Tolls In Hormuz: ઈરાને યુદ્ધ જેવા સંકટમાં પણ મોટી કમાણીની તરકીબ શોધી કાઢી છે. ઈરાનની સંસદની સુરક્ષા સમિતિએ હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) માંથી પસાર થતા વેપારી જહાજો પાસેથી ટોલ વસૂલાતના પ્રસ્તાવને મંજૂરી આપી દીધી છે.
ઈરાનના સરકારી મીડિયા IRIB અનુસાર, હોર્મુઝ થઈને પસાર થતા જહાજો પાસેથી ટોલ લેવા માટે એક વ્યવસ્થિત સિસ્ટમ લગાવવાની યોજના છે. આમાં દરિયાઈ સુરક્ષા, જહાજોની સુરક્ષા અને પર્યાવરણના રક્ષણને પણ પ્રાથમિકતા આપવામાં આવનાર છે. ઈરાનના આ નિર્ણયથી ભારત જેવા દેશો સામે અનેક પ્રકારના પડકારો વધવાના છે.
હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં ટોલથી ઈરાનની કમાણી
જોઈન્ટ મેરીટાઇમ ઇન્ફોર્મેશન સેન્ટરના આંકડા મુજબ, યુદ્ધ પહેલા હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાંથી દરરોજ સરેરાશ 125 થી 138 માલવાહક જહાજો પસાર થતા હતા.
આ જહાજોમાં તેલ ટેન્કર, LPG અને LNG ટેન્કર અને કાર્ગો જહાજો સામેલ હતા.
આ હિસાબે અનુમાન લગાવવામાં આવી રહ્યું છે કે હોર્મુઝમાં ટોલ વસૂલાતથી ઈરાનને વાર્ષિક 100 અબજ અમેરિકી ડોલરથી પણ વધુની કમાણી થશે.
રિપોર્ટ અનુસાર, ઈરાન પહેલાથી જ હોર્મુઝમાંથી નીકળવા બદલ કોમર્શિયલ જહાજો પાસેથી પ્રતિ જહાજ 20 લાખ અમેરિકી ડોલર વસૂલી રહ્યું છે.
આના કારણે ઈરાનને ખાલી તેલ ટેન્કરોથી દરરોજ લગભગ 14 કરોડ ડોલર મળી રહ્યા છે.
હોર્મુઝની સામુદ્રધુની કયા દેશો માટે હજુ પણ બંધ?
હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીના સંચાલન માટે ઓમાનના સહયોગથી લીગલ ફ્રેમવર્ક બનાવવામાં વ્યસ્ત છે ઈરાન. નીચે મુજબના દેશો માટે આ રસ્તો મુશ્કેલ કે બંધ હોઈ શકે છે:
અમેરિકા
ઈઝરાયેલ
અમેરિકાના સહયોગી અખાતી દેશો
અમેરિકાના સહયોગી યુરોપિયન દેશો
ઈરાન વિરુદ્ધ એકતરફી પ્રતિબંધ લગાવવામાં સામેલ દેશો
હોર્મુઝ થઈને પસાર થતા ભારતીય જહાજ
ભારત આવતા-જતા કુલ માલવાહક જહાજોમાં ભારતીય ધ્વજ ધરાવતા જહાજોની સંખ્યા ખૂબ જ મર્યાદિત છે. કેટલાક અંદાજિત આંકડાઓ મુજબ, યુદ્ધ પહેલા હોર્મુઝ થઈને દરરોજ પસાર થતા વેપારી જહાજોમાં આવા માલવાહક જહાજોની સંખ્યા 12 થી 20 હતી. આમાં ભારતીય ધ્વજવાળા જહાજોની સંખ્યાનો સ્પષ્ટ આંકડો ઉપલબ્ધ નથી, પરંતુ અંદાજિત રીતે તે એકલ અંકમાં (1-3) છે.
હોર્મુઝની સામુદ્રધુની પર ભારતની નિર્ભરતા
ઈરાનમાં યુદ્ધ શરૂ થયા પહેલા ભારત જેટલું કાચું તેલ આયાત કરતું હતું, તેમાં 55% હોર્મુઝ થઈને જ આવતું હતું.
LPG ની ભારતની કુલ આયાતના લગભગ 40% હોર્મુઝ થઈને જ આવતું હતું.
ભારત 50% LNG ની આયાત કરે છે, જેમાંથી મોટાભાગનું હોર્મુઝના રસ્તે જ ભારત આવતું રહ્યું છે.
આ સિવાય હોર્મુઝ થઈને ભારતની કાર્ગો આયાત અને નિકાસ પણ મોટા પાયે થાય છે.
હોર્મુઝમાં ઈરાનની ટોલ વસૂલાતથી ભારત પર અસર
તેલ-ગેસ આયાત પર ખર્ચ વધશે, જેનાથી ઘરેલું અર્થતંત્ર સામે મોટો પડકાર ઉભો થશે.
આયાત ખર્ચ વધવાથી ઈંધણની કિંમતો વધારવાનું દબાણ વધશે, જેનાથી મોંઘવારી વધશે.
ઈરાનની નવી ટોલ વ્યવસ્થાથી સપ્લાય ચેઈન ખોરવાઈ જવાનું જોખમ બની રહેશે.
ભારત પર ઝડપથી અન્ય વૈકલ્પિક રસ્તાઓ શોધવાનું દબાણ વધશે.
ભારતે ઈરાન, અખાતી અને પશ્ચિમી દેશો સાથેના રાજદ્વારી સંબંધોને બદલાયેલી પરિસ્થિતિમાં નવેસરથી સુધારવા પડશે.
