Buddhism and Vedic Tradition: બુદ્ધના બૌદ્ધ ધર્મથી વૈદિક પરંપરાને નુકસાન થયું હતું? RSSના વિચારકના દાવાથી ઊભો થાય છે મોટો સવાલ
Dinesh Narayananના પુસ્તક The RSS and the Making of the Deep Nationમાં Deendayal Upadhyayaના વિચારોના સંદર્ભમાં Buddhism અને વૈદિક પરંપરા અંગે એક મહત્વપૂર્ણ દૃષ્ટિકોણ રજૂ કરવામાં આવ્યો છે.
પુસ્તકમાં જણાવ્યા પ્રમાણે, Upadhyayaના મત મુજબ Buddhaના આંદોલને ભારતને તેની વૈદિક મૂળ પરંપરાથી દૂર કરી દીધું હતું. તેમના મતે Buddhaએ પ્રાચીન ધાર્મિક વિધિ-વિધાનો અને કર્મકાંડોનો વિરોધ કર્યો તથા સંસ્કૃતના બદલે Pali ભાષાને ધાર્મિક વિચારોના પ્રસાર માટે વધુ મહત્વ આપ્યું. આ રીતે તેઓ Buddhismને વૈદિક પરંપરાથી થયેલા એક પ્રકારના વિચ્છેદ તરીકે જોતા હતા.
આ સંદર્ભમાં એક ખૂબ જ રસપ્રદ વાક્ય પણ ટાંકવામાં આવે છે — “Buddha threw the baby out with the bathwater.” તેનો ભાવાર્થ એવો છે કે ખામીઓ દૂર કરવાની પ્રક્રિયામાં મૂળ પરંપરાના કેટલાક મહત્વપૂર્ણ તત્વો પણ દૂર થઈ ગયા.
પરંતુ અહીં સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે આ પુસ્તકનો પોતાનો નિર્ણય નથી. આ Deendayal Upadhyayaનો દૃષ્ટિકોણ છે, જેને પુસ્તકના લેખક RSSની વિચારધારાના સંદર્ભમાં રજૂ કરે છે.
અર્થાત્, અહીં ચર્ચાનો મુદ્દો માત્ર Buddhism વિરુદ્ધ Hinduism નથી. મુદ્દો એ છે કે હિંદુ રાષ્ટ્રવાદની વિચારધારાના એક મહત્વના વિચારક Buddhismને ભારતની વૈદિક પરંપરા સાથેના સંબંધમાં કેવી રીતે જોતા હતા.
ભારતના ધાર્મિક ઇતિહાસમાં Buddhism અને Vedic traditionનો સંબંધ અત્યંત જટિલ રહ્યો છે. તેથી આવા દાવાઓને સમજતી વખતે એ પણ જોવું જરૂરી છે કે કોણે શું કહ્યું, કયા સંદર્ભમાં કહ્યું અને તે વ્યક્તિગત વિચાર હતો કે ઐતિહાસિક રીતે સ્વીકારાયેલ નિષ્કર્ષ.
