BNS Section 87 Forced Marriage Law: ભારતીય ન્યાય પ્રણાલીમાં 1 જુલાઈ 2024 થી થયેલા ફેરફારોમાં ભારતીય ન્યાય સંહિતા Bharatiya Nyaya Sanhita, 2023 (BNS) એ બ્રિટિશકાળના ભારતીય દંડ સંહિતા, 1860 (IPC) ની જગ્યા લઈ લીધી છે. BNS 2023 માં ઘણા મહત્વપૂર્ણ ફેરફારો કરવામાં આવ્યા છે. આમાંની એક છે કલમ 87, જે “સંમતિ એટલે કે Consent થી કરવામાં આવેલા કાર્ય” ને લઈને સ્પષ્ટ કાનૂની દિશા-નિર્દેશો પ્રદાન કરે છે. ચાલો સરળ ભાષામાં સમજવાનો પ્રયત્ન કરીએ કે આ કલમ શું કહે છે, તેનો ઉપયોગ ક્યારે થાય છે અને તેના હેઠળ શું સજા થઈ શકે છે.
BNS 2023 ની કલમ 87 શું કહે છે?
ભારતીય ન્યાય સંહિતા BNS 2023 ની કલમ 87 મૂળભૂત રીતે કોઈ સ્ત્રીના અપહરણ, ભગાડી જવા અથવા કોઈ સ્ત્રીને લગ્ન માટે વિવશ કરવા હેતુ પ્રેરિત કરવાના સંદર્ભમાં છે. આ મુજબ જે કોઈ કોઈ સ્ત્રીનું અપહરણ કરે છે અથવા તેને ભગાડી જાય છે, એવા આશયથી કે તેને તેની ઈચ્છા વિરુદ્ધ કોઈ વ્યક્તિ સાથે લગ્ન કરવા માટે વિવશ કરવામાં આવે અથવા તેને ગેરકાયદેસર જાતીય સંબંધો માટે વિવશ કે પ્રલોભિત કરવામાં આવે તો આવું કરનાર આરોપીને તે બદલ કોઈ પણ પ્રકારના કારાવાસથી, જેની અવધિ દસ વર્ષ સુધીની હોઈ શકે છે, દંડિત કરવામાં આવશે. એટલું જ નહીં તે દંડને પણ પાત્ર થશે.
જે કોઈ, આ સંહિતામાં વ્યાખ્યાયિત ગુનાહિત ધમકી દ્વારા, અથવા પોતાના અધિકારનો દુરુપયોગ કરીને, અથવા અન્ય કોઈ પ્રકારના દબાણનો પ્રયોગ કરીને, કોઈ સ્ત્રીને કોઈ સ્થાન પરથી જવા માટે પ્રેરિત કરે છે, એવા આશયથી કે તેને કોઈ અન્ય વ્યક્તિ સાથે ગેરકાયદેસર જાતીય સંબંધ માટે વિવશ કે પ્રલોભિત કરવામાં આવે, અથવા એવું જાણતા હોવા છતાં કે તેની આવી શક્યતા છે, તો તે પણ ઉપરોક્ત રીતે દંડનીય થશે.
BNS 2023 ની કલમ 87 ના ઉદ્દેશ્યો:
BNS 2023 ની કલમ 87 નો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય મહિલાઓને જબરદસ્તીથી લગ્ન અથવા ગેરકાયદેસર જાતીય સંબંધો માટે ભગાડવા/અપહરણ થવાથી બચાવવાનો છે. આ કલમ, જે પહેલા IPC ની કલમ 366 હેઠળ આવતી હતી, તે મહિલાઓની ઈચ્છા અને સંમતિની રક્ષા કરે છે અને જબરદસ્તીથી લગ્ન માટે મજબૂર કરનારા અપરાધીઓ માટે 10 વર્ષ સુધીની સજા અને દંડની જોગવાઈ કરે છે. આને બિંદુવાર સમજીએ-
જબરદસ્તીથી લગ્નથી સુરક્ષા: કોઈ મહિલાને તેની મરજી વિરુદ્ધ લગ્ન માટે મજબૂર કરવાના ઉદ્દેશ્યથી તેને ભગાડી જવી કે અપહરણ કરવું.
