Shankaracharya Avimukteshwaranand: ‘અહીં રાજનીતિ નહીં, પોલિટિક્સ ચાલી રહ્યું છે’, ગૌહત્યા વિરુદ્ધ શું છે શંકરાચાર્ય અવિમુક્તેશ્વરાનંદનું આગામી સ્ટેન્ડ

Shankaracharya Avimukteshwaranand: તેઓ ઉત્તરામ્નાય બદરી પીઠના શંકરાચાર્ય છે, નિખાલસ છે અને બેબાક છે. તેઓ જગતગુરુ શંકરાચાર્ય શ્રી સ્વામી અવિમુક્તેશ્વરાનંદ સરસ્વતી જી મહારાજ છે. તેઓ ધર્મશાસ્ત્રના વિદ્વાન છે. આધુનિક વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીના જ્ઞાતા. સંસ્કૃતિ અને પરંપરાઓના નિર્વાહક છે. ખોટું તેમને બરદાસ્ત નથી, તેથી હંમેશા ચર્ચામાં રહે છે. પાછલા દિવસોમાં પ્રયાગરાજના માઘ મેળામાં થયેલી એક અપ્રિય ઘટનાને કારણે આ દિવસોમાં સુરખ્ખીઓમાં છે. કાશીના શ્રીવિદ્યા મઠમાં વિશ્વનાથ ગોકર્ણ સાથે થયેલી એક વિશેષ વાતચીતમાં તેમણે ઘણા મુદ્દાઓ પર ખુલીને વાત કરી. આ વાતચીતને અમે અહીં તેવી જ રીતે પ્રસ્તુત કરી રહ્યા છીએ જેવું કે તેમણે કહ્યું…

દેશની વર્તમાન રાજકીય સ્થિતિ પર ધર્મશાસ્ત્ર શું કહે છે? તેને કઈ દ્રષ્ટિથી જુએ છે?

આજકાલ ભારતમાં રાજનીતિ નથી થઈ રહી, અહીં પોલિટિક્સ થઈ રહ્યું છે. રાજનીતિ અને પોલિટિક્સ એકબીજાના ખોટા અનુવાદિત શબ્દો છે. બંનેના અર્થ ભિન્ન છે. પોલિટિક્સ વિદેશથી આવેલો શબ્દ છે. તેનો અર્થ કંઈક બીજો છે. રાજનીતિ ભારતનો હિન્દી શબ્દ છે. રાજનીતિનો અર્થ રાજા તરફથી લાગુ કરવામાં આવેલી નીતિ છે. ભારતમાં રાજા ન રહ્યા તો રાજતંત્ર પણ ન રહ્યું, તો રાજ-નીતિ પણ ન રહી. હવે આપણા દેશમાં વિદેશથી આવેલું પોલિટિક્સ ચાલી રહ્યું છે. આના પર હું શું ટિપ્પણી કરું! જુઓ, આજકાલ ખોટા પ્રયોગને કારણે શબ્દો પોતાનો અર્થ ગુમાવી રહ્યા છે. હકીકતમાં, આજે દેશમાં જે કંઈ પણ થઈ રહ્યું છે, તે આપણી રાજનીતિ છે જ નહીં. શબ્દોની મહિમા અને ગરિમા હોય છે, પરંતુ હવે આ બધાનો કોઈ મતલબ રહ્યો નથી. વસ્તુતઃ રાજનીતિ પોતાની મર્યાદા ગુમાવી ચૂકી છે. હવે ન તો રાજ છે અને ન નીતિ.

શાસ્ત્રો કહે છે કે મનમાની કરનારને સફળતા કે સિદ્ધિ મળતી નથી. તેને સંતોષ પણ મળતો નથી, તેથી નિરંકુશ વ્યક્તિ કે ટોળી પર નિયંત્રણ અનિવાર્ય થઈ જાય છે. તેમને જણાવવું જોઈએ કે તમે આ ખોટું કરી રહ્યા છો. – શંકરાચાર્ય શ્રી સ્વામી અવિમુક્તેશ્વરાનંદ સરસ્વતી

જ્યારે નેતૃત્વ અનિયંત્રિત કે નિરંકુશ થઈ જાય તો તેનો પ્રતિકાર કેવી રીતે થાય?

આપણા ત્યાં શબ્દોમાં મોટી શક્તિ બતાવવામાં આવી છે. હવે શબ્દની શક્તિ શું છે? જો આપણી સામે અન્યાય કે અત્યાચાર થાય તો આપણે તેનો વિરોધ કરીએ. આને જ કહેવાય છે પ્રતિકાર. હવે પ્રતિકાર કેવી રીતે કરીએ? અન્યાય કરનારને પોતાના શબ્દો દ્વારા રોકીએ-ટોકીએ. રોકવા-ટોકવાથી મનસ્વીપણા પર અંકુશ લાગે છે. તાનાશાહી પ્રવૃત્તિ પર લગામ લાગે છે. શાસ્ત્રો પણ કહે છે કે મનમાની કરનારને સફળતા કે સિદ્ધિ મળતી નથી. તેને સંતોષ પણ મળતો નથી, તેથી નિરંકુશ વ્યક્તિ કે ટોળી પર નિયંત્રણ અનિવાર્ય થઈ જાય છે. તે વ્યક્તિ કે ટોળીને એ જણાવવું જોઈએ કે તમે આ ખોટું કરી રહ્યા છો. નિરંકુશ લોકોએ પણ એ સમજવું જોઈએ કે એક નિર્ધારિત પદ્ધતિથી જ સફળતા હાંસલ કરી શકાય છે, મનસ્વીપણાથી નહીં.

