Reservation Caste Politics: બાપુ કેમ હંમેશા પાટીદારો અને સવર્ણોને નિશાન બનાવે છે? શું હવે સવર્ણ હોવું જ ગુનો છે? અનામત મુદ્દે આટલો અન્યાય કેમ?
સવર્ણ તરીકે જન્મવું શું ગુનો છે?
આજે સાગબારા ખાતે યોજાયેલા ખેડૂત સંમેલનમાં પૂર્વ મુખ્યમંત્રી શંકરસિંહ વાઘેલાએ આપેલા એક નિવેદને ફરી એકવાર જ્ઞાતિ, અનામત અને સમાજમાં વધી રહેલા વર્ગવિગ્રહ અંગે ગંભીર સવાલો ઊભા કર્યા છે.
અખબારમાં પ્રસિદ્ધ અહેવાલ મુજબ, તેમણે પાટીદાર, વાણિયા અને બ્રાહ્મણોને મેલું ઉપાડવાના મહિને ₹50 હજાર આપવાની વાત કરી છે. સાથે જ આદિવાસીઓ માટે અલગ ભીલિસ્તાન બનાવવાની માંગને પોતાનું સંપૂર્ણ સમર્થન હોવાનું પણ જણાવ્યું છે.
સવાલ એ છે કે કોઈ વ્યક્તિ પાટીદાર છે, વાણિયા છે કે બ્રાહ્મણ છે—એ તેના જન્મથી નક્કી થાય છે. જન્મ કોઈના હાથમાં નથી.
તો પછી માત્ર કોઈ ચોક્કસ જ્ઞાતિમાં જન્મેલા લોકોને જ વારંવાર નિશાન બનાવવાની ભાષા શા માટે?
શું સવર્ણ તરીકે જન્મવું કોઈ ગુનો છે?
શું પાટીદાર પરિવારમાં જન્મેલી દરેક વ્યક્તિ સુખી-સંપન્ન છે?
શું દરેક વાણિયા પરિવાર પાસે સંપત્તિ છે?
શું દરેક બ્રાહ્મણ પરિવાર આર્થિક રીતે મજબૂત છે?
ગરીબીની કોઈ જ્ઞાતિ નથી. સંઘર્ષની કોઈ જ્ઞાતિ નથી. જરૂરિયાતની પણ કોઈ જ્ઞાતિ નથી.
પાટીદાર સમાજમાં પણ ગરીબ અને સામાન્ય પરિવારો છે. વાણિયા અને બ્રાહ્મણ સમાજમાં પણ આર્થિક મુશ્કેલીમાં જીવતા પરિવારો છે. માત્ર કોઈને “સવર્ણ” કહી દેવાથી તેની તમામ મુશ્કેલીઓ સમાપ્ત થઈ જતી નથી.
અનામતનો હેતુ પછાત વર્ગોને તક આપવાનો હોય તો તે અંગે નીતિ, આંકડા અને સામાજિક ન્યાયના આધારે ચર્ચા થવી જોઈએ.
પરંતુ એક વર્ગને અધિકાર આપવાની વાત કરતી વખતે બીજા વર્ગને અપમાનિત કરવાની ભાષા શા માટે?
શું એક સમાજને આગળ વધારવા માટે બીજા સમાજને નીચો બતાવવો જરૂરી છે?
આ જ મુદ્દે વધુ એક ગંભીર સવાલ છે.
અહેવાલમાં આદિવાસીઓને અલગ ભીલિસ્તાનની માંગ અંગે સમર્થનની વાત પણ સામે આવી છે. આદિવાસી સમાજને તેના અધિકારો, જમીન અને વિકાસની યોગ્ય તક મળવી જ જોઈએ. પરંતુ શું તેના માટે ગુજરાતના સમાજને વધુ જ્ઞાતિ અને વર્ગોમાં વહેંચવાની ભાષા જરૂરી છે?
ગુજરાતે અનામતના મુદ્દે ભૂતકાળમાં ભારે સામાજિક તણાવ જોયો છે. પાટીદાર અનામત આંદોલન હોય કે અન્ય અનામત આંદોલનો—આ મુદ્દો માત્ર રાજકારણનો નથી, તેણે સમાજના સંબંધોને પણ અસર કરી છે.
એટલે આજે જરૂર છે વધુ વિભાજનની નહીં, પરંતુ વધુ સમજણની.
અનામત અંગે મતભેદ હોઈ શકે.
અનામતની નીતિની ટીકા થઈ શકે.
સુધારાની માંગ થઈ શકે.
પરંતુ કોઈ વ્યક્તિએ પોતાની જ્ઞાતિ પસંદ કરીને જન્મ લીધો નથી.
જન્મ આપણા હાથમાં નથી.
તો પછી જન્મથી મળેલી જ્ઞાતિના આધારે આખા સમાજને નિશાન બનાવવો કેટલો યોગ્ય?
શું આ પ્રકારની ભાષા સમાજમાં વર્ગવિગ્રહને વધુ ઊંડો નહીં બનાવે?
શું રાજકારણ માટે પાટીદાર, વાણિયા, બ્રાહ્મણ, આદિવાસી કે અન્ય કોઈ સમાજને એકબીજાની સામે ઊભા કરવાનું બંધ ન થવું જોઈએ?
આદિવાસીઓને અધિકાર મળવા જોઈએ.
પછાત વર્ગોને તક મળવી જોઈએ.
ગરીબોને સહાય મળવી જોઈએ.
પરંતુ સાથે જ અન્ય સમાજના ગરીબ અને જરૂરિયાતમંદ લોકોની મુશ્કેલી પણ સમજવી જોઈએ.
ન્યાયનો અર્થ એકને આપીને બીજાને અપમાનિત કરવાનો નથી.
સમાજના કોઈપણ વર્ગ સામે અપમાનજનક ભાષા વાપરવાને બદલે નીતિ અને વ્યવસ્થાની ખામીઓ અંગે ચર્ચા થવી જોઈએ.
કારણ કે—
સવર્ણ તરીકે જન્મવું કોઈ ગુનો નથી.
અને કોઈપણ વ્યક્તિએ પોતાના જન્મની જ્ઞાતિ પસંદ કરી નથી.
સવાલ માત્ર અનામતનો નથી…
સવાલ એ છે કે શું રાજકારણ માટે સમાજમાં વર્ગવિગ્રહ ઊભો કરવો યોગ્ય છે?
