાજકીય જીવનનાં 25 વર્ષ પૂર્ણ કરી રહ્યા હશે. તે સમયે તેમની ઉંમર 59 વર્ષની હશે. ભારતીય રાજકારણના હિસાબે ત્યારે પણ તેમને યુવા જ ગણવામાં આવશે.

જો એવું માની લેવામાં આવે કે કોંગ્રેસ અને BJPને તેમના પોતાના વિચારો સાથે સહમત લોકોના મત મળતા રહેશે, તો એવું પણ કહી શકાય કે મોદીના કારણે BJPને મળતા મત માત્ર કંટાળીને રાહુલની તરફેણમાં જતા નહીં રહે. રાહુલે તેનાથી વધુ સારું, કંઈક નવું કરનારું અને આશા જગાવનારું વિકલ્પ આપવું પડશે.

તેમણે જણાવવું પડશે કે જો તેઓ ચૂંટણી જીતે, તો મોદી અને BJPથી અલગ શું કરશે? અહીં હું 12 ટૂંકા સવાલ રજૂ કરવા માગું છું.

1. ચૂંટણી પંચ અને મતદારો અંગે તેમની યોજના શું હશે?

ચૂંટણી કમિશનરોની પસંદગી કરવાની પ્રક્રિયા શું હશે અને ચૂંટણી પંચની નિષ્પક્ષતા કેવી રીતે પુનઃસ્થાપિત કરશે? કોંગ્રેસ અને UPAના સમયની વ્યવસ્થા પાછી લાવવી એ ઉત્સાહ વધારનારી વાત નહીં હોય. રાહુલના સ્વર્ગસ્થ પિતાએ 1989માં ચૂંટણી પંચને ત્રણ સભ્યોની સંસ્થા બનાવીને તેને નબળું પાડવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. આ ઉપરાંત, BJP જેમને ઘૂસણખોર કહે છે, તેમને મતદાર બનતા રોકવા માટે રાહુલ શું વ્યવસ્થા કરશે?

2. ન્યાયતંત્ર અને તપાસ એજન્સીઓ અંગે શું કરશે?

એ જ રીતે, ન્યાયતંત્ર, CBI અને બીજી મહત્ત્વની એજન્સીઓના મામલે તેઓ શું કરશે?

3. ટ્રમ્પ જેવા પડકારનો સામનો કેવી રીતે કરશે?

ટ્રમ્પ જેવા પડકારનો સામનો તેઓ કેવી રીતે કરશે? અમેરિકા અંગેની તેમની નીતિ મોદીની નીતિથી કઈ રીતે અલગ હશે?

4. ચીન અને પાકિસ્તાન અંગેની નીતિ શું હશે?

ચીનનો સામનો કરવા માટે તેમની નીતિ શું હશે? પાકિસ્તાન પ્રત્યે તેમનું વલણ કેવું રહેશે? ત્યાંથી પેદા થતા આતંકવાદના મામલે તેમની નીતિ મોદીની નીતિથી કઈ રીતે અલગ હશે? શું તેઓ મોદી કરતાં નરમ રહેશે કે વધુ કડક?

5. પશ્ચિમ એશિયા અને ઇઝરાયલ અંગે શું વલણ રહેશે?

પશ્ચિમ એશિયા અને ઇઝરાયલ પ્રત્યે તેમનું વલણ મોદીના વલણથી કઈ રીતે અલગ હશે?

6. ઊર્જા, મૂડી અને સોનાની અછતના સંકટનો સામનો કેવી રીતે કરશે?

ઊર્જા, મૂડી અને સોનાની અછતનાં ત્રણ મોટાં સંકટોમાંથી ભારતને બહાર કાઢવા માટે તેમનો અભિગમ શું છે? હવે તેમાં આપણે AI અને સોફ્ટવેર સેવાઓને પણ ઉમેરી શકીએ છીએ. તેઓ ભારતને રોકાણકારો માટે આકર્ષક કેવી રીતે બનાવશે?

7. રોજગાર અને કલ્યાણકારી યોજનાઓ અંગે શું યોજના છે?

ચારે તરફ ‘વિદ્યાર્થીઓનો અવાજ’ સંભળાઈ રહ્યો છે, પરંતુ રાહુલ વધુ રોજગાર કેવી રીતે આપશે? ઓછું ભણેલા લોકો માટે શું તેઓ મનરેગા ચાલુ રાખશે કે તેનું નવું અને વધુ સારું સ્વરૂપ લાવશે? શું તેઓ મફત અનાજ વિતરણની યોજના ચાલુ રાખશે?