કાશીમાં પૌરાણિક ચીજો સાથે છેડછાડ કરવામાં આવી રહી છે. આરોપ છે કે આ છેડછાડ સત્તાના નજીકના લોકોને લાભ પહોંચાડવા માટે કરવામાં આવી રહી છે.

પુરાણ શું છે? પુરાપિ નવમ્, એટલે કે જૂના હોવા છતાં નવા. જે પ્રાચીન છે, તેને નવું કરવાના પ્રયાસનું નામ જ પુરાણ છે. પુરાણનો અર્થ જૂની કથા કે ઘટનાનું વર્ણન નથી. દરેક ક્ષણે નવીનતા તરફ ઉન્મુખ થવાનું નામ જ પુરાણ છે. જુઓ, આ છેડછાડ કોઈ આજની વાત નથી. ઇતિહાસ સાક્ષી છે કે કાશી વિશ્વનાથના પૌરાણિક મંદિરને મુગલ શાસક ઔરંગઝેબે તોડીને ધ્વસ્ત કરી નાખ્યું. મંદિર તો ખતમ થઈ ગયું પણ પુરાણ પોતાની જગ્યાએ કાયમ રહ્યું. જ્યારે લોકોએ પુરાણ વાંચ્યું ત્યારે તેમને ખબર પડી કે કાશીમાં અમુક જગ્યાએ શ્રી વિશ્વનાથનું મંદિર હતું, તો તેને તે સ્થાન પર બનાવવામાં આવ્યું. જો પુરાણ ન હોત તો કોઈ ચીજ નવી કેવી રીતે બનત? પુરાણ બન્યા જ એટલા માટે છે જેથી લુપ્ત ચીજોનું નવીનીકરણ કરી શકાય. પુરાણ છે તો સ્મૃતિ છે. કાશીમાં આજે જે કંઈ પણ થઈ રહ્યું છે, તે બધું સમયની સાથે પલટાઈ જશે. વિકાસ કે આધુનિકતાના નામે જે પણ મંદિર, વિગ્રહ, ઘાટ કે દેવાલય તોડવામાં આવી રહ્યા છે, તે બધા જ પુરાણના માધ્યમથી પોતાના સ્થાન પર પુનઃ બિરાજિત થઈ જશે. મહર્ષિ વ્યાસે પુરાણ દ્વારા ભારતનું ભવિષ્ય લખ્યું છે.

દેશ અને પ્રદેશમાં સંતોની બહુતાયત છે.

આદિ શંકરાચાર્યે ભારત ભૂમિ પર ચાર પીઠોની સ્થાપના કરી. તેમની પોતાની પરંપરાઓ છે, જેનું નિર્વહન અનાદિકાળથી થતું આવ્યું છે. ધર્મશાસ્ત્ર પ્રત્યે આ પીઠોનો દ્રષ્ટિકોણ સ્પષ્ટ છે. આ સિવાય પણ દેશમાં તમામ મઠો, અખાડાઓ અને પીઠોની પરંપરા છે. તેમના અધિપતિ સંત, મહાત્મા, યોગી અને મહામંડલેશ્વર કહેવાય છે. આના પર અમે કોઈ ટિપ્પણી કરવા માંગતા નથી. અફસોસ ત્યારે થાય છે જ્યારે આ પીઠોના પીઠાધિપતિ સરકાર પાસેથી પગાર લે છે. હવે કોઈ વ્યક્તિ જ્યારે સરકાર પાસેથી પગાર લઈ રહ્યો હોય, તો તેને અમે સંત, મહાત્મા, યોગી કે મહામંડલેશ્વર કેવી રીતે કહી શકીએ? સંત તો ભગવાનના ભરોસે રહે છે, કોઈ સરકારના પગારના ભરોસે નહીં.

આજકાલ ફિલ્મોના શીર્ષક દ્વારા પંડિતોને અપમાનિત કરવામાં આવી રહ્યા છે.

ફિલ્મોના મોટાભાગના શીર્ષક ખોટા હોય છે. તમે કહ્યું ‘લાંચિયા પંડિત’. આ તો ખોટું છે. પંડિતનો અર્થ વિદ્વાન થાય છે. તે પૂજા પાઠ કરીને પોતાનો ખર્ચ ચલાવે છે. જો કોઈ પદ પર હોત અને કોઈને ઉપકૃત કરી લાંચ લેત તો વાત હોત, પરંતુ આજે પંડિત પાસે કોઈ અધિકાર હોય છે ક્યાં. પંડિતનો અર્થ ફક્ત બ્રાહ્મણ હોવો નથી. હા, એ વાતમાં કોઈ શંકા નથી કે બ્રાહ્મણોને ચીડવવા માટે ફિલ્મનું શીર્ષક આવું રાખવામાં આવ્યું છે.

ગૌહત્યા રોકવાની મુહિમ પર કંઈક કહો.

મેં ઉત્તર પ્રદેશના મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથને ગૌવધ રોકવા અને ગૌમાંસનો વ્યાપાર બંધ કરવા માટે 40 દિવસની મહોલત આપી છે. અમારો ઉદ્દેશ્ય ગૌમાતાને રાષ્ટ્રમાતા ઘોષિત કરાવીને ગૌવંશનું સંરક્ષણ કરવાનો છે. અમે કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારની પહેલની પ્રતીક્ષા કરી રહ્યા છીએ. મહોલત વીતી ગયા પછી અમે આગામી પગલા પર નિર્ણય કરીશું.