Fingerprint Science: આપણા ફિંગરપ્રિન્ટ એટલે કે આંગળીઓના નિશાન, કોઈપણ વ્યક્તિની ઓળખ કરવામાં ખૂબ મદદ કરે છે. ખાસ કરીને ઓનલાઇન વેરિફિકેશન અને સુરક્ષા સિસ્ટમમાં તેનો ઉપયોગ થાય છે, કારણ કે દરેક માણસના ફિંગરપ્રિન્ટ અલગ હોય છે, તેથી તે છેતરપિંડી અને ઓળખની ચોરી રોકવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. પરંતુ શું તમે વિચાર્યું છે કે કેમ બે લોકોના ફિંગરપ્રિન્ટ ક્યારેય એક સરખા નથી હોતા? આ માનવ શરીરની એક અત્યંત રસપ્રદ અને અનોખી બાબત છે.
ફિંગરપ્રિન્ટ શું હોય છે?
ફિંગરપ્રિન્ટ આપણા હાથ અને પગની આંગળીઓ પર બનેલી કુદરતી ઉપસેલી રેખાઓ હોય છે. આ ઉપસેલી રેખાઓને ‘રિજ’ (ridge) કહેવામાં આવે છે. તેમની વચ્ચેની જગ્યા મળીને એક ખાસ પ્રકારની પેટર્ન બનાવે છે. આ પેટર્ન આખી જિંદગી બદલાતી નથી, આ જ કારણે ફિંગરપ્રિન્ટ ઓળખની ખૂબ જ ભરોસાપાત્ર રીત માનવામાં આવે છે.
હકીકતમાં, આપણી આંગળીઓ પર બનેલા ફિંગરપ્રિન્ટ એટલે કે પેટર્ન આખી જિંદગી બદલાતી નથી. જો તમારી ત્વચા પર હળવી ઈજા પણ થઈ જાય, તો ઠીક થયા પછી ફિંગરપ્રિન્ટ ફરીથી બિલકુલ એ જ પેટર્નમાં પાછા આવી જાય છે. આવું એટલા માટે થાય છે, કારણ કે ફિંગરપ્રિન્ટ ત્વચાના અંદરના ઊંડા સ્તરોમાં બને છે. જ્યાં સુધી આ ઊંડા સ્તરોને ગંભીર નુકસાન ન પહોંચે, ત્યાં સુધી ફિંગરપ્રિન્ટની ડિઝાઇન હંમેશા એવી જ રહે છે. પરંતુ શું ક્યારેય બે લોકોના ફિંગરપ્રિન્ટ એક સરખા હોઈ શકે છે? જોડકા બાળકોના ફિંગરપ્રિન્ટ કેવા હોય છે? ચાલો તમને જણાવીએ ફિંગરપ્રિન્ટ પાછળનું સાયન્સ શું છે.
ફિંગરપ્રિન્ટ ક્યારે બને છે?
ફિંગરપ્રિન્ટ બનવાની શરૂઆત ગર્ભાવસ્થાના લગભગ ૧૦મા અઠવાડિયાથી થઈ જાય છે. જ્યારે બાળક માતાના ગર્ભમાં હોય છે, ત્યારે તેની આંગળીઓ હલે છે, તે દીવાલો, સપાટીઓ અને આસપાસના પ્રવાહી (fluid) ને સ્પર્શે છે અને તે જ સમયે તેની ત્વચા ઝડપથી વિકસી રહી હોય છે. આ હલનચલન, દબાણ અને ત્વચાના વધવાને કારણે દરેક બાળકની આંગળીઓ પર અલગ અને અનોખી પેટર્ન બને છે. આ જ કારણ છે કે કોઈપણ બે વ્યક્તિઓના ફિંગરપ્રિન્ટ ક્યારેય પણ એક સરખા હોતા નથી.
દરેક વ્યક્તિના ફિંગરપ્રિન્ટ અલગ કેમ હોય છે?
આપણા ફિંગરપ્રિન્ટ બને છે તો જીન (genes) થી જ, પરંતુ જીન દરેક નાની-નાની બાબતોને નિયંત્રિત કરતા નથી. ફિંગરપ્રિન્ટ બનતી વખતે ઘણી વસ્તુઓ પેટર્નને પ્રભાવિત કરે છે, જેમ કે આંગળીઓમાં બ્લડ ફ્લો (લોહીનો પ્રવાહ), ત્વચા વધવાની ગતિ, ગર્ભમાં બાળકની સ્થિતિ અને આસપાસ કેટલું દબાણ આવી રહ્યું છે. આ જ કારણોસર દરેક આંગળીની પેટર્ન થોડી-થોડી અલગ બની જાય છે. ત્યાં સુધી કે જોડકા બાળકો (Identical Twins), જેમનું DNA બિલકુલ એક સરખું હોય છે, તેમના ફિંગરપ્રિન્ટ પણ અલગ-અલગ હોય છે. આવું વિકાસના આ નાના-નાના તફાવતને કારણે થાય છે.
