Toll Plaza Business Model: ઘણા લોકોને લાગે છે કે ટોલ પ્લાઝા જે લોકો પાસે હોય છે, તે લોકો તેનાથી ખૂબ કમાણી કરે છે. જો તમે વિચારી રહ્યા હોવ કે ટોલ પ્લાઝા ખોલીને તમે પણ કમાણી કરી શકો છો, તો પહેલા જાણી લો કે ભારતમાં કોઈ પણ વ્યક્તિ પોતાની મરજીથી ટોલ પ્લાઝા ખોલી શકતી નથી. ટોલ વસૂલાતનો અધિકાર સરકાર પાસે હોય છે. નેશનલ હાઈવે પર આ જવાબદારી NHAI નિભાવે છે.
જ્યારે સ્ટેટ હાઈવે પર રાજ્ય સરકારો પોતાના નિયમો હેઠળ ટોલ સિસ્ટમ લાગુ કરે છે. ટોલ પ્લાઝાનો હેતુ રસ્તાઓના નિર્માણ, જાળવણી અને સંચાલનનો ખર્ચ વસૂલવાનો હોય છે. FASTag જેવી વ્યવસ્થા આ જ સિસ્ટમનો ભાગ છે. જોકે, સરકાર ટેન્ડર દ્વારા ખાનગી કંપનીઓ અને વ્યક્તિઓને ટોલ વસૂલાતનો ઠેકો (કોન્ટ્રાક્ટ) આપે છે. એટલે કે સીધો ટોલ પ્લાઝા ખોલવો નહીં પણ ઠેકો લેવો એ જ કમાણીનો રસ્તો છે. જાણી લો કેવી રીતે આ ઠેકો મોટો રેવન્યુ સોર્સ બની શકે છે.
ટોલ પ્લાઝાનો ઠેકો લેવા માટે શું કરવું પડે છે?
ટોલ વસૂલાતનો ઠેકો લેવા માટે NHAI અથવા રાજ્ય સરકાર દ્વારા બહાર પાડવામાં આવતા ટેન્ડર પર નજર રાખવી પડે છે. ટેન્ડર નોટિસમાં ઠેકાનો સમયગાળો (ટેન્યોર), રિઝર્વ પ્રાઈસ અને સિક્યોરિટી ડિપોઝિટની સંપૂર્ણ વિગત આપવામાં આવે છે. અરજી કરતા પહેલા ટોલ પ્લાઝાનું લોકેશન અને ત્યાંથી પસાર થતા વાહનોનો ડેટા સમજવો અત્યંત જરૂરી છે.
દિવસ અને રાતના ટ્રાફિકમાં કેટલો તફાવત છે, ભારે વાહનોનો હિસ્સો કેટલો છે અને FASTag થી ડિજિટલ કલેક્શન કેટલું થઈ શકે છે – આ બધાનો અંદાજ લગાવવો પડે છે. આની સાથે જ સ્ટાફ, મશીનો, વીજળી, સિક્યોરિટી અને મેન્ટેનન્સ ખર્ચને પણ પ્લાનમાં સામેલ કરવો પડે છે. હિસાબ લગાવ્યા વગર ઉંચી બોલી લગાવવી એ સૌથી મોટી ભૂલ ગણાય છે.
ટોલ પ્લાઝાના ઠેકાથી કેટલી કમાણી થઈ શકે?
ટોલ પ્લાઝાથી કમાણી સીધી રીતે ટ્રાફિક વોલ્યુમ પર આધાર રાખે છે. વ્યસ્ત નેશનલ હાઈવે અથવા એક્સપ્રેસવે પર દરરોજ લાખો રૂપિયાનું કલેક્શન થાય છે. જો કોઈ ટોલ પર રોજ સરેરાશ 8 થી 10 લાખ રૂપિયાની વસૂલાત થાય છે, તો મહિનામાં આ રકમ કરોડની નજીક પહોંચી શકે છે. તેમાંથી નક્કી કરેલ સરકારી ચુકવણી અને ઓપરેશન ખર્ચ કાઢ્યા પછી પણ સારું માર્જિન બચે છે.
યોગ્ય ઠેકા દ્વારા વાર્ષિક કમાણી કરોડો રૂપિયા સુધી જઈ શકે છે. જોકે, જોખમ પણ રહેલું છે, કારણ કે ટ્રાફિક ઓછો થવા પર તેની સીધી અસર આવક પર પડે છે. તેથી સાચું લોકેશન, સાચી બોલી અને સોલિડ મેનેજમેન્ટ ખૂબ જરૂરી છે.
