ચૂંટણી પંચની કાર્યપ્રણાલી પર વિપક્ષના સવાલ, જ્ઞાનેેશ કુમાર સામે કાર્યવાહી અને SIR રદ કરવાની માંગ
SIR Election Commission Controversy: SIR વિવાદને લઈને વિપક્ષે આરોપ લગાવ્યો છે કે ચૂંટણી પંચે દેશદ્રોહ કર્યો છે અને મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેેશ કુમારની ધરપકડ કરવાની માંગ કરી છે. બે ચૂંટણી કમિશનરોની વાંધાઓ અંગે ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના અહેવાલ બાદ વિપક્ષે આ મોટો હુમલો કર્યો છે. ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના અહેવાલમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે બે ચૂંટણી કમિશનરોએ 10 મહિનામાં 14 વખત નિર્ણયો અને આદેશો સામે વાંધો નોંધાવ્યો હતો, પરંતુ તેમની વાતને અવગણવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ વિપક્ષે મોદી સરકાર, ચૂંટણી પંચ અને CEC જ્ઞાનેેશ કુમાર સામે અનેક સવાલો ઉઠાવ્યા છે. કોંગ્રેસે પ્રેસ કોન્ફરન્સ કરીને ચૂંટણી પંચની કાર્ય કરવાની પદ્ધતિને ગેરકાયદેસર ગણાવી છે.
- ચૂંટણી પંચની કાર્યપ્રણાલી પર વિપક્ષના સવાલ, જ્ઞાનેેશ કુમાર સામે કાર્યવાહી અને SIR રદ કરવાની માંગ
- કેજરીવાલે કયા સવાલો ઉઠાવ્યા?
- કેજરીવાલની ત્રણ માંગ
- કોંગ્રેસે પ્રેસ કોન્ફરન્સ કરીને ‘બહુમતી’નો સવાલ ઉઠાવ્યો
- કપિલ સિબ્બલે કહ્યું- ‘જ્ઞાનેેશ કુમાર સાથે બહુમતી નથી’
- ફોર્મ 6માં ફેરફાર અંગે સિબ્બલનો આરોપ
- ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના અહેવાલમાં શું કહેવામાં આવ્યું?
- ફોર્મ 6ને લઈને પણ સવાલો ઉઠ્યા
- ચૂંટણી પંચે આરોપો પર શું કહ્યું?
- વિવાદનું કેન્દ્ર SIR અને મતદાર યાદી
Vote chori is a crime against the Indian people and a direct attack on our constitution.
The BJP, RSS and EC who organised it have committed an act of treason.
Justice will be served. pic.twitter.com/30kX06CBiH
— Rahul Gandhi (@RahulGandhi) September 23, 2026
બે ચૂંટણી કમિશનરોના વાંધા અંગે અહેવાલ સામે આવ્યા બાદ રાહુલ ગાંધીએ કહ્યું કે તેઓ પહેલેથી જ કહી રહ્યા છે કે ચૂંટણી પંચ મત ચોરી કરાવી રહ્યું છે. રાહુલે બુધવારે એક વીડિયો નિવેદન જાહેર કરીને કહ્યું, ‘મતની ચોરી ભારતના લોકો વિરુદ્ધ એક અપરાધ છે અને આપણા બંધારણ પર સીધો હુમલો છે. તેને અંજામ આપનારા BJP, RSS અને ચૂંટણી પંચે દેશદ્રોહનું કામ કર્યું છે. ન્યાય ચોક્કસ મળશે.’
આમ આદમી પાર્ટીના સંયોજક અરવિંદ કેજરીવાલે આથી પણ આગળ વધીને મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેેશ કુમારની ધરપકડ કરવાની માંગ કરી. તેમણે કહ્યું કે જ્ઞાનેેશ કુમાર સામે દેશદ્રોહનો કેસ નોંધવો જોઈએ. કેજરીવાલે કહ્યું કે અહેવાલથી ચૂંટણી પ્રક્રિયાને લઈને ગંભીર સવાલો ઊભા થાય છે. તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહ ‘મત ચોરી’ દ્વારા ચૂંટણી જીતી રહ્યા છે અને જ્ઞાનેેશ કુમારને આ કથિત પ્રક્રિયાના ‘મુખ્ય સંચાલક’ ગણાવ્યા.
કેજરીવાલે કયા સવાલો ઉઠાવ્યા?
