Balen Shah Nepal Cabinet: નેપાળના વડાપ્રધાન બાલેન શાહે મંગળવારે પોતાના મંત્રીમંડળનું વિસ્તરણ કર્યું છે. તેમણે સુદાન ગુરુંગને ફરીથી ગૃહમંત્રી તરીકે નિયુક્ત કર્યા છે. તેમના આ નિર્ણય પર ગંભીર સવાલો ઉઠી રહ્યા છે. સવાલ એ છે કે ભ્રષ્ટાચાર વિરોધી આંદોલનોમાંથી જન્મેલા નેતાઓ થોડો સમય સત્તામાં રહ્યા બાદ ફરી એ જ હરકતો શરૂ કરી દે છે જે તેમના પૂર્વગામી નેતાઓ કરતા રહ્યા છે. ભારતમાં પણ આપણે આવું જોઈ ચૂક્યા છીએ અને તેની અસર એ થાય છે કે લોકોનો ભરોસો આવા આંદોલનો પરથી તૂટી જાય છે અને આવનારા ઘણા વર્ષો સુધી આંદોલન શક્ય બનતું નથી.
બાલેન શાહ પાસેથી માત્ર નેપાળને જ નહીં પણ ભારતના લોકોને પણ ઘણી આશાઓ છે કારણ કે તેઓ એક આંદોલન પછી ચૂંટાઈને આવ્યા હતા, તેથી તેમણે જનતાની અપેક્ષાઓનું ધ્યાન રાખવું જોઈતું હતું. નેપાળના રાષ્ટ્રપતિ રામચંદ્ર પૌડેલે મંગળવારે રાષ્ટ્રપતિ ભવનમાં આયોજિત એક સમારોહમાં સુદાન ગુરુંગને ગુપ્તતાના શપથ લેવડાવ્યા. ગુરુંગે ૨૨ એપ્રિલે પોતાના નાણાકીય લેવડ-દેવડમાં ગરબડને લઈને ઉઠેલા વિવાદ પછી ગૃહમંત્રી પદ પરથી રાજીનામું આપી દીધું હતું. પણ હવે તેઓ ફરીથી ગૃહમંત્રી બની ચૂક્યા છે, જ્યારે તેમની વિરુદ્ધની તપાસ રિપોર્ટને વડાપ્રધાન બાલેન શાહે સાર્વજનિક નથી કરી.
સુદાન ગુરુંગને ફરી બનાવ્યા નેપાળના ગૃહમંત્રી
બે મહિનાથી પણ ઓછા સમય પછી સુદાન ગુરુંગ ફરીથી પોતાના પદ પર પાછા આવી ગયા છે, જ્યારે બાલેન સરકારે તપાસ રિપોર્ટ સાર્વજનિક પણ નહોતી કરી. તેના બદલે રાષ્ટ્રીય માનવાધિકાર આયોગે સુદાન ગુરુંગ વિરુદ્ધ તપાસની ભલામણ કરી દીધી છે. આયોગનું કહેવું છે કે ગયા વર્ષે સપ્ટેમ્બરમાં થયેલા ‘Gen Z’ વિરોધ પ્રદર્શનને સુદાન ગુરુંગે જ ઉશ્કેરીને હિંસક બનાવી દીધું હતું.
સુદાન ગુરુંગને ફરીથી ગૃહમંત્રી બનાવવાનું કારણ
સુદાન ગુરુંગને ફરીથી ગૃહમંત્રી બનાવવા પાછળ તે તપાસ રિપોર્ટનો હવાલો આપવામાં આવ્યો છે જે પૂર્વ હાઈકોર્ટ જજ અચ્યુત પ્રસાદ ભંડારીની અધ્યક્ષતાવાળી સમિતિએ તૈયાર કરી હતી. રિપોર્ટમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે, ‘આ નિષ્કર્ષ કાઢવાનો કોઈ આધાર નથી કે સંપત્તિનો સ્ત્રોત શંકાસ્પદ હતો.’ ગુરુંગને પસંદ કરતા પહેલા નેપાળ સરકારની કેબિનેટે મંગળવારે જ ભંડારી સમિતિના રિપોર્ટને સ્વીકારવાનો નિર્ણય કર્યો હતો. પણ સરકારે રિપોર્ટને સાર્વજનિક નથી કર્યો અને ન તો આ રિપોર્ટ ક્યારે પ્રકાશિત કરવામાં આવશે તે વિશે કોઈ માહિતી આપી છે.
