Bangladesh BIG-B Project: બાંગ્લાદેશના વડાપ્રધાન તારિક રહેમાન અને જાપાનના વડાપ્રધાન સાનાએ તાકાઇચી વચ્ચેની મુલાકાત બાદ જાહેર કરાયેલા સંયુક્ત નિવેદનમાં બે ઑફ બેંગાલ ઇન્ડસ્ટ્રિયલ ગ્રોથ (BIG-B) પહેલ પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. આ પ્રોજેક્ટમાં ભારતને જોડવાની શક્યતાનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. જાપાન અને બાંગ્લાદેશ માતાબાડી-મહેશખલી વિસ્તારને વીજળી, ઊર્જા, બંદર સુવિધાઓ, ઉદ્યોગ અને ICT માળખાકીય સુવિધાઓના કેન્દ્ર તરીકે વિકસાવવા માટે સાથે મળીને કામ કરવા સંમત થયા છે. આ વિસ્તાર માતાબાડી ડીપ-સી પોર્ટની આસપાસ આવેલો છે. તારિક રહેમાને આ અઠવાડિયે જાપાનની ચાર દિવસની મુલાકાત લીધી છે.
નોર્થઇસ્ટ ન્યૂઝના અહેવાલ અનુસાર, જાપાન ઇન્ટરનેશનલ કોઓપરેશન એજન્સી (JICA)ના તત્કાલીન પ્રમુખ અકિહિકો તાનાકાએ ઘણા વર્ષો પહેલાં ઢાકા યુનિવર્સિટીના એક કાર્યક્રમમાં આ વિચાર રજૂ કર્યો હતો. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે બાંગ્લાદેશના માતાબાડી ડીપ-સી પોર્ટ માટે JICAનું ભંડોળ આ બાબત પર આધારિત છે કે આ પ્રોજેક્ટને એવા કોમર્શિયલ કોરિડોર સાથે જોડવામાં આવે, જે બાંગ્લાદેશને ભારતના પૂર્વોત્તર વિસ્તાર સાથે જોડે. બાંગ્લાદેશને નેપાળ અને ભૂટાન સાથે જોડતો કોરિડોર પણ BIG-B વિચારધારાનો જ એક ભાગ છે.
BIG-Bનો હેતુ શું છે
જાપાન સરકારની પ્રસ્તાવિત બે ઑફ બેંગાલ ઇન્ડસ્ટ્રિયલ ગ્રોથ (BIG-B) પહેલનો હેતુ ઢાકા-ચટ્ટોગ્રામ-કોક્સ બજાર બેલ્ટ અને આસપાસના વિસ્તારોમાં ઔદ્યોગિક વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે. આ માટે આર્થિક માળખાકીય સુવિધાઓનો વિકાસ કરવો, રોકાણના વાતાવરણમાં સુધારો લાવવો અને પ્રાદેશિક કનેક્ટિવિટી સ્થાપિત કરવી જરૂરી છે. આ પહેલ હેઠળ દેશના સૌથી મોટા વીજળી પ્રોજેક્ટ પર કામ શરૂ થઈ ચૂક્યું છે, જે તેના ત્રણ મુખ્ય સ્તંભોમાંથી એક છે.
કોક્સ બજારના મહેશખલીમાં માતારબાડી અને ઢાલઘાટા વિસ્તારોમાં 36,000 કરોડ ટકાના ખર્ચે બે થર્મલ પાવર પ્લાન્ટ બનાવવામાં આવ્યા છે, જેની કુલ વીજ ઉત્પાદન ક્ષમતા 1,200 મેગાવોટ છે. આમાંથી 29,000 કરોડ ટકાનું ભંડોળ જાપાને આપ્યું છે. BIG-B પહેલ મુખ્યત્વે ઢાકા-ચટ્ટોગ્રામ-કોક્સ બજાર કોરિડોરમાં ઔદ્યોગિકીકરણને પ્રોત્સાહન આપવા માટે શરૂ કરવામાં આવી હતી. જાપાનનું માનવું છે કે વૈશ્વિક અર્થતંત્રની દૃષ્ટિએ આ વિસ્તારમાં ઘણી સંભાવનાઓ છે.
BIG-Bના ત્રણ સ્તંભ
જાપાનના ભૂતપૂર્વ વડાપ્રધાન શિન્ઝો આબેએ પણ બાંગ્લાદેશના ભૂતપૂર્વ વડાપ્રધાન શેખ હસીના સાથેની વાતચીત દરમિયાન BIG-Bનો વિચાર રજૂ કર્યો હતો. BIG-B પહેલ ત્રણ સ્તંભો પર આધારિત છે – ઉદ્યોગ અને વાણિજ્ય, ઊર્જા અને પરિવહન.
પ્રથમ સ્તંભ: ઉદ્યોગનો આ સ્તંભ ડીપ-સી પોર્ટના નિર્માણ પર કેન્દ્રિત છે, જેની લાંબા સમયથી રાહ જોવામાં આવી રહી હતી. એકવાર આ બંદર કાર્યરત થઈ ગયા બાદ તે બાંગ્લાદેશને એવા વ્યાપારી પ્રવેશદ્વાર તરીકે સ્થાપિત કરશે, જે દક્ષિણ એશિયાને એશિયાના અન્ય વિસ્તારો સાથે જોડશે.
બીજો સ્તંભ: આ ઊર્જા છે, જેનું પ્રતિનિધિત્વ માતારબાડી વીજળી પ્રોજેક્ટ કરે છે. આ પ્રોજેક્ટથી ઉત્પન્ન થતી વીજળી માત્ર BIG-B વિસ્તારમાં જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર બાંગ્લાદેશમાં ઔદ્યોગિક અને વ્યાપારી પ્રવૃત્તિઓને પણ ટેકો આપશે.