કેજરીવાલે કહ્યું કે ચૂંટણી પંચ ત્રણ સભ્યોની સંસ્થા છે અને મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર ‘ફર્સ્ટ અમોંગ ઇક્વલ્સ’ એટલે કે સમાન લોકોમાં પ્રથમ છે. તેમણે દાવો કર્યો કે જ્ઞાનેેશ કુમાર એકલા ચૂંટણી પંચ ચલાવી રહ્યા હતા અને અન્ય બંને ચૂંટણી કમિશનરોએ ઘણી વખત લેખિત રીતે તેનો વિરોધ કર્યો હતો.
वोटर लिस्ट में नाम जोड़ने और हटाने का अधिकार सिर्फ ERO को है, फिर दिल्ली में बैठे लोग पूरे देश की वोटर लिस्ट कैसे बदल रहे हैं?
CEC ज्ञानेश कुमार के इस फर्जीवाड़े पर AAP के राष्ट्रीय संयोजक @ArvindKejriwal जी की तीन अहम मांगें:
→ SIR का पूरा प्रोसेस कैंसिल किया जाए, SIR के तहत… pic.twitter.com/gXmujOwVxp
— AAP (@AamAadmiParty) September 23, 2026
કેજરીવાલે ચૂંટણી કમિશનર સુખબીર સિંહ સંધૂના નામે લખાયેલા 28 ઓક્ટોબર 2025ના કથિત પત્રનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, આ પત્રમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે ચૂંટણી પંચના નામે પત્રો અને આદેશો જાહેર કરવામાં આવી રહ્યા હતા, જ્યારે કેન્દ્રીય ચૂંટણી પંચની મંજૂરી લેવામાં આવી નહોતી. તેમણે 16 એપ્રિલ 2026ના અન્ય એક કથિત પત્રનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો, જેમાં IT સાથે જોડાયેલા મોડ્યુલ અને પોર્ટલ અંગે વાંધો ઉઠાવવામાં આવ્યો હોવાની વાત હતી. કેજરીવાલે કહ્યું, “મતદાર યાદીમાં નામ ઉમેરવા અને દૂર કરવાનો અધિકાર માત્ર ERO પાસે છે, તો પછી દિલ્હીમાં બેઠેલા લોકો સમગ્ર દેશની મતદાર યાદી કેવી રીતે બદલી રહ્યા છે?”
કેજરીવાલની ત્રણ માંગ
- SIRની સંપૂર્ણ પ્રક્રિયા રદ કરવામાં આવે, SIR હેઠળ કરવામાં આવેલા તમામ ફેરફારો રદ કરવામાં આવે અને ત્રણ વર્ષ જૂની મતદાર યાદી પુનઃસ્થાપિત કરવામાં આવે.
- જ્ઞાનેેશ કુમારની ધરપકડ કરવામાં આવે અને તેમની સામે દેશદ્રોહનો કેસ ચલાવવામાં આવે.
- દિલ્હી, બિહાર, મહારાષ્ટ્ર, પશ્ચિમ બંગાળ, હરિયાણા, MP અને છત્તીસગઢમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં યોજાયેલી ચૂંટણીઓ રદ કરીને ફરીથી ચૂંટણી યોજવામાં આવે.
કોંગ્રેસે પ્રેસ કોન્ફરન્સ કરીને ‘બહુમતી’નો સવાલ ઉઠાવ્યો
કોંગ્રેસે પણ આ મુદ્દે પ્રેસ કોન્ફરન્સ કરી. કોંગ્રેસના નેતા અભિષેક મનુ સિંઘવીએ કહ્યું કે સુપ્રીમ કોર્ટે અગાઉ જ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ચૂંટણી પંચમાં મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર અને અન્ય ચૂંટણી કમિશનરોની સ્થિતિને લઈને CECને સર્વોચ્ચ અધિકાર પ્રાપ્ત નથી. સિંઘવીએ કહ્યું કે તમામ ચૂંટણી કમિશનરો સમાન છે અને CEC ‘ફર્સ્ટ અમોંગ ઇક્વલ્સ’ છે. તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે સામે આવેલી માહિતી પરથી લાગે છે કે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરે પોતાના સહયોગીઓને દૂર રાખીને પંચની કાર્યપ્રણાલીને પ્રભાવિત કરી.
