TMC Jahangir Khan Controversy: ફાલ્ટા એસેમ્બલી સીટ ટીએમસી સાંસદ અને પશ્ચિમ બંગાળના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી મમતા બેનર્જીના લોકસભા ક્ષેત્ર ડાયમંડ હાર્બરમાં આવે છે. ફાલ્ટા વિધાનસભા ક્ષેત્રમાં ૨૧ મેના રોજ ફરીથી મતદાન છે. ચૂંટણી પંચે ૨૯ એપ્રિલના રોજ થયેલી પશ્ચિમ બંગાળ વિધાનસભા ચૂંટણીના બીજા ચરણમાં ઓછામાં ઓછા ૬૦ મતદાન કેન્દ્રો પર ગડબડ જોવા મળ્યા પછી ફરીથી મતદાનની જાહેરાત કરી હતી. ફાલ્ટાથી ટીએમસીએ ૪૧ વર્ષના જહાંગીર ખાનને ઉમેદવાર બનાવ્યા હતા પરંતુ મતદાનથી બે દિવસ પહેલા તેમણે ખુદને ચૂંટણી રેસથી બહાર કરી લીધા. જો કે ખાને નામાંકન પાછું ખેંચવાની અંતિમ તારીખ ગુજરી ગયાના કેટલાય દિવસો પછી ચૂંટણી મુકાબલાથી હટવાની જાહેરાત કરી છે, એટલા માટે તેમનું નામ ઈવીએમ પર બનેલું રહેશે.
પશ્ચિમ બંગાળની રાજનીતિ પર નજર રાખવા વાળાઓનું માનવું છે કે જહાંગીર ખાનના ચૂંટણી રેસથી બહાર થવાને કોઈ એક સામાન્ય ઘટનાના તોર પર ન જોઈ શકાય. કેટલાય વિશ્લેષકો આને વિપક્ષમાં રહેતા ટીએમસીની આવવા વાળી મોટી મુશ્કેલીઓ તરફ ઈશારો કરી રહ્યા છે. ચાર મેના રોજ પશ્ચિમ બંગાળમાં મતગણતરી થઈ હતી અને બીજેપીને ઐતિહાસિક જીત મળી. જહાંગીર ખાનના ખિલાફ મતદાતાઓને કથિત ધમકી અને ચૂંટણી અનિયમિતતાઓના મામલામાં પાંચ, ૧૦ અને ૧૫ મેના રોજ કુલ પાંચ એફઆઈઆર નોંધાઈ હતી. બીજેપીની જીત પછી નોંધાયા હતા મુકદ્દમા. ૧૮ મેના રોજ કલકત્તા હાઈકોર્ટના જસ્ટિસ સૌગત ભટ્ટાચાર્યે ફાલ્ટામાં ફરીથી મતદાન પ્રક્રિયા પૂરી થવા સુધી ધરપકડ પર રોક લગાવી દીધી હતી. પરંતુ એક દિવસ પછી જ જહાંગીર ખાને અચાનકથી ચૂંટણી રેસથી બહાર થવાની જાહેરાત કરી દીધી. તૃણમૂલ કોંગ્રેસનું કહેવું છે કે આ તેમનો વ્યક્તિગત નિર્ણય છે ન કે પાર્ટીનો.
