Hindu Inheritance Law Women Property: આંધ્ર પ્રદેશ હાઈકોર્ટે ઉત્તરાધિકાર સાથે જોડાયેલા એક મહત્વના મામલામાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જો કોઈ હિન્દુ મહિલાનું વસિયત કર્યા વગર અને સંતાન વગર મૃત્યુ થાય છે, તો તેને તેના માતા-પિતા તરફથી મળેલી સંપત્તિ તેના પતિ કે પતિના પરિવારને નહીં, પરંતુ તેના પિતાના વારસદારોને જ મળશે. કોર્ટે આ ચુકાદો એક મિલકત વિવાદના કેસમાં આપ્યો છે, જેમાં એક દાદીએ પોતાની પૌત્રીને આપેલી સંપત્તિ પર ઉત્તરાધિકારને લઈને વિવાદ ઊભો થયો હતો.
મામલો શું હતો?
કેસમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે દાદીએ પોતાની એક પૌત્રીને ગિફ્ટ ડીડ (ભેટ દસ્તાવેજ) દ્વારા સંપત્તિ આપી હતી, પરંતુ પૌત્રીનું સંતાન વગર અને વસિયત કર્યા વિના મૃત્યુ થયું. ત્યારબાદ દાદીએ તે ગિફ્ટ ડીડ રદ કરીને પોતાની બીજી પૌત્રીના નામે વસિયત કરી દીધી. આ અંગે વિવાદ થયા બાદ મામલો હાઈકોર્ટ પહોંચ્યો હતો, જ્યાં કોર્ટે હિન્દુ ઉત્તરાધિકાર અધિનિયમ, 1956 ની કલમ 15(2)(a) ની વ્યાખ્યા કરતા મહત્વનો નિર્ણય સંભળાવ્યો.
હાઈકોર્ટે શું ચુકાદો આપ્યો?
કોર્ટે કહ્યું કે આ કલમ સામાન્ય ઉત્તરાધિકારના નિયમો પર અગ્રતા ધરાવે છે અને સ્પષ્ટ કરે છે કે જો મહિલાને સંપત્તિ તેના માતા-પિતા પાસેથી મળી છે, તો તેના મૃત્યુ પછી, સંતાન ન હોવાની સ્થિતિમાં તે સંપત્તિ તે જ પરિવારની વંશ-પરંપરામાં પાછી જવી જોઈએ. આવી સ્થિતિમાં પતિ કે તેના પરિવારનો તે સંપત્તિ પર કોઈ અધિકાર બનતો નથી. કાનૂની નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ ચુકાદો ભવિષ્યમાં આવા કેસો માટે મહત્વનું માર્ગદર્શન પૂરું પાડશે.
પતિ હોવાથી સંપત્તિ પર અધિકાર નથી મળતો
‘ચિક્કાલા દેવિકા વિરુદ્ધ આંધ્ર પ્રદેશ રાજ્ય’ કેસમાં આપવામાં આવેલા આ નિર્ણયથી એ સાફ થઈ ગયું છે કે સંપત્તિના ઉત્તરાધિકારનું નિર્ધારણ સંબંધોના આધારે નહીં, પરંતુ કાયદાની જોગવાઈઓ મુજબ કરવામાં આવશે. નિષ્ણાતોના મતે, આ ચુકાદો પૈતૃક સંપત્તિને તે જ પરિવારમાં જાળવી રાખવાના કાનૂની ઉદ્દેશ્યને મજબૂત કરે છે અને મહેસૂલ અધિકારીઓને મ્યુટેશન (નામાંતરણ) જેવા કેસોમાં સ્પષ્ટ દિશાનિર્દેશ આપે છે.
લો ફર્મના પાર્ટનર પ્રતીક કુમારે કહ્યું કે માત્ર પતિ હોવાનો અર્થ એ નથી થતો કે તમારો સંપત્તિ પર કોઈ અધિકાર છે. કોર્ટે સમજાવ્યું કે જો કોઈ મહિલાને તેના માતા-પિતા પાસેથી સંપત્તિ મળી છે અને જો તેનું મૃત્યુ કોઈ સંતાન વગર થાય છે, તો તે સંપત્તિ તેના પતિને મળતી નથી. તે સંપત્તિ તેના પોતાના પરિવાર પાસે પાછી જાય છે. આનાથી એ સુનિશ્ચિત કરવામાં મદદ મળે છે કે પારિવારિક સંપત્તિ લગ્નને કારણે બીજા પરિવારમાં જવાને બદલે તે જ પરિવારની પેઢીમાં જળવાઈ રહે.