કોંગ્રેસે સમગ્ર ઘટનાક્રમને ચૂંટણી પંચની સંસ્થાકીય કાર્યપ્રણાલી સાથે જોડીને સવાલો ઉઠાવ્યા છે.
1995 में सुप्रीम कोर्ट ने साफ कर दिया था कि चुनाव आयोग एक बहुमत की संस्था है।
⦿ बहुत समय पहले एक कानूनी प्रश्न उठा था कि क्या चुनाव आयोग में CEC सर्वोपरि हैं और EC बराबर का हक नहीं रखते?
इसका स्पष्ट उत्तर ये दिया गया था-
⦿ सभी EC बराबर हैं। चीफ इलेक्शन कमिश्नर (CEC), EC के… pic.twitter.com/gqJ7kikM3C
— Congress (@INCIndia) September 23, 2026
કપિલ સિબ્બલે કહ્યું- ‘જ્ઞાનેેશ કુમાર સાથે બહુમતી નથી’
રાજ્યસભા સાંસદ અને પૂર્વ કેન્દ્રીય મંત્રી કપિલ સિબ્બલે પણ ચૂંટણી પંચ પર સવાલો ઉઠાવ્યા. સિબ્બલે કહ્યું કે ચૂંટણી પંચ હવે ત્રણ સભ્યોની સંસ્થા છે અને નિર્ણયો બહુમતીના આધારે લેવામાં આવવા જોઈએ. તેમણે દાવો કર્યો કે સંધૂ અને જોશીએ જ્ઞાનેેશ કુમારની કાર્યપ્રણાલી પર 14 પ્રસંગોએ સવાલો ઉઠાવ્યા હતા.
તેમણે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરને તાત્કાલિક સસ્પેન્ડ કરવાની અને SIR પ્રક્રિયા રોકવાની માંગ કરી. સિબ્બલે ચૂંટણી સોફ્ટવેર અને મતદાર યાદીના ડેટા સુધી પહોંચના મુદ્દે પણ સવાલ ઉઠાવ્યો. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, ઇલેક્ટોરલ રજિસ્ટ્રેશન ઓફિસર એટલે કે ERO પાસે મતદાર યાદીમાં નામ ઉમેરવા અને તેનાથી સંબંધિત નિર્ણયો પર પૂરતું નિયંત્રણ હોવું જોઈએ. તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે EROની સિસ્ટમ સુધીની પહોંચ પાછી ખેંચી લેવામાં આવી હતી અને તેના પર અન્ય બંને ચૂંટણી કમિશનરોએ વાંધો ઉઠાવ્યો હતો.
ફોર્મ 6માં ફેરફાર અંગે સિબ્બલનો આરોપ
સિબ્બલે ફોર્મ 6માં ઉમેરવામાં આવેલા વધારાના સવાલને લઈને પણ પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા. તેમનો આરોપ હતો કે નવા મતદારો પાસેથી અગાઉની SIR યાદીમાં તેમના અથવા તેમના પરિવારના સભ્યોના નામ અંગે વધારાની માહિતી માંગવામાં આવી હતી, જ્યારે તેના માટે કોઈ ઔપચારિક સુધારો કરવામાં આવ્યો નહોતો. સિબ્બલે તેને ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં નિયમોના પાલન સાથે જોડીને સવાલ ઉઠાવ્યો કે આ પ્રકારનો ફેરફાર કયા અધિકાર હેઠળ કરવામાં આવ્યો.
ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના અહેવાલમાં શું કહેવામાં આવ્યું?
ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના અહેવાલ મુજબ, SIR દરમિયાન ચૂંટણી પંચની અંદર જ મતદાર યાદી સાથે જોડાયેલા અનેક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયો પર સવાલો ઉઠ્યા હતા. અહેવાલમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે સંધૂ અને જોશીએ ઓછામાં ઓછા 14 વખત લેખિત રીતે વાંધો નોંધાવ્યો હતો.
આ વાંધાઓ માત્ર કોઈ સામાન્ય વહીવટી મુદ્દા પૂરતા મર્યાદિત નહોતા. તેમાં નવા મતદારોની નોંધણી, મતદારોના નામ દૂર કરવા અને પુનઃસ્થાપિત કરવા, SIR સાથે જોડાયેલા કેસોમાં અપીલ, મતદાર યાદીના ડેટાબેઝની સુરક્ષા અને તેના સંચાલન જેવા મુદ્દાઓ સામેલ હતા. અહેવાલમાં એવું પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે બંને ચૂંટણી કમિશનરોના વાંધાઓની નકલો મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેેશ કુમારને પણ મોકલવામાં આવી હતી.