8. જાતિ આધારિત વસ્તીગણતરીથી રોજગારની તકો કેવી રીતે વધશે?

શું તેઓ હજુ પણ જાતિ આધારિત વસ્તીગણતરીને સામાજિક ન્યાયનો ભાગ માને છે? તેનાથી રોજગારની વધુ તકો કેવી રીતે ઊભી થશે? તેલંગાણાના મુખ્યમંત્રી રેવંત રેડ્ડીને પણ ખબર નથી કે તેમણે કરાવેલી જાતિ આધારિત વસ્તીગણતરીના આંકડાઓનું શું કરવું. શું રાહુલ કર્ણાટકના નાયબ મુખ્યમંત્રી ડી. કે. શિવકુમારને તેમના રાજ્યમાં થયેલી જાતિ આધારિત વસ્તીગણતરીના આંકડા જાહેર કરવા કહેશે?

9. શિક્ષણ વ્યવસ્થામાં કયા ફેરફારો કરશે?

શિક્ષણ વ્યવસ્થાને ભ્રષ્ટાચાર અને નફો કમાવાની વૃત્તિથી મુક્ત કરવા, તેમાં સુધારા લાવવા અને યુવાનોને રોજગાર માટે સક્ષમ બનાવવા તેઓ કેવા ફેરફારો કરવા માગે છે?

10. વેપાર, મૂડી અને આર્થિક સુધારા અંગે શું વિચાર છે?

તેઓ કહેતા રહ્યા છે કે તેઓ વેપાર કે મૂડીની વિરુદ્ધ નથી. તેઓ માત્ર એકાધિકારની વિરુદ્ધ છે અને સૌને સમાન તકો આપવા માગે છે. તો આ માટે તેઓ શું કરશે? આર્થિક સુધારા અંગે તેમના વિચારો શું છે?

11. લઘુમતીઓને મુખ્ય પ્રવાહમાં લાવવા શું કરશે?

રાહુલ અને તેમના ‘ધર્મનિરપેક્ષ’ સાથીઓ ફરિયાદ કરે છે કે લઘુમતીઓને સમાજમાં હાંસિયામાં ધકેલી દેવામાં આવી રહ્યા છે. રાહુલ તેમને મુખ્ય પ્રવાહમાં લાવવા માટે શું કરશે?

12. તેમની ટીમમાં કોણ-કોણ હશે?

અને છેલ્લે, તેમની ટીમમાં કોણ-કોણ સામેલ હશે?

માત્ર શેરીઓમાં સંઘર્ષ કરનારા નેતા તરીકે નહીં, પરંતુ એક વિશ્વસનીય પડકાર તરીકે સામે આવવા માટે રાહુલે આ સવાલોના જવાબ આપવા પડશે. તેમણે મધ્યમ વર્ગના મતદાતાઓ સમક્ષ નવા વિચારો પણ રજૂ કરવા પડશે.

મોદીએ 2014 પહેલાં, 2012ના અંતિમ દિવસોથી જ ‘અચ્છે દિન’ લાવવાનાં વચનો આપવાનું શરૂ કરી દીધું હતું. 2029ની ચૂંટણી પણ લગભગ આટલા જ સમયગાળા પછી યોજાવાની છે. આવી સ્થિતિમાં રાહુલ શું વચન આપી રહ્યા છે?

જો તેઓ પરંપરાગત રીતથી અલગ કંઈક કરવા માગતા હોય, તો બ્રિટનની જેમ એક ‘શેડો કેબિનેટ’ એટલે કે વિપક્ષી મંત્રીમંડળ બનાવી શકે છે. ત્યારે તેમની ટીમના સભ્યો પોતાના-પોતાના વિભાગો સાથે જોડાયેલા સવાલોના જવાબ આપવાનું શરૂ કરી શકે છે.

અલબત્ત, જો હું થોડી રમૂજી રીતે વાત કરું, તો કહીશ કે આ સાંકેતિક પદોને લઈને પણ અંદરોઅંદર ખેંચતાણ થઈ શકે છે. હવે રાહુલ ગમે તે નિર્ણય કરે, તેઓ તેમના સમર્થકોના આ દાવાના ભરોસે 2029ની ચૂંટણી લડી શકે નહીં કે મોદીની લોકપ્રિયતા ‘ઘટી’ રહી છે. આવો પ્રયાસ ત્રણ વખત નિષ્ફળ થઈ ચૂક્યો છે.