Rahul Gandhi Student Protest: કોંગ્રેસ દ્વારા દેશભરમાં વિદ્યાર્થીઓ સુધી પહોંચ બનાવવાના અભિયાનની જાહેરાત કર્યાને હજુ એક મહિનો પણ નથી થયો. પરીક્ષા અને ભરતીમાં કથિત ગેરરીતિઓ વિરુદ્ધ વિરોધ પ્રદર્શન અને જનસભાઓનું વચન આપનારું આ અભિયાન હવે ધીમું પડતું દેખાઈ રહ્યું છે. આનું કારણ લોકસભામાં વિપક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધીનું વિદેશ પ્રવાસે હોવું છે, જેના કારણે અભિયાનને ટાળવું પડ્યું છે.
કોંગ્રેસે ૧૭ જૂનના રોજ ‘છાત્રો કી ગૂંજ’ અભિયાનની શરૂઆત મોટા જોર-શોરથી કરી હતી. પાર્ટીએ તેને દેશવ્યાપી આંદોલન ગણાવતા પરીક્ષા પેપર લીક, બેરોજગારી અને વિદ્યાર્થીઓ તથા નોકરીની તૈયારી કરી રહેલા યુવાનોના હિતોની રક્ષા કરવામાં કેન્દ્ર સરકારની કથિત નિષ્ફળતા જેવા મુદ્દાઓને ઉઠાવવાનો નિર્ણય કર્યો હતો.
પાર્ટી તરફથી જારી કાર્યક્રમ અનુસાર ૧૦ જુલાઈના રોજ પ્રયાગરાજ (અલ્હાબાદ), ૧૧ જુલાઈના રોજ પટના અને ૧૪ જુલાઈના રોજ દિલ્હીમાં રેલીઓ થવાની હતી. ત્યારબાદ આગામી મોટી રેલી દેહરાદૂનમાં પ્રસ્તાવિત હતી. પરંતુ રાહુલ ગાંધીના વિદેશ પ્રવાસના લંબાઈ જવાને કારણે આ રેલીઓને મુલતવી રાખવી પડી છે. તેમના ૧૭ જુલાઈની આસપાસ પરત ફરવાની આશા છે. તેમની ગેરહાજરીમાં યોજાનારી તમામ રેલીઓ હાલમાં સ્થગિત કરી દેવામાં આવી છે. અત્યાર સુધી નવી તારીખોનું એલાન કરવામાં આવ્યું નથી.
કોંગ્રેસે સત્તાવાર રીતે રાહુલ ગાંધીના વિદેશ પ્રવાસનો ઉદ્દેશ્ય જણાવ્યો નથી.
૨૩ જૂનના રોજ ભાજપ આઈટી વિભાગના પ્રમુખ અમિત માલવિયાએ એક્સ પર એક પોસ્ટમાં રાહુલ ગાંધીની ગેરહાજરી પર સવાલ ઉઠાવ્યો હતો. તેમણે લખ્યું હતું, “રાહુલ ગાંધી ફરી વિદેશ જતા રહ્યા છે. એવા સમયે જ્યારે સંસદ, પાર્ટી સંગઠન અને સાર્વજનિક જીવન સતત સક્રિય રહેવાની માંગ કરે છે, તેમનું વારંવાર વિદેશ જવું એક સ્પષ્ટ સવાલ ઊભો કરે છે. આખરે એવી કઈ વાત છે જે ભારતમાં તેમની જવાબદારીઓથી વધારે જરૂરી છે. વિચારવા જેવી વાત છે.”
મે મહિનામાં માલવિયાએ આરોપ લગાવ્યો હતો કે રાહુલ ગાંધીએ તેમના ૨૨ વર્ષના રાજકીય જીવનમાં “ઓછામાં ઓછા ૫૪ એવા વિદેશ પ્રવાસો કર્યા છે જેનો પતો લગાવી શકાય છે.” તેમણે આ યાત્રાઓ પર લગભગ ૬૦ કરોડ રૂપિયા ખર્ચ થવાનો અંદાજ પણ લગાવ્યો હતો અને પૂછ્યું હતું કે આનો ખર્ચ કેવી રીતે ઉઠાવવામાં આવ્યો. કોંગ્રેસ પહેલા પણ આવા આરોપોને રાજનીતિથી પ્રેરિત ગણાવી ચૂકી છે.
૨૦૧૫ માં રાહુલ ગાંધી લગભગ બે મહિના માટે વિદેશ જતા રહ્યા હતા. તે દરમિયાન તેમણે સંસદના બજેટ સત્રનો મોટો હિસ્સો અને વિવાદિત ભૂમિ અધિગ્રહણ વિધેયક પર થયેલી ચર્ચા મિસ કરી હતી.
ડિસેમ્બર ૨૦૨૦ માં જ્યારે કોંગ્રેસ ખેડૂતોના આંદોલનના સમર્થનમાં પોતાનું અભિયાન તેજ કરી રહી હતી, ત્યારે પણ રાહુલ ગાંધી વિદેશ ગયા હતા.
ઓક્ટોબર ૨૦૨૪ માં હરિયાણા અને મહારાષ્ટ્ર વિધાનસભા ચૂંટણી પ્રચાર દરમિયાન તેમની ચિલી યાત્રા પણ રાજકીય વિવાદનું કારણ બની હતી. જ્યારે સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫ માં તેમણે ઉપરાષ્ટ્રપતિ સી. પી. રાધાકૃષ્ણનના શપથ ગ્રહણ સમારોહમાં પણ ભાગ લીધો નહોતો. ભાજપે આરોપ લગાવ્યો હતો કે તે સમયે પણ તેઓ વિદેશ પ્રવાસે હતા.
