Nominee Update: રોકાણમાં નોમિની અપડેટ કેમ જરૂરી છે? જાણો નહીં બદલવાથી શું થઈ શકે નુકસાન
Nominee Update: સમયની સાથે પરિસ્થિતિઓ બદલાતી રહે છે. નોમિનીનું અવસાન પણ થઈ શકે છે, પરિવારમાં નવા સભ્યો પણ જોડાઈ શકે છે અથવા સંબંધોમાં ફેરફાર આવી શકે છે. જો તમારા નોમિનીનું અવસાન તમારા પહેલાં થઈ જાય અને તમે રેકોર્ડમાં નવા નોમિનીને ઉમેરો નહીં, તો તમારું રોકાણ અમાન્ય માનવામાં આવતું નથી. પરંતુ ભવિષ્યમાં તમારા પરિવાર માટે તે રોકાણ પર દાવો કરવો ખૂબ મુશ્કેલ બની શકે છે.
રોકાણ પર તમારો અધિકાર યથાવત રહે છે
સૌપ્રથમ એ સમજી લો કે નોમિનીનું અવસાન થયા પછી પણ તમારા રોકાણ પરનો તમારો અધિકાર સમાપ્ત થતો નથી. નોમિનીના અવસાનથી તમારા અધિકારો પર કોઈ અસર પડતી નથી. પછી તે મ્યુચ્યુઅલ ફંડ હોય, બેંક એફડી હોય કે વીમા પોલિસી, તમે પહેલાની જેમ રોકાણ ખરીદી, વેચી અથવા રિડીમ કરી શકો છો. સમસ્યા ત્યારે ઉભી થાય છે, જ્યારે તમે નવો નોમિની નિયુક્ત કર્યો ન હોય અને તમારી સાથે કોઈ અણધારી ઘટના બની જાય.
નવો નોમિની અપડેટ કરવો કેમ જરૂરી છે?
જો નવા નોમિનીની નિમણૂક કરતાં પહેલાં તમારું અવસાન થઈ જાય, તો સંબંધિત બેંક, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ હાઉસ અથવા વીમા કંપની પાસે તમારા રોકાણ અથવા પોલિસી ટ્રાન્સફર કરવા માટે કોઈ માન્ય નોમિની રહેશે નહીં.
આવી સ્થિતિમાં તમારા કાનૂની વારસદારોને રોકાણ પર દાવો કરવા માટે ઉત્તરાધિકાર પ્રમાણપત્ર, પ્રોબેટ, વસિયતનામું અથવા અન્ય કાનૂની દસ્તાવેજો રજૂ કરવા પડી શકે છે. તેના કારણે રોકાણનો ક્લેમ લાંબો અને જટિલ બની શકે છે. તેથી જો તમારો નોમિની હવે જીવિત નથી, તો શક્ય તેટલી વહેલી તકે નવો નોમિની અપડેટ કરવો સમજદારીભર્યું પગલું છે.
કાનૂની વારસદારોને વધારાના દસ્તાવેજો આપવા પડશે?
જો તમારો કોઈ માન્ય નોમિની નથી, તો તમારા કાનૂની વારસદારોને રોકાણ પર દાવો કરવા માટે ઉત્તરાધિકાર પ્રમાણપત્ર, લીગલ હેર સર્ટિફિકેટ, વસિયતનામાનું પ્રોબેટ અથવા રોકાણના પ્રકાર અને રકમ મુજબ અન્ય જરૂરી દસ્તાવેજો રજૂ કરવા પડી શકે છે.
આ કારણે ક્લેમની પ્રક્રિયા ઘણી લાંબી અને જટિલ બની શકે છે.
નોમિની અપડેટ કરવું સરળ છે
મોટાભાગની બેંકો, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ હાઉસ અને ડિપોઝિટરી પાર્ટિસિપન્ટમાં તમે ઓનલાઈન તેમજ ઓફલાઈન બંને માધ્યમથી નોમિની બદલી શકો છો.
