RSS Nationwide NRC Demand: SIR વિવાદ વચ્ચે RSSએ ઉઠાવી દેશવ્યાપી NRCની માંગ, નાગરિકોની ઓળખ પર ભાર શા માટે આપી રહ્યું છે સંઘ?

મતદાર યાદીમાં ખોટી રીતે સામેલ લોકોની ઓળખ જરૂરી, RSSએ નાગરિકતા અને જનસંખ્યાના અસંતુલન સાથે NRCને જોડ્યું

RSS Nationwide NRC Demand: SIR અને મતદાર યાદીને લઈને ચૂંટણી પંચ પર વિપક્ષના ગંભીર સવાલો વચ્ચે RSSએ દેશવ્યાપી NRCની માંગ ફરી ઉઠાવી છે. સંઘના પ્રચાર પ્રમુખ સુનીલ આંબેકરે તેને જનસંખ્યાના અસંતુલન, નાગરિકતાની ઓળખ અને દેશની એકતા તથા સુરક્ષા સાથે જોડતાં કહ્યું કે ખોટી રીતે મતદાર યાદીમાં સામેલ લોકોને ઓળખવા જરૂરી છે.

દેશમાં હાલમાં SIR એટલે કે મતદાર યાદીઓના વિશેષ સઘન પુનરીક્ષણને લઈને રાજકીય વિવાદ ચાલી રહ્યો છે. વિપક્ષી પક્ષો આરોપ લગાવી રહ્યા છે કે SIRના નામે મોટી સંખ્યામાં મતદાતાઓના નામ યાદીમાંથી દૂર કરવામાં આવી રહ્યા છે અને આ પ્રક્રિયાથી ગરીબો, સ્થળાંતરિત શ્રમિકો અને લઘુમતીઓ સહિત અનેક વર્ગોના મતાધિકાર પર અસર પડી શકે છે. મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારથી બે ચૂંટણી કમિશનરોની અસંમતિના સમાચાર સામે આવ્યા બાદ વિપક્ષ જ્ઞાનેશ કુમાર અને PM મોદીના રાજીનામાની માંગ કરી રહ્યો છે. ચૂંટણી પંચ આ આરોપોને નકારતું રહ્યું છે અને તેનું કહેવું છે કે મતદાર યાદીને યોગ્ય અને અદ્યતન રાખવી બંધારણીય જવાબદારી છે.

આ જ રાજકીય માહોલ વચ્ચે રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ એટલે કે RSSએ દેશવ્યાપી રાષ્ટ્રીય નાગરિકતા રજિસ્ટર એટલે કે NRCની માંગ ફરી સામે મૂકી છે. ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના અહેવાલ અનુસાર RSSના પ્રચાર પ્રમુખ સુનીલ આંબેકરે મંગળવારે ઇન્દિરા ગાંધી રાષ્ટ્રીય કલા કેન્દ્રમાં એક કાર્યક્રમમાં કહ્યું કે દેશમાં નાગરિકોની ઓળખ કરવી જરૂરી છે. તેમના અનુસાર, તેનાથી કથિત ‘જનસંખ્યાનું અસંતુલન’ સમજવામાં અને દેશની ‘એકતા, અખંડિતતા અને સુરક્ષા’ની રક્ષા કરવામાં મદદ મળશે.

‘મતદાર યાદીમાં ખોટા લોકોની ઓળખ જરૂરી’

આંબેકરે ખાસ કરીને કહ્યું કે એ ઓળખવું જરૂરી છે કે કયા લોકો ખોટી રીતે મતદાર યાદીમાં સામેલ થઈ ગયા છે. આ સાથે તેમણે પડોશી દેશોમાંથી ભારતમાં આવેલા એવા લોકોને નાગરિકતા આપવાની પ્રક્રિયાની પણ વાત કરી, જેઓ નાગરિકતા સુધારા કાયદા એટલે કે CAAના દાયરામાં આવે છે.

આંબેકરે કહ્યું કે જ્યારે દેશમાં જનસંખ્યાના અસંતુલનના ઉકેલની ચર્ચા થાય છે ત્યારે રાષ્ટ્રીય નાગરિક રજિસ્ટર એટલે કે NRCની વાત સામે આવે છે. તેમણે કહ્યું કે એવા લોકોની ઓળખ જરૂરી છે જેઓ મતદાર યાદીમાં ખોટી રીતે સામેલ થઈ ગયા છે. RSS નેતાના અનુસાર, જો કોઈ વ્યક્તિ ભારતનો નાગરિક નથી પરંતુ તેનું નામ મતદાર યાદીમાં સામેલ છે તો તેની ઓળખ થવી જોઈએ. આ સાથે જ જેમને કાયદા હેઠળ નાગરિકતા આપવાની છે, તેમના માટે નાગરિકતા સુનિશ્ચિત કરવાની પ્રક્રિયા પણ થવી જોઈએ. આંબેકરે એમ પણ કહ્યું કે માત્ર રાજકીય કારણોસર કોઈ બિન-નાગરિકને નાગરિક માનવો યોગ્ય નહીં હોય.