ગેરકાયદેસર સંબંધો માટે મજબૂર કરવી: કોઈ મહિલાને ગેરકાયદેસર જાતીય સંબંધ બાંધવા માટે મજબૂર કે પ્રેરિત કરવી.
સંમતિની સુરક્ષા: આ કલમ સ્પષ્ટ કરે છે કે ડરાવી-ધમકાવીને કે દબાણમાં લેવામાં આવેલી સંમતિ, સંમતિ ગણાશે નહીં.
ગુનાનો વ્યાપ: આમાં સીધું અપહરણ કરવા સાથે કોઈને ધમકી આપીને અથવા અધિકારનો દુરુપયોગ કરીને મહિલાને કોઈ સ્થાન પરથી લઈ જવા માટે મજબૂર કરવી પણ સામેલ છે.
સજાની જોગવાઈ: આ કલમ હેઠળ દોષિત ઠરવા પર 10 વર્ષ સુધીની જેલ અને દંડ થઈ શકે છે.
BNS 2023 ની કલમ 87 થી જોડાયેલા અદાલતી કેસ:
અલાહાબાદ હાઈકોર્ટમાં એક કેસ આવ્યો જે અનામિકા અને અન્ય વિરુદ્ધ યુપી રાજ્ય (2026) કેસના નામથી ઓળખાય છે. આ કેસ લિવ-ઈન રિલેશનશિપમાં રહેતા એક યુગલની સુરક્ષા અને વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતા સાથે સંબંધિત છે.
અનામિકાની માતાએ નેત્રપાલ વિરુદ્ધ ભારતીય ન્યાય સંહિતા BNS 2023 ની કલમ 87 (ભોળવીને લઈ જવી) હેઠળ શાહજહાંપુરના જૈતીપુર પોલીસ સ્ટેશનમાં પ્રાથમિક તપાસ FIR દાખલ કરાવી હતી. અરજદારોએ આ FIR રદ કરવા અને સુરક્ષા પૂરી પાડવા માટે હાઈકોર્ટના દરવાજા ખખડાવ્યા હતા. તેમણે દલીલ કરી હતી કે તેઓ બંને પુખ્ત છે અને પોતાની મરજીથી લિવ-ઈન રિલેશનશિપમાં રહી રહ્યા છે.
આ કેસની સુનાવણી ન્યાયમૂર્તિ જે.જે.મુનીર અને ન્યાયમૂર્તિ તરુણ સક્સેના ની બેન્ચમાં કરવામાં આવી હતી, જેમાં હાઈકોર્ટે વ્યવસ્થા આપી હતી કે જો પુખ્ત વયના લોકો પોતાની મરજીથી લિવ-ઈનમાં હોય, તો તેમની વિરુદ્ધ કલમ 87 નો ઉપયોગ કરી શકાય નહીં, ખાસ કરીને ત્યારે, જ્યારે પરિવાર આ કલમનો દુરુપયોગ કરી રહ્યો હોય. હાઈકોર્ટે બંધારણની કલમ 21 હેઠળ વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતા પર ભાર મૂક્યો અને કહ્યું કે પુખ્ત વયના લોકોને પોતાનો સાથી પસંદ કરવાનો અધિકાર છે. ત્યારબાદ અદાલતે વચગાળાની રાહત આપતા અરજદારો (અનામિકા અને નેત્રપાલ) ની ધરપકડ પર આગામી આદેશ સુધી રોક લગાવી દીધી હતી.
ભારતીય ન્યાય સંહિતા BNS 2023 ની કલમ 87 એ એક મહત્વપૂર્ણ કાનૂની જોગવાઈ છે જે એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે સંમતિ કોઈ પણ દબાણ કે પ્રભાવ વગરની હોવી જોઈએ. BNS 2023 નો આ કાયદો મહિલાઓની ઈચ્છા અને ગરિમાનું પૂરેપૂરું સન્માન જાળવે છે. જો તમે સમાજમાં સુરક્ષિત વાતાવરણ જાળવી રાખવા માંગતા હોવ, તો આ પ્રકારના કાયદાઓની જાણકારી હોવી ખૂબ જ જરૂરી છે.
