SIR Controversy: દેશભરમાં ગહન મતદાર પુનરીક્ષણ (Special Intensive Revision – SIR) ને લઈને ઘમાસાણ ચાલી રહ્યું છે. આ પ્રક્રિયાના ત્રણ મહત્વપૂર્ણ પાસાં છે: માનવીય, કાયદાકીય અને રાજકીય. ત્રણેય મોરચે તીવ્ર સંઘર્ષના કારણે ગૂંચવણ વધી ગઈ છે. જોકે, મતદારોના સત્યાપનનું આ કામ પહેલીવાર નથી થઈ રહ્યું. જ્યાં પણ ચૂંટણીઓ યોજાય છે, ત્યાં નિર્ધારિત સમયમાં દર વખતે મતદાર સૂચિમાં યોગ્ય સંશોધન કરવામાં આવે જ છે. વર્તમાન SIR જેવા વ્યાપક સર્વેક્ષણો છેલ્લા ત્રણ વર્ષથી ચાલી રહ્યા છે.
માનવીય પાસું: કામનો તણાવ અને BLO ની મુશ્કેલીઓ
SIR નું સૌથી ગંભીર પાસું બૂથ લેવલ કર્મચારીઓ (BLO) પરનો કામનો અતિશય બોજ છે. ગુજરાત, મધ્યપ્રદેશ, રાજસ્થાન, બંગાળ, કેરળ, તમિલનાડુ અને ઉત્તરપ્રદેશમાંથી BLO ના મૃત્યુના ઘણા સમાચાર આવ્યા છે.
અસહ્ય દબાણ: ઓછા સમયમાં કામના અત્યાધિક બોજ અને સમય પર કામ પૂરું ન થવાના કારણે નોકરી ગુમાવવાનો ભય, આ બધાએ તણાવ એટલો વધાર્યો કે કોઈને હાર્ટ અટેક આવ્યો, કોઈને બ્રેન હેમરેજ થયું, તો કોઈએ આત્મહત્યા જેવો રસ્તો અપનાવ્યો. કેટલાક લોકોએ રાજીનામા પણ આપ્યા.
સિસ્ટમની કઠોરતા: સમસ્યા વ્યક્તિગત નથી, પરંતુ સિસ્ટમની દેન છે. વહીવટીતંત્રની કઠોરતા એટલી છે કે કેટલાક રાજ્યોમાં કર્મચારીઓ વિરુદ્ધ FIR સુધી નોંધાઈ છે અને કેટલાક સસ્પેન્ડ પણ થયા છે.
વધારાની જવાબદારી: સર્વેક્ષણ કરનારા જમીન સાથે જોડાયેલા કર્મચારીઓ હોય છે (જેમ કે શિક્ષકો, ક્લાર્ક અથવા વિવિધ વિભાગોના કર્મચારી). તેમને પોતાનું નિયમિત કામ તો કરવું જ પડે છે, ઉપરાંત સર્વેક્ષણની વધારાની જવાબદારી હોય છે. આ માટે તેમને વાર્ષિક વધારાના ₹૧૨,૦૦૦ મળે છે, અને આ વખતે SIR માટે વિશેષ અભિયાન ભથ્થું ₹૨,૦૦૦ અલગથી આપવામાં આવી રહ્યું છે.
કામનું વિવરણ: દરેક BLO પાસે લગભગ એક હજાર મતદાર નું એક બૂથ હોય છે. આટલા લોકોનો ઘેર-ઘેર સંપર્ક કરવો, નવી એન્ટ્રી મેળવવી, મૃતક મતદારોને દૂર કરવા, ફોર્મ ભરવા, અપલોડ કરવા, પોર્ટલ ક્રેશ થવું, ફરીથી ડેટા એન્ટ્રી કરવી—આ બધું અસહનીય બની ગયું છે. આ જ કારણે ચૂંટણી પંચે SIR ની ડેડલાઇન ૭ દિવસ વધારીને ૧૧ ડિસેમ્બર કરી દીધી છે.
કાયદાકીય પડકાર અને સુપ્રીમ કોર્ટનો મત
આ દરમિયાન, કેરળ, તમિલનાડુ, બંગાળ એ સુપ્રીમ કોર્ટમાં SIR ને પડકારતી અરજીઓ દાખલ કરી છે.
કોર્ટનું વલણ: જોકે અરજીઓને સુનાવણી પર લેતી વખતે જ કોર્ટે સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે SIR ની પ્રક્રિયાને સ્થગિત કરવામાં આવશે નહીં, કારણ કે આ ચૂંટણી પંચનો બંધારણીય અધિકાર છે. જો કોઈ મુશ્કેલીઓ આવે છે, તો તેને દૂર કરવામાં આવશે.
રાજકીય જંગ: ઘૂસણખોરો અને વોટબેંક
અસલી ઘમાસાણ હવે રાજકીય મોરચે ચાલી રહ્યું છે, જેમાં NDA વિરુદ્ધ I.N.D.I.A. બ્લોક સામ-સામે છે.
NDA નો પક્ષ: NDA નું કહેવું છે કે મતદાર સૂચિનું સત્યાપન જરૂરી છે, જેથી નકલી અને અસલી મતદારોની ખબર પડી શકે. ખાસ કરીને બંગાળ અને આસામમાં બાંગ્લાદેશ અથવા અમુક અંશે મ્યાનમારથી આવનારા ઘૂસણખોરોની મોટી સંખ્યા છે.
વિપક્ષનો ડર: વિપક્ષી પાર્ટીઓ (તૃણમૂલ, કોંગ્રેસ, સપા) ને ડર છે કે આ ઘૂસણખોરો તેમનો થોક વોટ બેંક છે. જો SIR માં ઘણા બધા નામો કપાશે, તો તેમને મતોનું ભારે નુકસાન થશે. તેમને NRC અને CAA ના અમલનો પણ ડર લાગી રહ્યો છે, અને તેઓ SIR ને પહેલું પગલું માની રહ્યા છે.
ઘૂસણખોરોમાં ગભરાહટ: BJP ના નેતાઓ કહી ચૂક્યા છે કે ઘૂસણખોરોને કોઈપણ હાલતમાં જવું જ પડશે અને આધાર કાર્ડ નાગરિકતાનું કોઈ માપદંડ નહીં હોય, અન્ય પુરાવા પણ આપવા પડશે. આનાથી ઘૂસણખોરો અને તેમને આશ્રય આપનારાઓમાં ગભરાહટ ફેલાઈ ગઈ છે.
આગળનો રસ્તો
મતદાર સૂચિમાં સંશોધન કે સત્યાપનને બધા સ્વીકારે છે, પરંતુ દરેક પાર્ટીનો પોતાનો અલગ રાજકીય એજન્ડા હોવાથી વિરોધનો માહોલ ઊભો થયો છે. સત્તા પક્ષે આનો સામનો કરવો જ પડશે, પરંતુ સાથે જ સત્યાપનની સિસ્ટમને સરળ બનાવવી જોઈએ, જેથી BLO જેવા કર્મચારીઓ સરળતાથી અને તણાવમુક્ત થઈને કામ કરી શકે.