સુનીલ આંબેકરનું આ નિવેદન એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે SIR દરમિયાન મતદાર યાદીમાં નામ ઉમેરવા અને દૂર કરવાની પ્રક્રિયાને લઈને જ વિપક્ષ અને ચૂંટણી પંચ વચ્ચે મોટો વિવાદ ચાલી રહ્યો છે. તેથી NRCની માંગે નાગરિકતાની ઓળખ અને મતદાર યાદીની તપાસ વચ્ચેના સંબંધને લઈને રાજકીય ચર્ચાને વધુ વેગ આપ્યો છે.

RSSએ NRCને ‘જનસંખ્યાના અસંતુલન’ સાથે જોડ્યું

સુનીલ આંબેકરે NRCની જરૂરિયાતને માત્ર મતદાર યાદી સુધી મર્યાદિત રાખી નથી. તેમણે તેને દેશમાં કથિત જનસંખ્યાના અસંતુલન અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સાથે પણ જોડી છે. તેમણે કહ્યું કે ભારતનું વિભાજન 1947માં ધર્મના આધારે થયું હતું અને તેથી દેશ માટે જનસંખ્યાનું સંતુલન એક મોટો વિષય છે. આંબેકરે પડોશી દેશોમાં ધાર્મિક લઘુમતીઓ, ખાસ કરીને અનુસૂચિત જાતિ અને અનુસૂચિત જનજાતિ તથા આર્થિક રીતે નબળા વર્ગો સાથે જોડાયેલા લોકોના કથિત ઉત્પીડનનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો. તેમણે કહ્યું કે આવા લોકો જો ભારતમાં પરત આવ્યા છે તો CAA હેઠળ તેમની નાગરિકતા સુનિશ્ચિત કરવી જરૂરી છે.

આ જ ક્રમમાં તેમણે NRC દ્વારા આવા લોકોની ઓળખ કરવાની જરૂરિયાત જણાવી. તેમણે ભારતમાં જનસંખ્યાના પરિવર્તનને લાંબા ઐતિહાસિક સમયગાળા સાથે જોડતાં મુસ્લિમ આક્રમણોનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો. આ RSS તરફથી જનસાંખ્યિકી ફેરફારને ઐતિહાસિક અને સાંસ્કૃતિક સંદર્ભમાં જોવાનો તર્ક છે.

NRCની માંગ RSS માટે નવી નથી

દેશવ્યાપી NRCની માંગ RSS પહેલી વખત કરી રહ્યું નથી. 2019માં તત્કાલીન RSS સરકાર્યવાહ સુરેશ ભૈયાજી જોશીએ કહ્યું હતું કે બિન-ભારતીય નાગરિકોની ઓળખ માટે NRC તૈયાર કરવું સરકારની જવાબદારી છે.

ત્યારબાદ 2021માં RSS પ્રમુખ મોહન ભાગવતે પણ NRCનું સમર્થન કર્યું હતું. તેમણે કહ્યું હતું કે NRCનો હેતુ વાસ્તવિક ભારતીય નાગરિકોની ઓળખ કરવાનો છે અને તેને માત્ર હિન્દુ-મુસ્લિમ મુદ્દા તરીકે જોવો જોઈએ નહીં. જોકે, 2019-20માં નાગરિકતા સુધારા કાયદા અને પ્રસ્તાવિત NRCને લઈને દેશભરમાં થયેલા વિરોધ પ્રદર્શનો બાદ NRCનો મુદ્દો કેટલાક સમય માટે રાજકીય ચર્ચાના કેન્દ્રથી પાછળ હટી ગયો હતો.

ડિસેમ્બર 2019માં પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ કહ્યું હતું કે તેમની સરકારે સત્તામાં આવ્યા બાદ NRC પર કોઈ ચર્ચા કરી નથી. ત્યારબાદ BJPએ 2024ની લોકસભા ચૂંટણીના ઘોષણાપત્રમાં દેશવ્યાપી NRCનો પ્રસ્તાવ સામેલ કર્યો નહોતો. આ દૃષ્ટિકોણથી RSS તરફથી ફરી એકવાર દેશવ્યાપી NRCની માંગ ઉઠાવવી મહત્વપૂર્ણ છે.

વસ્તી ગણતરી વચ્ચે ફરી શા માટે મહત્વપૂર્ણ બન્યું NRC?

