Digital Census India: ભારતમાં 16મી વસ્તી ગણતરીની તૈયારી થઈ ચૂકી છે, જે દેશની પ્રથમ સંપૂર્ણ ડિજિટલ વસ્તી ગણતરી હશે. આ વસ્તી ગણતરી 1 એપ્રિલ, 2026 થી શરૂ થશે અને તેને બે તબક્કામાં કરવામાં આવશે. આ વખતે વસ્તી ગણતરીની રીત પહેલા કરતા ઘણી અલગ હશે. વસ્તી ગણતરીના બે તબક્કા હશે, જેની સાથે કુલ 33 સવાલો પૂછવામાં આવશે. વસ્તી ગણતરી માટે બનાવવામાં આવેલા સેલ્ફ-ઈન્યૂમરેશન પોર્ટલ પર આપવામાં આવેલી જાણકારી અનુસાર, જો કોઈ લિવ-ઇન કપલ પોતાના સંબંધને કાયમી (સ્થિર) માને છે, તો વસ્તી ગણતરીમાં તેમને પરિણીત કપલની જેમ ગણવામાં આવશે. આ પોર્ટલ તે લોકો માટે ખોલવામાં આવ્યું છે જેઓ પોતે ઓનલાઈન વસ્તી ગણતરીની માહિતી ભરવા માંગે છે.
વસ્તી ગણતરીના બે તબક્કા
પહેલો તબક્કો- મકાન સૂચિબદ્ધિકરણ અને આવાસ ગણતરી (એપ્રિલથી સપ્ટેમ્બર 2026): આ તબક્કામાં ઘરો સાથે જોડાયેલી જાણકારી મેળવવામાં આવશે, જેમ કે ઘરની સ્થિતિ, તેમાં રહેલી સુવિધાઓ અને પરિવાર પાસે રહેલો સામાન (સંપત્તિ).
બીજો તબક્કો- જનસંખ્યા ગણતરી ફેબ્રુઆરી 2027 થી શરૂ થશે. જેમાં લોકોની ઉંમર, શિક્ષણ, સામાજિક-આર્થિક સ્થિતિની જાણકારી લેવામાં આવશે. આ જ તબક્કામાં જાતિ ગણતરી પણ કરવામાં આવશે.
પહેલા તબક્કામાં પૂછવામાં આવનારા 33 સવાલો
સરકારે જણાવ્યું છે કે 1 એપ્રિલ, 2026 થી પહેલા તબક્કામાં લોકો પાસેથી કુલ 33 સવાલો પૂછવામાં આવશે. આ સવાલો 2011 પછી સમાજમાં આવેલા ફેરફારોને ધ્યાનમાં રાખીને તૈયાર કરવામાં આવ્યા છે:
ભવન સંખ્યા (નગરપાલિકા કે સ્થાનિક સત્તામંડળનો નંબર)
વસ્તી ગણતરી મકાન નંબર
મકાનમાં વપરાયેલી સામગ્રી (માટી, લાકડું, સિમેન્ટ, પથ્થર વગેરે)
દીવાલમાં વપરાયેલી સામગ્રી (ઘાસ, ઇંટ, પથ્થર, કોંક્રિટ વગેરે)
છતમાં વપરાયેલી સામગ્રી (નળિયા, ટીન, લોખંડની ચાદર, કોંક્રિટ વગેરે)
મકાનનો ઉપયોગ (રહેણાંક, દુકાન કે અન્ય)
મકાનની હાલત (સારી, રહેવા યોગ્ય કે જર્જરિત)
ઘરનો નંબર (પરિવાર માટે)
પરિવારમાં સામાન્ય રીતે રહેતા લોકોની કુલ સંખ્યા
પરિવારના વડાનું નામ
વડાનું લિંગ (પુરુષ / મહિલા / થર્ડ જેન્ડર)
શું વડા અનુસૂચિત જાતિ (SC) ના છે?
શું વડા અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) ના છે?
શું વડા કોઈ વિશેષ સમુદાયના છે? (જાતિ સંબંધી જાણકારી)
મકાન માલિકી હક (પોતાનું કે ભાડાનું)
પરિવાર પાસે રહેવા માટે રૂમની સંખ્યા
પરિવારમાં રહેતા પરિણીત યુગલોની સંખ્યા
પીવાના પાણીનો મુખ્ય સ્ત્રોત (નળ, હેન્ડપંપ, કૂવો વગેરે)
શું પાણીનો સ્ત્રોત પરિસરની અંદર છે કે બહાર?
પ્રકાશનો સ્ત્રોત (વીજળી, કેરોસીન, સૌર ઊર્જા વગેરે)
શૌચાલયની ઉપલબ્ધતા અને તેનો પ્રકાર
ગંદા પાણીના નિકાલની (ડ્રેનેજ) વ્યવસ્થા
સ્નાન (નહાવાની) સુવિધાની ઉપલબ્ધતા
રસોડાની ઉપલબ્ધતા અને LPG/PNG કનેક્શન
રસોઈ માટેનું બળતણ (ગેસ, લાકડું, કોલસો વગેરે)
રેડિયો / ટ્રાન્ઝિસ્ટરની ઉપલબ્ધતા
ટેલિવિઝનની ઉપલબ્ધતા
ઇન્ટરનેટ સુવિધા (બ્રોડબેન્ડ / મોબાઈલ ડેટા)
લેપટોપ / કમ્પ્યુટરની ઉપલબ્ધતા
ટેલિફોન / મોબાઈલ ફોન / સ્માર્ટફોન
સાયકલની ઉપલબ્ધતા
સ્કૂટર / મોટરસાઇકલ / મોપેડની ઉપલબ્ધતા
કાર / જીપ / વેનની ઉપલબ્ધતા
સંપૂર્ણ ડિજિટલ હશે વસ્તી ગણતરી
આ વખતે વસ્તી ગણતરી મોબાઈલ એપ અને ઓનલાઈન પોર્ટલ દ્વારા થશે, જે 16 ભાષાઓમાં ઉપલબ્ધ રહેશે. જે લોકો ઈચ્છે તે પોતે ઓનલાઈન જાણકારી ભરી શકે છે, એક યુનિક આઈડી બનાવી શકે છે અને તેને વસ્તી ગણતરી કર્મચારીને બતાવી શકે છે. આ ડિજિટલ પ્રક્રિયાનો ઉદ્દેશ્ય વસ્તી ગણતરીને ઝડપી, સરળ અને વધુ સચોટ બનાવવાનો છે.
