Students Protest India: સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓમાં વિલંબ અને પેપર લીકથી યુવાનોનો ભરોસો તૂટ્યો, પારદર્શક ભરતી વ્યવસ્થાની માંગ તેજ
Students Protest India: ઝારખંડના રાંચીમાં જયપાલ સિંહ મુન્ડા સ્ટેડિયમમાં યુવા વિદ્યાર્થી-વિદ્યાર્થિનીઓ ધરણા પર બેઠા છે. તેમના હાથમાં તખ્તીઓ છે, આંખોમાં વર્ષોથી ચાલતી પરીક્ષાની તૈયારીનું ભારણ છે અને મનમાં માત્ર એક જ પ્રશ્ન છે- શું ઈમાનદારીથી કરેલી મહેનતનું પરિણામ ક્યારેય નિષ્પક્ષ રીતે મળશે? હકીકતમાં આ પ્રશ્ન સમગ્ર ભારતનો છે, જ્યાં યુવાનોની મોટી સંખ્યા દરરોજ સવારે કોઈને કોઈ સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાની તૈયારી માટે ઊઠે છે. કોઈ ગામના નાના ઓરડામાં અભ્યાસ કરી રહ્યો છે, કોઈ શહેરની મોંઘી કોચિંગ સંસ્થામાં, તો કોઈ નોકરી કરતાં કરતાં રાત્રે પુસ્તકો ખોલી અભ્યાસ કરી રહ્યો છે. તેમની મંજિલો ભલે અલગ હોય, પરંતુ વિશ્વાસ એક જ છે- જો મહેનત ઈમાનદારીથી કરવામાં આવશે તો વ્યવસ્થા પણ નિષ્પક્ષ રહેશે.
માત્ર બેરોજગારી જ કારણ નથી
દેશમાં યુવાનોનો આક્રોશ માત્ર બેરોજગારીનો નથી, પરંતુ વિશ્વાસના સંકટનું પણ પરિણામ છે. પરીક્ષામાં વિલંબ, પેપર લીક, વિવાદાસ્પદ પ્રશ્નપત્ર, પરિણામો અને પરીક્ષાઓ રદ થવાની ઘટનાઓને કારણે સમગ્ર પેઢીનો સિસ્ટમ પરનો વિશ્વાસ તૂટી રહ્યો છે. દેશમાં ઉચ્ચ શિક્ષણ અને ડિગ્રીધારકોની સંખ્યા તો વધી છે, પરંતુ તે જ પ્રમાણમાં ગુણવત્તાસભર રોજગારી વધી નથી. મર્યાદિત જગ્યાઓ માટે લાખો યુવાનો ઉમેદવાર બને છે. ઝારખંડ, બિહાર સહિત અનેક રાજ્યોમાં સરકારી નોકરી આર્થિક સ્થિરતા, સામાજિક સન્માન અને સુરક્ષિત ભવિષ્યનું પ્રતિક માનવામાં આવે છે. ગામો અને નગરોમાં સરકારી નોકરીને માત્ર વ્યક્તિગત સિદ્ધિ તરીકે જોવામાં આવતી નથી, પરંતુ માતા-પિતાના દાયકાઓના સંઘર્ષના સન્માન, નાના ભાઈ-બહેનોના શિક્ષણ માટેના સારા અવસર અને પરિવારના વધેલા આત્મવિશ્વાસ સાથે પણ તેને જોડવામાં આવે છે.
સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાની તૈયારી માટે માત્ર વિદ્યાર્થી જ સંઘર્ષ કરતો નથી. સમગ્ર પરિવાર આર્થિક મુશ્કેલીઓનો સામનો કરે છે, કારણ કે તેમને આશા હોય છે કે એક દિવસ સરકારી નોકરી તેમનું જીવન બદલી દેશે. પ્રયાગરાજ, પટણા, રાંચી, કોટા અને દિલ્હી જેવા શહેરોમાં મોટી સંખ્યામાં ઉમેદવારો પાંચથી સાત વર્ષ સુધી તૈયારી કરે છે. આવી સ્થિતિમાં જ્યારે પરીક્ષા પર પ્રશ્નો ઊભા થાય છે ત્યારે વર્ષોની મહેનત અને સમય દાવ પર લાગી જાય છે.
