Gratuity Rules India: નોકરી કરનારા લોકો માટે ગ્રેચ્યુઈટી એક મોટો અને જરૂરી ફાયદો હોય છે. આ એક પ્રકારનો રિટાયરમેન્ટ બેનિફિટ છે, જે કર્મચારીઓને કંપનીમાં લાંબા સમય સુધી કામ કર્યા બાદ આપવામાં આવે છે. જ્યારે કોઈ કર્મચારી નોકરી છોડે છે, રિટાયર થાય છે અથવા તેની સેવા પૂરી થાય છે, ત્યારે કંપની તેની સેવાના બદલામાં ગ્રેચ્યુઈટી આપે છે. ભારતમાં ગ્રેચ્યુઈટી સાથે જોડાયેલા નિયમો ગ્રેચ્યુઈટી ચુકવણી અધિનિયમ, 1972 હેઠળ નક્કી કરવામાં આવ્યા છે. આ નિયમ તે કંપનીઓ પર લાગુ થાય છે, જ્યાં ઓછામાં ઓછા 10 કર્મચારીઓ કામ કરે છે. સામાન્ય રીતે કર્મચારીના અંતિમ બેઝિક સેલરી અને મોંઘવારી ભથ્થા (DA) ના આધારે ગ્રેચ્યુઈટીની રકમ નક્કી કરવામાં આવે છે. હાલમાં ગ્રેચ્યુઈટીની મહત્તમ મર્યાદા 20 લાખ રૂપિયા સુધી નિર્ધારિત કરવામાં આવી છે.
ક્યારે મળે છે ગ્રેચ્યુઈટી?
ગ્રેચ્યુઈટી ત્યારે આપવામાં આવે છે જ્યારે કોઈ કર્મચારી એક નિશ્ચિત સમય સુધી એક જ કંપનીમાં સતત સેવા કરે છે. સામાન્ય રીતે કોઈ કર્મચારીને ગ્રેચ્યુઈટી મેળવવા માટે ઓછામાં ઓછા 5 વર્ષ સુધી કંપનીમાં કામ કરવું જરૂરી હોય છે. જોકે, કેટલાક ખાસ કિસ્સાઓમાં, જેમ કે કર્મચારીનું મૃત્યુ થઈ જાય અથવા તે કાયમી ધોરણે દિવ્યાંગ થઈ જાય, ત્યારે આ શરત લાગુ પડતી નથી.
કઈ પરિસ્થિતિઓમાં રોકાઈ શકે છે ગ્રેચ્યુઈટી?
હવે, લોકોને લાગે છે કે નોકરી છોડતા જ ગ્રેચ્યુઈટી મળવી નક્કી છે, પરંતુ કેટલીક ખાસ પરિસ્થિતિઓમાં કંપની તેને રોકી પણ શકે છે. જેમ કે-
કંપનીની સંપત્તિને નુકસાન પહોંચાડવું: જો કોઈ કર્મચારીને કંપનીની સંપત્તિને નુકસાન પહોંચાડવા, જાણીજોઈને બેદરકારી રાખવા અથવા કંપનીને આર્થિક નુકસાન પહોંચાડવાને કારણે નોકરીમાંથી કાઢી મૂકવામાં આવે છે, તો કંપની ગ્રેચ્યુઈટીની રકમ રોકી શકે છે. આવા કિસ્સાઓમાં જેટલું નુકસાન થયું છે, તેટલી રકમ ગ્રેચ્યુઈટીમાંથી કાપી શકાય છે.
હિંસક વર્તન: જો કર્મચારી કાર્યસ્થળ પર ઝઘડો કરે છે, હિંસક વર્તન કરે છે અથવા ગંભીર શિસ્તભંગ કરે છે, તો પણ કંપની તેની ગ્રેચ્યુઈટી જપ્ત કરી શકે છે.
છેતરપિંડી: આ બધાથી અલગ જો કોઈ કર્મચારીને છેતરપિંડી, જાળસાજી અથવા રેકોર્ડમાં ગરબડ જેવા ગંભીર કેસોમાં દોષિત ઠેરવવામાં આવે છે અને આ જ કારણે તેને નોકરીમાંથી હટાવવામાં આવે છે, તો તેની ગ્રેચ્યુઈટી પણ રોકી શકાય છે.
આ બાબતોનું રાખો ધ્યાન
ગ્રેચ્યુઈટી માત્ર ત્યારે જ રોકી શકાય છે, જ્યારે કર્મચારીને આ ગંભીર કારણોસર નોકરીમાંથી કાઢી મૂકવામાં આવ્યો હોય. જો કર્મચારી પોતે પોતાની મરજીથી નોકરી છોડે છે, તો સામાન્ય રીતે કંપની ગ્રેચ્યુઈટી રોકી શકતી નથી. આ ઉપરાંત કોઈ તપાસ પેન્ડિંગ હોવાને કારણે ગ્રેચ્યુઈટીને લાંબા સમય સુધી રોકી રાખવી પણ નિયમોની વિરુદ્ધ માનવામાં આવે છે. તેથી કર્મચારીઓ માટે જરૂરી છે કે તેઓ કંપનીના નિયમોનું પાલન કરે અને શિસ્ત જાળવી રાખે, જેથી તેમને તેમના અધિકાર મુજબ ગ્રેચ્યુઈટીનો પૂરો લાભ મળી શકે.