પૂરા મામલા પર જહાંગીર ખાને કહ્યું, “હું ફાલ્ટાની માટીનો દીકરો છું. હું હંમેશા ફાલ્ટામાં શાંતિ અને વિકાસ ઈચ્છું છું. મારું સપનું ફાલ્ટાને સુંદર બનાવવાનું હતું. મુખ્યમંત્રી ફાલ્ટા માટે એક વિશેષ પેકેજ આપશે અને આ જ કારણે હું ૨૧ મેના રોજ થવા વાળા મતદાનથી ખુદને અલગ કરી રહ્યો છું.” જો જહાંગીર ખાનને ચૂંટણી રેસથી બહાર જ થવું હતું તો નામાંકન પાછું ખેંચવાની અંતિમ તારીખથી પહેલા એવું કરી શકતા હતા. ટીએમસીના પૂર્વ નેતા અને અત્યારે આમ જનતા ઉન્નયન પાર્ટીના અધ્યક્ષ અને ધારાસભ્ય હુમાયૂં કબીર કહે છે કે જહાંગીર ખાને ધરપકડથી બચવા માટે એવું કર્યું પરંતુ ચૂંટણી પછી, ધરપકડ પણ નક્કી છે. હુમાયૂં કબીર કહે છે, ”એવું નથી કે જહાંગીર ખાનની મનમાનીનો અંદાજો ટીએમસીને નહોતો. જહાંગીર ખાન અભિષેક બેનર્જીના વફાદાર રહ્યા છે. ડાયમંડ હાર્બરમાં અભિષેકની જીતમાં જહાંગીરનું મોટું યોગદાન હોતું હતું. જહાંગીર બીજી પાર્ટીઓના મતદાતાઓને ધમકાવતા હતા. વોટ આપવાથી રોકતા હતા. આ ફરિયાદ કોઈ પહેલી વાર નથી આવી.”
અભિષેક માટે ઝટકો
હુમાયૂં કબીરે બતાવ્યું, ”શુભેન્દુ અધિકારી તો ૨૦૨૦માં બીજેપીમાં આવ્યા અને ટીએમસીમાં રહેતા તેઓ જહાંગીરની સારી હરકતોને જાણતા હતા. હવે શુભેન્દુ મુખ્યમંત્રી છે તો જહાંગીરને પણ અંદાજો થઈ ગયો હતો કે શું થવાનું છે. એફઆઈઆર નોંધાયા પછી જ સંદેશ ચાલ્યો ગયો હતો કે હવે તેમનું શું થવાનું છે. મને હેરાની બસ આ વાતથી થઈ રહી છે કે જહાંગીરે આ કરવામાં સમય થોડો વધારે લીધો.” હુમાયૂં કબીર કહે છે, ”જહાંગીરના માસીના દીકરાને ધરપકડ કરી લેવામાં આવ્યો છે. ફાલ્ટા સીટ પર ૭૦ ટકા હિન્દુ મતદાતા છે. ટીએમસીથી કોઈ ઉમેદવાર ન હોવાનો ફાયદો બીજેપીને સીધો મળશે. બીજેપી માટે હવે આ સીટ પર કોઈ પડકાર નથી. આ સીટને જીતવાનો મતલબ છે કે આગલી લોકસભા ચૂંટણીમાં અભિષેક બેનર્જીને ડાયમંડ હાર્બરને બચાવવું પણ આસાન નહીં હોય.”
પશ્ચિમ બંગાળમાં ટીએમસીના એક પ્રવક્તાને પૂછ્યું કે શું પાર્ટીને આનો અંદાજો નહોતો? આના જવાબમાં તેમણે નામ ન બતાવવાની શરતે કહ્યું, ”ચૂંટણી સુધી તો કોર્ટથી પ્રોટેક્શન મળી જ ગયું હતું. આપ ચૂંટણી લડી રહ્યા છો તો આટલું તો જીગર રાખવું જ પડશે. નામાંકન પછી આ રીતે બહાર થવાનો અંદાજો અમને લોકોને નહોતો.” કોલકાતાના વરિષ્ઠ પત્રકાર સુમન ભટ્ટાચાર્ય કહે છે કે જે વ્યક્તિ સત્તાની રાજનીતિ કરે છે, તેના માટે વિપક્ષની રાજનીતિ કરવી મુશ્કેલ થઈ જાય છે. ભટ્ટાચાર્ય કહે છે, ”જહાંગીર ખાનની સાથે પણ એવું જ થયું. શુભેન્દુ અધિકારીએ મુખ્યમંત્રી બન્યા પછી આ સાબિત કરી દીધું છે કે જહાંગીર ખાન જેવા લોકો સત્તા માટે ટીએમસીની રાજનીતિમાં હતા. એટલા માટે જહાંગીર ખાન ચૂંટણી સુધી ટકી ન શક્યા. આ પોતાનામાં વિચિત્ર ઘટના છે. સીપીએમ પણ સત્તાથી બહાર રહી પરંતુ તેની સાથે એવું ક્યારેય ન થયું. ટીએમસીને લઈને ધારણા બની રહી છે કે આવવા વાળા સમયમાં પાર્ટીની અંદર તૂટ હજુ વધશે. આ અભિષેક બેનર્જીની રાજનીતિ માટે પણ ઝટકો છે.”