ત્રીજો સ્તંભ: ત્રીજો સ્તંભ પરિવહન માળખાકીય સુવિધાઓનો છે. ઢાકા-ચટ્ટોગ્રામ-કોક્સ બજાર કોરિડોરમાં માર્ગ, રેલવે અને જળમાર્ગની કનેક્ટિવિટી મજબૂત કરવી દેશના વ્યાપક ઔદ્યોગિક, વ્યાપારી અને ઊર્જા ક્ષેત્રો માટે જરૂરી છે. આ પરિવહન જોડાણોને ભારત સહિતના અનેક પડોશી દેશો સુધી વિસ્તારવાની યોજના પણ સામેલ છે.
My historic visit to Japan marks an important step forward in strengthening the longstanding friendship and strategic partnership between Bangladesh and Japan.
Bangladesh and Japan share a longstanding friendship built on mutual respect and trust. My father, Shaheed President Ziaur Rahman, helped lay the foundations of this relationship. My late mother, Prime Minister Begum Khaleda Zia, built on that foundation and further strengthened our ties through her visits and engagement with Japan.
Today, I had a highly productive summit meeting with Prime Minister @takaichi_sanae, where we reaffirmed our shared commitment to democracy, the rule of law, economic development, and a peaceful, stable and prosperous Indo-Pacific.
Our discussions focused on translating this partnership into tangible opportunities for the people of Bangladesh.
We explored emergency financial assistance of JPY 50 billion (approximately USD 320 million) under Japan’s Partnership for Power Asia initiative to strengthen Bangladesh’s energy security.
We also held encouraging discussions on the potential for up to JPY 1 trillion (approximately USD 6.3 billion) in Japanese private-sector investment over the next five years, with the prospect of creating around 200,000 jobs in Bangladesh. These investments could accelerate industrialisation, expand manufacturing capacity, and create new opportunities for our young workforce.
I proposed establishing a Bangladesh–Japan Tech Park to advance cooperation in artificial intelligence, cloud computing, robotics, electronics manufacturing, and advanced technologies. We also discussed cooperation in space science and satellite engineering, alongside Japanese technical and financial support for high-speed rail connectivity linking six major divisional cities and the development of modern transport infrastructure.
A significant outcome of our summit was our shared commitment to advance the Bay of Bengal Industrial Growth Belt (BIG-B) initiative into a new framework for shared prosperity. This renewed cooperation will focus on integrated development of energy, deep-sea ports, industrial infrastructure, technology, and regional connectivity, strengthening Bangladesh’s position as a bridge between South and Southeast Asia.
We also discussed the early implementation of the Bangladesh–Japan Economic Partnership Agreement, stronger institutional cooperation, and the proposed establishment of a ministerial-level joint commission to translate our shared priorities into concrete results.
I expressed Bangladesh’s appreciation for Japan’s continued humanitarian assistance to the Rohingya population and called for its sustained engagement in securing their voluntary, safe, dignified and sustainable return to Myanmar.
Japan was among the first countries to recognise Bangladesh’s independence and has remained a trusted development partner throughout our journey. I conveyed the sincere gratitude of the people of Bangladesh for Japan’s friendship, generosity, and longstanding support.
As Bangladesh moves forward following democratic elections, my government is determined to build an economy driven by investment, innovation, infrastructure development, and meaningful employment opportunities.
On behalf of the people and the Government of Bangladesh, I thank Prime Minister Sanae Takaichi, the Government of Japan, and the Japanese people for their warm hospitality and continued confidence in Bangladesh.
Let’s deepen the multifaceted ties between Bangladesh and Japan for a stronger, much better, and more prosperous future together.
— Tarique Rahman (@trahmanbnp) October 27, 2026
ઢાકાને જાપાન પાસેથી મદદની આશા
બાંગ્લાદેશને BIG-B માટે જાપાન પાસેથી મોટી મદદની આશા છે. વીજ ઉત્પાદન, બંદર સુવિધાઓ અને માર્ગ-રેલવે કનેક્ટિવિટીમાં બાંગ્લાદેશમાં મોટા પ્રમાણમાં વિદેશી રોકાણ આવી શકે છે. આ પહેલથી આર્થિક વિકાસ દરમાં બે ટકા અંકનો વધારો થવાનો અંદાજ છે.
બાંગ્લાદેશ અને જાપાનના વિદેશ મંત્રાલય દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા સંયુક્ત નિવેદનમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે બંને વડાપ્રધાનોએ આ પહેલ પ્રત્યેની પોતાની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો છે. ઢાકા અને ટોક્યોના દ્વિપક્ષીય સંબંધોને આગળ વધારવામાં BIG-B પહેલનું મહત્ત્વ વધુ વધવાની આશા છે.
ભારતની ભૂમિકા
આ પહેલમાં ભારતને સામેલ કરવામાં જાપાનની રુચિને કારણે પ્રાદેશિક કનેક્ટિવિટીનું પાસું વધુ મહત્ત્વપૂર્ણ બન્યું છે. એકંદરે BIG-B દ્વારા બાંગ્લાદેશને પ્રાદેશિક આર્થિક કેન્દ્ર તરીકે સ્થાપિત કરવાનો હેતુ છે. આ માટે બાંગ્લાદેશને ભૂટાન, નેપાળ અને ભારતના પૂર્વોત્તર વિસ્તાર સાથે જોડવામાં આવશે.
