આજે મોંઘવારી વર્સીસ બેરોજગારી એક મોટો પ્રશ્ન છે. તમે આંખોમાં ગમે તેટલું તેલ આંજીને ભણો પણ જો અગર તમને રોજગાર જ ન મળે તો , તમને તમારા જ એજ્યુકેશન સામે અણગમો થતો હોય છે અને વારંવાર તે શબ્દો હોઠે આવતાં હોય છે કે, ભણીને તો શું કરવાનું ? કોનું ભલું થયું છે.ખેર આ તો થઇ નિરાશ માનસિકતાની વાત પરંતુ જમીની હકીકત તે છે કે, 140 કરોડની આબાદીમાં 40 % જેટલા યુવાનો હોય તો તેમના માટે કોઈપણ સરકાર આવે તેટલા પ્રમાણમાં એમ્પ્લોયમેન્ટ પૂરું પાડવું કોઈના હાથની પણ વાત નથી.તો બીજી તરફ તમે તમારામાં સ્કિલ હોય તો આજે ઘણા તેવા કામો છે જે કરી શકો છે.બાકી આજેપણ દેશના શહેરો અને નગરોમાં એવા ઘણા લોકો રહે છે જેમની પાસે કૌશલ્ય છે પરંતુ તેમની પાસે પોતાનો નાનો વ્યવસાય શરૂ કરવા માટે પૈસા નથી. તેઓને લાગે છે કે જો તેમને થોડીક આર્થિક મદદ મળે તો તેઓ તેમના વ્યવસાયને વિસ્તારી શકે છે અને તેમના પરિવારનું જીવન સુધારી શકે છે.તેમની સમસ્યાને સમજીને, કેન્દ્ર સરકારે 8 એપ્રિલ 2015 ના રોજ એક યોજના શરૂ કરી, જેનું નામ હતું – પ્રધાનમંત્રી મુદ્રા યોજના (PMMY). આ યોજનાનો ઉદ્દેશ્ય એવા નાના સાહસિકોને મદદ કરવાનો હતો કે જેઓ ખેતી સિવાયના અન્ય કામમાં રોકાયેલા હતા. આ સ્કીમ હેઠળ 10 લાખ રૂપિયા સુધીની લોન કોઈપણ ગેરંટી વગર મેળવી શકાય છે.આ લોન વિવિધ પ્રકારની બેંકો અને નાણાકીય સંસ્થાઓ પાસેથી મળી શકે છે. જેમ કે સરકારી બેંક, ગ્રામીણ બેંક અથવા અન્ય કોઈપણ નાણાકીય કંપની. જો લોકો ઈચ્છે તો તેઓ આ સંસ્થાઓની મુલાકાત લઈને સીધી લોન માટે અરજી કરી શકે છો.
પહેલા જાણો મુદ્રા લોનના કેટલા પ્રકાર છે
આ યોજનામાં ખાસ વાત એ છે કે દરેકની જરૂરિયાતોનું ધ્યાન રાખવામાં આવ્યું છે. લોનની રકમના આધારે મુદ્રા લોન ત્રણ કેટેગરીમાં આપવામાં આવે છે.
શિશુ લોન: આ નાના ખર્ચ માટે છે. જેમ કે દુકાનમાંથી સામાન ખરીદવો, નવું સાધન મેળવવું કે નાનું સમારકામ કરાવવું. આમાં તમને 50,000 રૂપિયા સુધીની લોન મળી શકે છે.
કિશોર લોન: આ નાના મોટા ખર્ચ માટે છે. જેમ કે દુકાનનું વિસ્તરણ કરવું, નવી મશીનરી ખરીદવી અથવા વધુ લોકોને નોકરીએ રાખવા. આમાં 50,000 રૂપિયાથી લઈને 5 લાખ રૂપિયા સુધીની લોન મળી શકે છે.
તરુણ લોન: આ મોટા ઉદ્યોગો માટે છે. જેમ કે નવી ફેક્ટરી ખોલવી, મોટી મશીનમાં રોકાણ કરવું અથવા તમારી પ્રોડક્ટનું માર્કેટિંગ કરવું. આમાં 5 લાખથી 10 લાખ રૂપિયાની લોન મળી શકે છે.
આ ત્રણ શ્રેણીઓમાં, શિશુ લોન સૌથી વધુ લોકપ્રિય છે. તમામ કેટેગરીમાં 69.13% શિશુ લોન છે. એટલે કે મોટાભાગના લોકોએ નાની રકમની લોન લીધી હતી. પરંતુ જો આપણે લોનની કુલ રકમ પર નજર કરીએ તો તેમાં કિશોર લોનનો સૌથી વધુ હિસ્સો 44.61% છે. આનો અર્થ એ થયો કે શિશુ લોનની સંખ્યા વધુ હોવા છતાં, કિશોર લોનમાં આપવામાં આવેલી એકંદર રકમ વધુ છે. આ પછી શિશુ લોન આવે છે જેનો હિસ્સો 31.44% છે.
આના પરથી આપણે જાણીએ છીએ કે મુદ્રા યોજના હેઠળ નાના અને મધ્યમ બંને પ્રકારના વેપારીઓને ફાયદો થઈ રહ્યો છે. નાના ઉદ્યોગપતિઓ મોટી સંખ્યામાં લોન લઈ રહ્યા છે, જ્યારે મધ્યમ ઉદ્યોગપતિઓ થોડી મોટી રકમની લોન લઈ રહ્યા છે.