કોંગ્રેસે ‘છાત્રો કી ગૂંજ’ ને માત્ર એક રાજકીય અભિયાન નહીં, પરંતુ તેનાથી ક્યાંય મોટું અભિયાન ગણાવ્યું હતું. તેની જાહેરાત કરતા પાર્ટીએ તેને “ન્યાય માટે દેશવ્યાપી અવાજ” કહ્યું હતું અને દેશભરના વિદ્યાર્થીઓને એકજુટ થઈને એવી શિક્ષણ વ્યવસ્થાની માંગ કરવાની અપીલ કરી હતી, જે મહેનતનું સન્માન કરે, યોગ્યતાની રક્ષા કરે, પારદર્શિતા સુનિશ્ચિત કરે અને લોકોનો ભરોસો ફરીથી કાયમ કરે.
આ અભિયાન હેઠળ ઇન્ડિયન યુથ કોંગ્રેસ (IYC) અને નેશનલ સ્ટુડન્ટ્સ યુનિયન ઓફ ઇન્ડિયા (NSUI) એ ઘણા રાજ્યોમાં પ્રદર્શન કર્યા. તેમણે શિક્ષણ ક્ષેત્રમાં સતત સામે આવી રહેલી સમસ્યાઓને લઈને કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનના રાજીનામાની માંગ કરી. અભિયાન શરૂ થયા બાદ ઘણા રાજ્યોમાં વિરોધ કાર્યક્રમો પણ આયોજિત કરવામાં આવ્યા હતા.
પરંતુ જમીની સ્તર પર અભિયાનને સીમિત સમર્થન મળ્યું છે. અભિયાનની જાહેરાત બાદ રાહુલ ગાંધીની હાજરી વાળી માત્ર એક મોટી જનસભા થઈ, જે રાજસ્થાનના કોટામાં આયોજિત કરવામાં આવી હતી. પાર્ટી દ્વારા જાહેર કરેલી બાકીની તમામ રેલીઓ હવે મુલતવી રાખવામાં આવી છે. આનાથી તે અભિયાનની રફ્તાર પર સવાલ ઉઠી રહ્યા છે જેને દેશવ્યાપી આંદોલન ગણાવવામાં આવ્યું હતું.
આ સુસ્તી એવા સમયે આવી છે જ્યારે પરીક્ષામાં કથિત ગેરરીતિઓને લઈને કોંગ્રેસથી અલગ પણ વિરોધ પ્રદર્શન ચાલુ છે.
શિક્ષણવિદ અને જળવાયુ કાર્યકર્તા સોનમ વાંગચુક, જે દિલ્હીના જંતર-મંતર પર કોકરોચ જનતા પાર્ટી (CJP) ના આંદોલનનું સમર્થન કરી રહ્યા છે, તેમણે કહ્યું કે તેમના અનિશ્ચિતકાલીન અનશનના ૧૩માં દિવસે તેમની તબિયત “સ્થિર” છે. CJP નું પ્રદર્શન ૨૧માં દિવસમાં પહોંચી ગયું છે. પ્રદર્શનકારી કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનના રાજીનામા અને પરીક્ષામાં કથિત ગેરરીતિઓને લઈને સરકારની જવાબદારી નક્કી કરવાની માંગ કરી રહ્યા છે.
વાંગચુકે ૨૦ જુલાઈના રોજ સંસદ સુધી માર્ચ કાઢવાનું પણ એલાન કર્યું છે. તે જ દિવસે સંસદનું ચોમાસુ સત્ર શરૂ થશે. અત્યાર સુધી કેન્દ્ર સરકાર તરફથી આ પ્રદર્શન પર કોઈ સત્તાવાર પ્રતિક્રિયા આવી નથી. કોંગ્રેસે પણ આ પ્રદર્શન અથવા વાંગચુકના અનશન પર કોઈ નિવેદન જારી કર્યું નથી.
કોંગ્રેસે હજુ સુધી એ જણાવ્યું નથી કે મુલતવી રાખેલી રેલીઓ ક્યારે ફરીથી આયોજિત કરવામાં આવશે. પાર્ટીના સૂત્રોએ એ પણ કહ્યું કે પાર્ટીના ઘણા નેતાઓને પણ રાહુલ ગાંધીના ઠેકાણાની જાણકારી નથી.
રાજકીય વિશ્લેષક રશીદ કિદવઈએ કહ્યું કે કોઈ નેતાનું વિદેશ જવું અસામાન્ય નથી. પરંતુ રાહુલ ગાંધીના પ્રવાસને લઈને સત્તાવાર જાણકારી ન હોવાથી રાજકીય અટકળોને જગ્યા મળી ગઈ છે.
તેમણે કહ્યું, “રાહુલ ગાંધીનું વિદેશ જવું કોઈ ખોટી વાત નથી. પરંતુ વિપક્ષના નેતા હોવાના નાતે લોકોને એ જાણ હોવી જોઈએ કે તેઓ ક્યાં છે, પછી ભલે તેઓ માત્ર ફૂટબોલ મેચ જ કેમ ન જોવા ગયા હોય. જાણકારીનો અભાવ ભાજપને તેમના પર હુમલો કરવાની તક આપે છે કારણ કે આનાથી એવી ધારણા બને છે કે તેઓ ગાયબ છે. રાહુલ ગાંધી જ્યાં પણ જાય છે, પછી ભલે નિકોબાર જાય કે બીજે ક્યાંય, તે જગ્યા ચર્ચામાં આવી જાય છે. પરંતુ આ સમયે કોઈને ખબર નથી કે તેઓ ક્યાં છે અને આનાથી સ્વાભાવિક રીતે અટકળો લાગે છે. જો થોડી સ્પષ્ટતા હોત તો ઘણા બિનજરૂરી વિવાદથી બચી શકાયું હોત.”