એક વાંધામાં સંધૂએ કથિત રીતે કહ્યું હતું કે બે ચૂંટણી કમિશનરોની લેખિત સલાહની વિરુદ્ધ પગલું લેવામાં આવ્યું અને તેને ‘અનઑથોરાઇઝ્ડ’ તથા ‘ઇલીગલ’ ગણાવ્યું. અહેવાલ અનુસાર, ત્યારબાદ સંધૂ અને જોશીએ ચૂંટણી રોલના IT સિસ્ટમ સાથે જોડાયેલા કામકાજમાં ફેરફારને લઈને કેબિનેટ સેક્રેટરીને પણ અલગ-અલગ પત્રો લખ્યા હતા.
ફોર્મ 6ને લઈને પણ સવાલો ઉઠ્યા
અહેવાલમાં ચૂંટણી પંચના ફોર્મ 6માં કરવામાં આવેલા ફેરફારનો પણ ઉલ્લેખ છે. ફોર્મ 6નો ઉપયોગ નવા મતદારોનાં નામ મતદાર યાદીમાં સામેલ કરવા માટે કરવામાં આવે છે.
ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના અન્ય અહેવાલ મુજબ, SIR સાથે જોડાયેલા કેટલાક સવાલો ફોર્મ 6ના નવા ડિજિટલ વર્ઝનમાં ઉમેરવામાં આવ્યા હતા. નવા અરજદારોને જણાવવાનું કહેવામાં આવ્યું હતું કે તેમનું નામ અથવા તેમના માતા-પિતા કે દાદા-દાદીનું નામ અગાઉની SIR પ્રક્રિયા દરમિયાન તૈયાર કરવામાં આવેલી મતદાર યાદીમાં હતું કે નહીં. અહેવાલ અનુસાર, બંને ચૂંટણી કમિશનરોએ આ ફેરફાર સામે વાંધો ઉઠાવ્યો અને તેને ‘ઇલીગલ’ તથા ‘અનઑથોરાઇઝ્ડ’ ગણાવીને તાત્કાલિક દૂર કરવાની માંગ કરી હતી.
ચૂંટણી પંચે આરોપો પર શું કહ્યું?
વિપક્ષના આરોપો વચ્ચે ચૂંટણી પંચના સૂત્રોએ હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સને જણાવ્યું કે SIR સહિત પંચના તમામ નિર્ણયોને ત્રણેય ચૂંટણી કમિશનરોની મંજૂરી પ્રાપ્ત હતી અને નિર્ણયો સર્વસંમતિથી લેવામાં આવ્યા હતા. ECના જણાવ્યા અનુસાર, SIR અને અન્ય નિર્ણયો માટે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેેશ કુમારની સાથે ચૂંટણી કમિશનર સુખબીર સિંહ સંધૂ અને વિવેક જોશીની પણ મંજૂરી હતી.
વિવાદનું કેન્દ્ર SIR અને મતદાર યાદી
આ સમગ્ર વિવાદની પૃષ્ઠભૂમિમાં ચૂંટણી પંચની SIR પ્રક્રિયા છે. SIRનો હેતુ મતદાર યાદીની તપાસ કરીને તેને અપડેટ કરવાનો છે, પરંતુ આ પ્રક્રિયાને લઈને વિપક્ષ અગાઉથી જ મતદારોનાં નામ દૂર કરવામાં આવવા અને પ્રક્રિયાની પારદર્શિતા અંગે સવાલો ઉઠાવતો રહ્યો છે.
તાજેતરના દિવસોમાં દિલ્હીમાં પણ SIRને લઈને મોટી સંખ્યામાં મતદારોને નોટિસ આપવામાં આવી છે. ચૂંટણી પંચના રેકોર્ડમાં 31.63 લાખથી વધુ મતદારોને નોટિસ આપવામાં આવી હોવાનો અહેવાલ સામે આવ્યો છે, જેમાં પોતે ચૂંટણી કમિશનર સુખબીર સિંહ સંધૂનું નામ પણ સામેલ હતું. તેમના નામ સાથે જોડાયેલી વિસંગતિ બાદમાં ચકાસવામાં આવી હોવાની વાત સામે આવી હતી.