જો તમારા નોમિનીનું અવસાન થઈ ચૂક્યું છે, તો આ કામને ટાળવાના બદલે શક્ય તેટલી વહેલી તકે રેકોર્ડ અપડેટ કરી દેવું વધુ યોગ્ય છે. આ પ્રક્રિયા સામાન્ય રીતે માત્ર થોડા જ મિનિટોમાં પૂર્ણ થઈ જાય છે, પરંતુ ભવિષ્યમાં તમારા પરિવારને દસ્તાવેજી મુશ્કેલીઓથી બચાવી શકે છે.
જીવનમાં મોટા ફેરફારો બાદ નોમિનેશનની સમીક્ષા કરો
નોમિની અપડેટ કરવું એ પણ તપાસવાની સારી તક છે કે તમારો વર્તમાન નોમિની હજુ પણ તમારી ઇચ્છા મુજબ છે કે નહીં. ઘણા લોકો રોકાણની શરૂઆતમાં પોતાના માતા-પિતાને નોમિની બનાવે છે. પરંતુ લગ્ન, સંતાનોના જન્મ અથવા પરિવારની પરિસ્થિતિમાં ફેરફાર થયા પછી પણ ઘણી વખત નોમિનેશન અપડેટ કરતા નથી. જેમ તમારી પારિવારિક સ્થિતિ બદલાય છે, તેમ નોમિનેશનની માહિતી પણ અપડેટ કરવી જોઈએ.
નોમિનીની ભૂમિકાને સમજવી પણ જરૂરી છે
આ સમજવું પણ જરૂરી છે કે નોમિનીનું કાર્ય શું હોય છે. નોમિની માત્ર રોકાણ અથવા નાણાંની રકમ પ્રાપ્ત કરનાર વ્યક્તિ હોય છે, જેથી સંબંધિત સંસ્થા ચૂકવણી અથવા ટ્રાન્સફરની પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરી શકે. ઘણા કિસ્સાઓમાં નોમિની અંતિમ કાનૂની માલિક હોતો નથી. અંતિમ માલિકીનો નિર્ણય ઉત્તરાધિકાર કાયદા, વસિયતનામા અથવા અન્ય લાગુ કાનૂની જોગવાઈઓ અનુસાર થાય છે.
નોમિનીની ભૂમિકા શું હોય છે?
મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં નોમિની એ વ્યક્તિ હોય છે, જેને રોકાણકારના અવસાન બાદ નાણાકીય સંસ્થા રોકાણ અથવા તેની રકમ સોંપવા માટે અધિકૃત કરે છે. જોકે, તે સંપત્તિનું અંતિમ વિતરણ સંબંધિત ઉત્તરાધિકાર કાયદા અથવા માન્ય વસિયતનામા અનુસાર થાય છે. તેથી નિષ્ણાતો સલાહ આપે છે કે તમારા નોમિનેશન અને એસ્ટેટ પ્લાનિંગ સંબંધિત દસ્તાવેજો એકબીજાને અનુરૂપ હોવા જોઈએ.
દરેક રોકાણ માટે અલગ-અલગ નોમિનેશન તપાસો
જો તમારા રોકાણ અલગ-અલગ સંસ્થાઓમાં છે, તો એવું માનીને ન ચાલો કે એક જગ્યાએ નોમિની અપડેટ કરવાથી તમામ રોકાણના રેકોર્ડ આપમેળે અપડેટ થઈ જશે.
બેંક ખાતા, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ, ડીમેટ એકાઉન્ટ, ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (FD) અને વીમા પોલિસી માટે સામાન્ય રીતે અલગ-અલગ નોમિનેશન રેકોર્ડ હોય છે. તેથી દરેક રોકાણમાં જરૂર પડે ત્યારે અલગથી નોમિની અપડેટ કરવો જરૂરી છે.