અસંતોષની શરૂઆત
1990ના દાયકામાં આર્થિક ઉદારીકરણ પછી યુનિવર્સિટીઓ અને વ્યાવસાયિક સંસ્થાઓની સંખ્યા વધી હતી. પરંતુ એ જ ગતિએ ગુણવત્તાસભર અને કાયમી રોજગારીમાં વધારો થયો નથી. ખાનગી ક્ષેત્રમાં તકો તુલનાત્મક રીતે મોટા શહેરો સુધી મર્યાદિત રહી, જ્યારે નાના શહેરો અને ગ્રામિણ ભારત માટે સરકારી નોકરી સૌથી વિશ્વસનીય વિકલ્પ બની ગઈ. આ દરમિયાન અનેક રાજ્યોમાં પ્રશ્નપત્ર લીક, OMRમાં ચેડાં, નકલ સહિતના કિસ્સાઓમાં સંગઠિત ગેંગની ભૂમિકા સામે આવી. ઉત્તર પ્રદેશ, રાજસ્થાન, બિહાર, મધ્ય પ્રદેશ, ગુજરાત, કર્ણાટક સહિત અનેક રાજ્યોમાં કેસ નોંધાયા હતા. આ કોઈ એક સરકારનો નહીં, પરંતુ સમગ્ર ભરતી વ્યવસ્થામાં સુધારાની રાષ્ટ્રીય પડકારરૂપ બાબત છે. તેને જીતવા માટે કડક કાર્યવાહી સાથે પસંદગી પ્રક્રિયાને પારદર્શક, સુરક્ષિત અને જવાબદાર બનાવવી જરૂરી છે.
જંતર-મંતરના આંદોલનથી અલગ
ઝારખંડનું વિદ્યાર્થી આંદોલન એટલા માટે અલગ દેખાય છે, કારણ કે તે પારદર્શક પરીક્ષા પ્રણાલીની માંગ કરે છે. પ્રશ્નપત્ર સુરક્ષિત હોય, મૂલ્યાંકન નિષ્પક્ષ હોય, પરિણામ વિશ્વસનીય હોય અને નિમણૂકો સમયસર થાય. તેઓ કોઈ એક પરીક્ષા અથવા ભરતીનો વિરોધ કરતા નથી. તેઓ પરીક્ષા અને ભરતી પ્રક્રિયામાં રાજકીય હસ્તક્ષેપથી પણ મુક્તિ ઈચ્છે છે. આંદોલન કરી રહેલા યુવાનો કોઈ વ્યક્તિ અથવા રાજકીય પક્ષ સામે નથી, પરંતુ વ્યવસ્થાની જવાબદારીની માંગ કરી રહ્યા છે. તેમાં ભાષાની મર્યાદા અને સંયમ પણ જોવા મળે છે. દિલ્હીના જંતર-મંતર પર થયેલા આંદોલનથી આ સ્પષ્ટ રીતે અલગ છે. રાજકીય સૂત્રોથી અંતર, તિરંગા યાત્રા અને શાંતિપૂર્ણ ધરણા તેની ઓળખ છે. આ ભાવના લોકશાહી સમાજમાં નાગરિક જાગૃતિનું પરિપક્વ સ્વરૂપ છે.
આજે જરૂરિયાત માત્ર પેપર લીક રોકવાની નથી. ભરતી એજન્સીઓને મજબૂત બનાવી ડિજિટલ સુરક્ષા, સુરક્ષિત પ્રશ્નપત્ર, સાયબર સુરક્ષા, સમયસર મૂલ્યાંકન અને દરેક તબક્કે જવાબદારી સુનિશ્ચિત કરવી પડશે. સમાજે પણ વિચારવું પડશે કે સરકારી નોકરી જ સફળતાનો એકમાત્ર માર્ગ કેમ છે? તેની સાથે ખાનગી ક્ષેત્ર, શિક્ષણ, આરોગ્ય, ઉદ્યોગ અને ઉદ્યોગસાહસિકતામાં પણ રોજગારી વધારવી પડશે. હકીકતમાં જયપાલ સિંહ મુન્ડા સ્ટેડિયમમાંથી ઉઠતો અવાજ કરોડો યુવાનોની આકાંક્ષા છે. તેઓ માત્ર પોતાની મહેનતનું નિષ્પક્ષ પરિણામ ઈચ્છે છે. પારદર્શક વ્યવસ્થા અને યુવાનો સાથેનો સંવાદ જ તેમનો વિશ્વાસ જાળવી શકે છે.