8 વર્ષમાં કેટલા લોકોને મુદ્રા લોનનો ફાયદો થશે?
પ્રધાનમંત્રી મુદ્રા યોજના (PMMY) એ 8 વર્ષ પૂર્ણ કર્યા છે. છેલ્લા 8 વર્ષમાં આ યોજના હેઠળ 41.16 કરોડ લોન ખાતાઓને કુલ 22.89 લાખ કરોડ રૂપિયાની લોન આપવામાં આવી છે. સમાજના નબળા વર્ગો અને મહિલાઓને આ યોજનાનો સૌથી વધુ ફાયદો થયો છે.નોંધનીય છે કે સરકારી બેંકો, ખાનગી બેંકો, પ્રાદેશિક ગ્રામીણ બેંકો, સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંકો, માઇક્રો ફાઇનાન્સ સંસ્થાઓ અને નોન-બેંકિંગ નાણાકીય કંપનીઓએ મળીને દર વર્ષે સરકાર દ્વારા નિર્ધારિત લક્ષ્યાંક કરતાં વધુ લોન આપી છે.
નાણાકીય વર્ષ 2022-23 દરમિયાન પ્રધાનમંત્રી મુદ્રા યોજના (PMMY) હેઠળ 6.23 કરોડ લોન ખાતાઓમાં કુલ રૂ. 4.56 લાખ કરોડ મંજૂર કરવામાં આવ્યા હતા (જેમાંથી રૂ. 4.50 લાખ કરોડનું વિતરણ કરવામાં આવ્યું હતું). અગાઉ, નાણાકીય વર્ષ 2021-22માં, 15,623 કરોડ રૂપિયા મંજૂર કરવામાં આવ્યા હતા અને 15,253 કરોડ રૂપિયા આપવામાં આવ્યા હતા.
કયા રાજ્ય અને શહેરમાં સૌથી વધુ મુદ્રા લોન આપવામાં આવે છે?
ભારત સરકાર દ્વારા વિવિધ નાણાકીય સંસ્થાઓ (બેંક, NBFC, MFIs વગેરે)ને આપવામાં આવતી મુદ્રા લોન આપવાનો લક્ષ્યાંક, આ સંસ્થાઓએ તેમના નેટવર્ક અને લોન આપવાની ક્ષમતાના આધારે તેનું વિતરણ વિવિધ રાજ્યોમાં કર્યું હતું. દરેક રાજ્યમાં મુદ્રા લોન યોજનાની કામગીરીનું નિરીક્ષણ સ્ટેટ લેવલ બેંકર્સ કમિટી (SLBC) દ્વારા કરવામાં આવે છે.ઉત્તર પ્રદેશ તમામ રાજ્યોમાં મોખરે રહ્યું, જ્યાં કુલ રૂ. 47,427 કરોડની લોન મંજૂર કરવામાં આવી હતી. આ પછી બિહાર આવે છે, જ્યાં 45,448 કરોડ રૂપિયાની લોન મંજૂર કરવામાં આવી હતી. તમિલનાડુ રૂ. 43,730 કરોડ સાથે ત્રીજા સ્થાને છે.
PMMY પોર્ટલ પર મુદ્રા યોજના હેઠળ દરેક જિલ્લાની કામગીરી પણ નોંધવામાં આવી છે. અમુકને બાદ કરતાં લગભગ તમામ ધિરાણ સંસ્થાઓએ દરેક જિલ્લામાં તેમની કામગીરીનો ડેટા આપ્યો છે. નાણાકીય વર્ષ 2022-23માં આપવામાં આવેલી કુલ લોનમાં ટોપ-10 જિલ્લાઓનો હિસ્સો 7.52% હતો.
કઈ શ્રેણીને સૌથી વધુ મુદ્રા લોન મળી?
મુદ્રા યોજના હેઠળ, અનુસૂચિત જાતિ (SC), અનુસૂચિત જનજાતિ (ST), અન્ય પછાત વર્ગો (OBC), મહિલાઓ અને લઘુમતીઓના લોનની વિવિધ શ્રેણીઓમાંના હિસ્સાનું પણ વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું છે.આપવામાં આવેલી કુલ લોનમાંથી 47.74% મહિલાઓને મળી છે. બાળ વર્ગમાં, 52.67% ખાતા મહિલાઓના છે જેમને કુલ રકમના 24.92% આપવામાં આવ્યા છે. ચાઇલ્ડ કેટેગરીમાં મહિલાઓનો હિસ્સો વધુ હોવાનું કારણ એ છે કે MFIs મુખ્યત્વે મહિલાઓને નાની લોન આપે છે.
આ યોજનામાં સમાજના નબળા વર્ગો (SC/ST/OBC) ના ઉધાર લેનારાઓનો હિસ્સો લોન ખાતાના સંદર્ભમાં 50.48% અને વિતરિત લોનની રકમના સંદર્ભમાં 36.41% છે. આપવામાં આવેલી લોનની સંખ્યાના સંદર્ભમાં, અનુસૂચિત જાતિ, અનુસૂચિત જનજાતિ અને અન્ય પછાત વર્ગનો હિસ્સો અનુક્રમે 10.50%, 3.84% અને 22.07% છે. નાણાકીય વર્ષ 2022-23 માં, PMMY હેઠળ, લઘુમતી સમુદાયના લોકો પાસે કુલ લોન ખાતાઓમાં 12.06% હિસ્સો હતો અને તેમને કુલ વિતરિત રકમનો 10.06% હિસ્સો મળ્યો હતો.
by : Reena brahmbhatt