NRCની ચર્ચાને વર્તમાન વસ્તી ગણતરીની પ્રક્રિયા સાથે પણ જોડીને જોવામાં આવી રહી છે. વર્તમાન વસ્તી ગણતરીની પ્રશ્નાવલીમાં નાગરિકતા અને પરિવાર સાથે જોડાયેલી અનેક માહિતી માંગવામાં આવી રહી છે. તેમાં રાષ્ટ્રીયતા, માતા-પિતા સાથે જોડાયેલી માહિતી, આધાર અને મતદાર ઓળખપત્ર જેવી માહિતી સામેલ છે.

આનો સંબંધ અગાઉ તૈયાર કરવામાં આવેલા રાષ્ટ્રીય વસ્તી રજિસ્ટર એટલે કે NPRના સવાલો સાથે પણ જોડવામાં આવતો રહ્યો છે. કાયદાકીય માળખામાં વસ્તી રજિસ્ટરની ચકાસણી અને ભારતીય નાગરિકોનું રાષ્ટ્રીય રજિસ્ટર તૈયાર કરવાની પ્રક્રિયાની જોગવાઈ અસ્તિત્વમાં છે. તેમાં એવા કિસ્સાઓની ઓળખ કરવાની જોગવાઈ પણ છે જ્યાં કોઈ વ્યક્તિની નાગરિકતા અંગે શંકા હોય. પરંતુ અહીં એક મોટો તફાવત છે.

હાલમાં દેશવ્યાપી NRCની કોઈ સરકારી જાહેરાત નથી

RSSની માંગ છતાં હાલમાં દેશવ્યાપી NRC લાગુ કરવાની કોઈ નવી સરકારી અધિસૂચના સામે આવી નથી. 2021ની વસ્તી ગણતરી સાથે NPRની પ્રક્રિયા પણ પ્રસ્તાવિત હતી, પરંતુ COVID-19 મહામારીના કારણે વસ્તી ગણતરી મુલતવી રાખવામાં આવી હતી. બાદમાં વસ્તી ગણતરીની પ્રક્રિયા ફરી આગળ વધી, પરંતુ NPRને લઈને તે સમયે નિર્ધારિત પ્રક્રિયાને તે જ સ્વરૂપમાં ફરીથી અધિસૂચિત કરવામાં આવી નહોતી.

SIR વિવાદ વચ્ચે NRCની માંગ શા માટે?

અહીંથી વર્તમાન રાજકીય વિવાદ વધુ મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે. એક તરફ ચૂંટણી પંચ મતદાર યાદીમાં સુધારા માટે SIR કરી રહ્યું છે. બીજી તરફ વિપક્ષી INDIA ગઠબંધન અને અન્ય પક્ષો આ પ્રક્રિયા પર સવાલ ઉઠાવી રહ્યા છે અને આરોપ લગાવી રહ્યા છે કે મોટી સંખ્યામાં વાસ્તવિક મતદાતાઓના નામ પણ દૂર થઈ શકે છે. ચૂંટણી પંચ આ આરોપોને ફગાવી દે છે અને પ્રક્રિયાને મતદાર યાદીને શુદ્ધ અને યોગ્ય કરવાની કવાયત ગણાવે છે.

આ જ સમયે RSS દેશના નાગરિકોની ઓળખ માટે દેશવ્યાપી NRCની માંગ કરી રહ્યું છે. તેનાથી એક મોટો સવાલ ઊભો થાય છે કે મતદાતાની ઓળખ અને નાગરિકની ઓળખને કેટલી હદ સુધી એકબીજા સાથે જોડવી જોઈએ?

કાયદાકીય રીતે બંને પ્રક્રિયાઓનો હેતુ અને આધાર અલગ હોઈ શકે છે. મતદાર યાદી ચૂંટણીમાં મતદાનના અધિકાર સાથે જોડાયેલી છે, જ્યારે NRC નાગરિકતાની ઓળખ સાથે જોડાયેલો વિષય છે. પરંતુ જ્યારે બંને પ્રક્રિયાઓમાં દસ્તાવેજો અને ઓળખની ચકાસણીની ભૂમિકા આવે છે ત્યારે રાજકીય ચર્ચા સ્વાભાવિક રીતે વધુ તેજ બની જાય છે.

આ જ કારણ છે કે SIRના વિવાદ વચ્ચે RSSની NRC માંગને માત્ર જૂના રાજકીય મુદ્દાની વાપસી તરીકે નહીં, પરંતુ નાગરિકતા, મતદાર અધિકાર, વસ્તી ગણતરી અને જનસાંખ્યિકી સાથે જોડાયેલા મોટા સવાલોના ભાગરૂપે જોવામાં આવી રહી છે. હાલમાં સરકાર તરફથી દેશવ્યાપી NRC લાગુ કરવાની કોઈ નવી જાહેરાત કરવામાં આવી નથી. પરંતુ RSSની તાજી માંગે આ મુદ્દાને ફરી રાષ્ટ્રીય રાજકીય ચર્ચાના કેન્દ્રમાં લાવી દીધો છે.