Sabrimala Temple Case SC: ધાર્મિક પરંપરાઓના પાલન અને મહિલા અધિકારો વચ્ચે સંતુલન પર મંગળવારે ઐતિહાસિક સુનાવણી સુપ્રીમ કોર્ટે શરૂ કરી દીધી છે. ચીફ જસ્ટિસ સૂર્યકાંતની અધ્યક્ષતાવાળી 9 જજોની બેન્ચ સામે પ્રથમ દિવસે સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ દલીલ કરી હતી. તેમણે એ જણાવવાનો પ્રયાસ કર્યો કે દરેક ધાર્મિક સ્થળના કેટલાક નિયમો હોય છે. તેમાં એક સીમા સુધી જ દખલગીરી કરી શકાય છે.
સુપ્રીમ કોર્ટ જે મામલાની સુનાવણી કરી રહી છે તે કેરળના સબરીમાલા મંદિરમાં યુવા મહિલાઓના પ્રવેશને લઈને શરૂ થયો હતો. ભગવાન અયપ્પાના બ્રહ્મચારી હોવાની માન્યતાને કારણે તેમના આ મંદિરમાં 10 થી 50 વર્ષની મહિલાઓના જવા પર પ્રતિબંધ હતો. 2018માં સુપ્રીમ કોર્ટે તેને હટાવવાનો નિર્ણય આપ્યો હતો. કેરળમાં આ નિર્ણયનો સખત વિરોધ થયો હતો. આના કારણે મામલામાં ઘણી પુનર્વિચાર અરજીઓ દાખલ થઈ હતી. તેના જ આધારે આ સુનાવણી થઈ રહી છે.
સવાલ માત્ર સબરીમાલાનો નથી!
સુપ્રીમ કોર્ટની સુનાવણીનું મુખ્ય કારણ ભલે સબરીમાલા ચુકાદાની પુનર્વિચાર અરજીઓ હોય, પરંતુ આ સુનાવણીમાં સીધા ચુકાદા પર પુનર્વિચાર નથી થઈ રહ્યો. આ સુનાવણી 7 બંધારણીય સવાલો પર છે જે સુપ્રીમ કોર્ટે 2019માં નક્કી કર્યા હતા. આ સવાલો માત્ર આ મામલા સાથે જોડાયેલા નથી. આનો સંબંધ મસ્જિદમાં મહિલાઓને નમાજ પઢવાની પરવાનગી ન હોવી, બિન-પારસી સાથે લગ્ન કરનારી પારસી છોકરીઓને અગિયારી (પારસી અગ્નિ મંદિર) માં પ્રવેશતા રોકવી અને દાઉદી વ્હોરા સમુદાયમાં મહિલાઓના ખતના જેવા અનેક મામલાઓ સાથે છે.
અનેક મામલાઓને પ્રભાવિત કરશે સુપ્રીમ કોર્ટનો નિર્ણય
સુપ્રીમ કોર્ટનો નિર્ણય ધાર્મિક માન્યતાઓ અને મહિલા અધિકારો સાથે જોડાયેલા તમામ મામલાઓને સીધી રીતે પ્રભાવિત કરશે. કોર્ટ એ વાતની સમીક્ષા કરી રહી છે કે બંધારણની કલમ 25 અને 26માં આપવામાં આવેલો ધાર્મિક સ્વતંત્રતાનો અધિકાર સમાનતા, સ્વતંત્રતા અને સન્માન જેવા મૌલિક અધિકારોને કઈ હદ સુધી અવરોધી શકે છે.
એવામાં 9 જજોની બંધારણીય પીઠ સામે દલીલની શરૂઆત કરતા સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ એ વાત પર ભાર મૂક્યો કે 2018નો સબરીમાલા ચુકાદો ખોટી રીતે લેવામાં આવ્યો હતો. તેને ખોટો જાહેર કરવો જોઈએ. મહેતાએ કહ્યું કે ભારતમાં મહિલાઓને ઉચ્ચ સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. અહીં દેવતાઓની જ નહીં, દેવીઓની પણ પૂજા થાય છે. દરેક વાતને પિતૃસત્તા સાથે જોડીને જોવી એ એક પશ્ચિમી વિચારધારા છે. તેનાથી પ્રભાવિત થઈને મામલામાં દલીલો કરવામાં આવી અને તેની અસર ચુકાદા પર પણ દેખાઈ.
બીજું શું કહ્યું સોલિસિટર જનરલે?
મહેતાએ કહ્યું કે ભારતમાં ઘણા ધર્મો છે. તે ધર્મોની અંદર પણ અનેક પંથ/સંપ્રદાયો છે. તે બધાના પોતાના નિયમો છે. સુપ્રીમ કોર્ટે 1954ના શિરૂર મઠ કેસમાં માત્ર ‘અનિવાર્ય ધાર્મિક પ્રથાઓ’ ના સંરક્ષણની વાત કહી હતી. પરંતુ એ જોવું પડશે કે શું કોર્ટ તેમની ઓળખ કરવામાં સક્ષમ છે? શું જજ ધાર્મિક વિષયોના નિષ્ણાત છે? ધાર્મિક બાબતોનું સંચાલન એ સામૂહિક અધિકાર છે. તેનું સંરક્ષણ થવું જોઈએ.
સોલિસિટર જનરલે પૂછ્યો સવાલ
સોલિસિટર જનરલે કહ્યું કે દરેક ધાર્મિક સ્થળના પોતાના નિયમો હોય છે. જેમ કે દરગાહ કે ગુરુદ્વારામાં માથું ઢાંકીને જવું. બંધારણીય અધિકારોના હિસાબે જોવામાં આવે તો કોઈ તેનો વિરોધ ‘મારું શરીર, મારી મરજી’ ના સિદ્ધાંતને આધારે કરી શકે છે. એ વાત પર વિચાર કરવો જરૂરી છે કે શું આધુનિક વિભાવનાઓને કારણે ધાર્મિક પરંપરાઓને બદલવામાં આવે? શું કોર્ટને આવું કરવાનો અધિકાર છે?
સુનાવણી દરમિયાન બેન્ચના સભ્ય જજોએ અનેક સવાલો કર્યા હતા. જસ્ટિસ બી.વી. નાગરત્નાએ યાદ અપાવ્યું કે 2018ના ચુકાદામાં મહિલાઓને સબરીમાલા મંદિર જતી રોકવાને એક પ્રકારની અસ્પૃશ્યતા ગણાવવામાં આવી હતી. તેનો જવાબ આપતા મહેતાએ કહ્યું કે મંદિરના એક વિશેષ સ્વરૂપને કારણે બનેલા નિયમને અસ્પૃશ્યતાની જેમ જોવો એ ખોટું છે. પહેલા સમાજના કેટલાક વર્ગો સાથે જે ભેદભાવ થતો હતો, તેને દૂર કરવો એ બંધારણીય ફરજ હતી. બંને વાતોમાં તુલના ખોટી છે.