ભટ્ટાચાર્ય કહે છે, ”મમતા બેનર્જીને વિપક્ષની રાજનીતિ આવડે છે. તેઓ એટલા માટે જ જાણીતા છે. જો મમતાની વિપક્ષની રાજનીતિમાં ટીએમસી આવી જાય છે તો તેના માટે રાજનીતિમાં વાપસી આસાન થઈ જશે. મમતાની રાજનીતિનો ઉભાર સડકો, થાણા, કોલેજો, અદાલતો અને લોકોની વચ્ચે થયો છે પરંતુ અભિષેક બેનર્જીને વિપક્ષની રાજનીતિ નથી આવડતી. એટલા માટે ઇમના બધા વફાદારોને સત્તાની રાજનીતિ જ આવડે છે. જહાંગીરના ખિલાફ જેટલી ફરિયાદો છે, તેમાં બહુ સચ્ચાઈ છે. વોટરોને ધમકી આપવાનો મામલો કોઈ નવો નથી. ઝાહિર છે કે આ વાત પાર્ટી પણ જાણતી હશે.” પશ્ચિમ બંગાળ ચૂંટણીમાં હાર પછી ટીએમસીની અંદર પણ અભિષેકની કાર્યશૈલી પર સવાલ ઉઠ્યા છે. એટલા માટે કેટલાક નેતાઓને પાર્ટીથી બહાર પણ નીકાળવામાં આવ્યા. મમતા બેનર્જીએ પણ વિધાનસભામાં જે ધારાસભ્યોને નેતા વિપક્ષ અને ચીફ વ્હીપ બનાવ્યા, તેના વિશે પણ કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે અભિષેક બેનર્જીનું સાંભળવામાં નથી આવ્યું. કોલકાતાના ઝેવિયર્સ કોલેજમાં માસ કોમ્યુનિકેશનના પ્રોફેસર અને બેટલ ગ્રાઉન્ડ બંગાળના લેખક સાયંતન ઘોષ કહે છે, ”મમતાએ પશ્ચિમ બંગાળ વિધાનસભામાં શોભનદેબ ચટ્ટોપાધ્યાયને નેતા વિપક્ષ બનાવ્યા. અસીમા પાત્રા અને નયના બંદ્યોપાધ્યાયને ડેપ્યુટી લીડર્સ જ્યારે ચીફ વ્હીપ ફિરહાદ હકીમને બનાવ્યા. આ સૂચિમાં એક દિલચસ્પ અને ઝીણો રાજકીય સંદેશ છુપાયેલો છે. અસીમા પાત્રાને છોડી દઈએ તો બાકી બધા નેતાઓ મમતા બેનર્જીના નજીકના છે.”