વડાપ્રધાન બાલેન શાહની પ્રેસ અને તપાસ વિશેષજ્ઞ દીપા દહલે કાંતિપુરને જણાવ્યું, ‘મને ખબર છે કે રિપોર્ટ શુક્રવારે સોંપવામાં આવ્યો હતો અને તેઓ (ગુરુંગ) આજે (મંગળવાર) મંત્રી બની ગયા છે. મારી પાસે કોઈ વધારાની માહિતી નથી.’ બંધારણીય માનવાધિકાર નિરીક્ષણ સંસ્થાના અધિકારીઓને પોતાની ભલામણો પર નિષ્પક્ષ તપાસની આશા નથી કારણ કે હવે જે વ્યક્તિની તપાસ થવાની છે તે જ તે મંત્રાલયના પ્રમુખ છે જેની પાસે તપાસ કરાવવાની જવાબદારી છે. તપાસનું નેતૃત્વ કરનાર NHRC સભ્ય લીલી થાપાએ કાંતિપુરને કહ્યું, ‘અમે નિષ્પક્ષ તપાસની આશા કેવી રીતે રાખી શકીએ જ્યારે જે વ્યક્તિ વિરુદ્ધ તપાસની ભલામણ કરવામાં આવી છે, તે જ આ માટે જવાબદાર મંત્રાલયનું નેતૃત્વ કરી રહ્યો હોય?’
બાલેન શાહ પણ જૂના વડાપ્રધાનો જેવા જ નીકળ્યા!
NHRC સભ્ય લીલી થાપાએ કહ્યું કે નેપાળમાં આ પરંપરા રહી છે કે જેની ઉપર તપાસ થવાની હોય તેને જ તે વિભાગના પ્રમુખ બનાવી દેવામાં આવે છે. તેમણે કહ્યું કે માઓવાદી સંઘર્ષ સાથે જોડાયેલા મામલાઓમાં પણ આવું જ પેટર્ન જોવા મળ્યું હતું. જ્યારે આરોપોનો સામનો કરી રહેલા લોકોને સરકારી પદો પર નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા ત્યારે તેનાથી તપાસને તેના તાર્કિક નિષ્કર્ષ સુધી પહોંચતા રોકવામાં આવી. તેમણે કહ્યું, ‘આ ચલણ ફરીથી દોહરાવવામાં આવી શકે છે.’ તેથી સવાલ એ છે કે શું બાલેન શાહ પણ જૂના વડાપ્રધાનોની જેમ જ નીકળ્યા?
એપ્રિલમાં ગુરુંગ પર વિવાદિત ઉદ્યોગપતિ દીપક ભટ્ટા સાથે વ્યાવસાયિક સંબંધ હોવાના આરોપ લાગ્યા હતા. ભટ્ટા અત્યારે મની લોન્ડરિંગના એક મામલામાં ન્યાયિક કસ્ટડીમાં છે. આ પછી ગુરુંગે રાજીનામું આપી દીધું હતું. ૧૧ મેના રોજ કેબિનેટે પૂર્વ ન્યાયાધીશ અચ્યુત પ્રસાદ ભંડારીની અધ્યક્ષતામાં એક તપાસ સમિતિ બનાવી હતી. સમિતિએ પોતાનો રિપોર્ટ વડાપ્રધાનને સોંપી દીધો છે. રિપોર્ટમાં કહેવામાં આવ્યું કે ગુરુંગ અને દીપક ભટ્ટા વચ્ચે કોઈ સીધો સંબંધ સાબિત થયો નથી અને ન તો બંને વચ્ચે કોઈ નાણાકીય લેવડ-દેવડનો બેંક રેકોર્ડ મળ્યો.
સમિતિની સામે આપવામાં આવેલા નિવેદનમાં ગુરુંગે કહ્યું કે તેમણે કાઠમાંડુના પ્રમુખ પર્યટન ક્ષેત્ર ઠમેલમાં એક હોટલ ચલાવીને આવક મેળવી હતી અને બાદમાં તે જ પૈસાને શેર અને સોનામાં રોક્યા હતા. સમિતિએ પોતાની તપાસમાં આ સ્પષ્ટીકરણને પણ આધાર બનાવ્યો.
સુદાન ગુરુંગની સંપત્તિ પર કેમ ઉઠી રહ્યા છે સવાલ?
૧૨ એપ્રિલે જ્યારે વડાપ્રધાન બાલેન શાહ અને અન્ય મંત્રીઓએ પોતાની સંપત્તિનું વિવરણ સાર્વજનિક કર્યું ત્યારે ગુરુંગ મંત્રીમંડળના સૌથી અમીર સભ્યોમાંથી એક જોવા મળ્યા હતા. તેમની પાસે મોટી માત્રામાં રોકડ જમા, ઘણી કંપનીઓના શેર અને ઘણી જમીન-જાયદાત હોવાની માહિતી સામે આવી હતી જે કાયદાકીય મર્યાદાથી પણ વધુ હતી. જ્યારે તેમની સંપત્તિને લઈને સવાલ ઉઠ્યા, ત્યારે ગુરુંગે સોશિયલ મીડિયા પર પોતાનો બચાવ કરતા લખ્યું હતું કે ગરીબ પેદા થવું કોઈની ભૂલ નથી, પણ ગરીબ મરવું તેની પોતાની ભૂલ છે. પણ બાલેન સરકારે તપાસ રિપોર્ટને સાર્વજનિક નથી કર્યો. તેથી જ તેમના પર સવાલ ઉઠી રહ્યા છે.