અભિષેક ગુટ માટે સંદેશ
“શોભનદેબ ચટ્ટોપાધ્યાય પાર્ટીના સ્થાપક સદસ્યોમાંથી એક છે. ફિરહાદ હકીમ લાંબા સમયથી મમતા બેનર્જીના સૌથી ભરોસાપાત્ર રાજકીય સહયોગીઓમાં રહ્યા છે. ત્યાં જ નયના બંદ્યોપાધ્યાય, સુદીપ બંદ્યોપાધ્યાયના પત્ની છે, જે મમતા બેનર્જીના વિદ્યાર્થી રાજનીતિના દિવસોથી તેમની સાથે જોડાયેલા રહ્યા છે. આ નિમણૂકોને સાથે રાખીને જોઈએ તો આ સૂચિ એ ગુટ માટે એક સ્પષ્ટ રાજકીય સંદેશ માનવામાં આવી રહી છે, જેને અભિષેક બેનર્જીના નજીકના રૂપમાં જોવામાં આવે છે.” સાયંતન ઘોષ કહે છે, ”જહાંગીર ખાનને અભિષેક બેનર્જીના જમણા હાથના રૂપમાં જોવામાં આવે છે. ડાયમંડ હાર્બરમાં જેટલા અંતરથી અભિષેકને જીત મળતી હતી, તે કોઈ સામાન્ય અંતર નહોતું હોતું. આમાં ડરાવવા ધમકાવવા વાળી રાજનીતિ સામેલ હતી અને જહાંગીર ખાનની આમાં હિસ્સેદારી હોતી હતી. મમતાની સરકારે જહાંગીર ખાનને વાય કેટેગરી સુરક્ષા આપી રાખી હતી.” ”શુભેન્દુ અધિકારીએ આ સુરક્ષા પાછી ખેંચી લીધી. એવામાં જહાંગીરનો ડર ધરપકડનો નહોતો પરંતુ ખુદને સુરક્ષિત રાખવાનો હતો. જ્યારે તમારી પાસે સત્તા નથી હોતી તો તમારો ભૂતકાળ જ ડરાવવા માટે કાફી હોય છે. મને લાગે છે કે અભિષેક બેનર્જીની રાજનીતિની પોલ પણ ખુલી રહી છે.”
મમતા બનામ અભિષેક
પશ્ચિમ બંગાળમાં કથિત કૌભાંડોને લઈને કેટલીય તપાસો થઈ, પરંતુ આમાંથી કોઈમાં પણ મમતા બેનર્જી સીધા તોર પર અભિયુક્ત ન બન્યા. તેમના ખિલાફ કોઈ એફઆઈઆર નોંધાઈ નથી અને ન તો તેમને પૂછપરછ માટે બોલાવવામાં આવ્યા. બીજી તરફ અભિષેક બેનર્જીની કેન્દ્રીય એજન્સીઓ કેટલાય મામલાઓમાં પૂછપરછ કરી ચૂકી છે. મમતા પછી અભિષેક બેનર્જીને જ પાર્ટીના ઉત્તરાધિકારી માનવામાં આવે છે. મમતાના ખિલાફ કોઈ પણ પ્રકારની તપાસ ન થવાને લઈને પશ્ચિમ બંગાળની વામપંથી પાર્ટીઓ બીજેપી સાથે મિલીભગતનો પણ આરોપ લગાવતી રહી છે. જો કે બંગાળની રાજનીતિમાં આ ધારણા ક્યારેય મજબૂત થઈ શકી નહીં.
મમતા બેનર્જી અવારનવાર રાજનીતિમાં વ્યક્તિગત ફરિયાદોને સાર્વજનિક મુદ્દો બનાવવામાં કામયાબ રહે છે. ૧૯૯૦ અને ૨૦૦૦ ના શરૂઆતી વર્ષોમાં તેમણે વામ મોરચા સરકારને ગરીબોના પ્રત્યે અસંવેદનશીલ અને વિરોધને દબાવવા વાળી હિંસક સત્તાના રૂપમાં સતત પેશ કરી. આ નેરેટિવ આખરે તેમને ૨૦૧૧ માં સત્તા સુધી લાવવામાં કામયાબ રહ્યો. હવે ટીએમસી વિપક્ષમાં છે અને પશ્ચિમ બંગાળમાં વિપક્ષ માટે રાજનીતિ આસાન નથી હોતી. મમતા બેનર્જીએ આ વખતની ચૂંટણીમાં બંગાળી અસ્મિતાની રાજનીતિને હવા આપવાની કોશિશ કરી હતી પરંતુ સફળતા મળી નહીં.
આ પણ વાંચો: Cockroach Janta Party Origin: ‘કોકરોચ જનતા પાર્ટી’ શું છે અને તેના સ્થાપક અભિજીત દીપકે કોણ છે? – Newz Cafe
