Earth Core Structures: ધરતીના ગર્ભમાં હજારો કિલોમીટર ઊંડાઈમાં શું ચાલી રહ્યું છે, તેને લઈને એક નવી રિસર્ચ સામે આવી છે. આપણા પગની બરાબર નીચે આશરે 2900 કિલોમીટર ઊંડાઈ પર કોર અને મેન્ટલની સીમા આવેલી છે. ત્યાં વૈજ્ઞાનિકોને છ એવા રહસ્યમય સ્ટ્રક્ચર્સ મળ્યા છે, જેને માનવ ઇતિહાસમાં અગાઉ ક્યારેય જોવામાં આવ્યા નહોતા. Chinese Academy of Sciencesના રિસર્ચર્સે 35 વર્ષના ભૂકંપીય ડેટાનું એનાલિસિસ કરીને આ ચોંકાવનારી શોધ કરી છે. આ નવી સ્ટડી પ્રતિષ્ઠિત ‘Journal of Geophysical Research: Solid Earth’માં પબ્લિશ કરવામાં આવી છે. રિસર્ચર્સે Artificial Intelligenceની મદદથી 20 લાખથી વધુ Earthquake Recordsની તપાસ કરી. ત્યાં તેમને 175000 નબળા ભૂકંપીય સિગ્નલ મળ્યા, જેમણે પાતાળમાં છુપાયેલા આ વિશાળકાય ઢાંચાઓની હાજરી સાબિત કરી છે. આ શોધ ધરતીના વિનાશક જ્વાળામુખીઓ અને Magnetic Fieldના રહસ્યો ખોલી શકે છે.
- જમીનની 2900 કિલોમીટર નીચે વૈજ્ઞાનિકોને એવું શું દેખાયું જેણે બધાને ચોંકાવી દીધા?
- ભૂકંપની નબળી લહેરો અને AI મોડેલે ધરતીનું કયું રહસ્ય ખોલી નાખ્યું?
- શું પાતાળમાં દટાયેલા આ રહસ્યમય સ્ટ્રક્ચર્સ ચંદ્રના જન્મ સાથે જોડાયેલા છે?
- થર્મોકેમિકલ પાઇલ્સ અને મેગ્માની આ રમત આપણા માટે કેટલી ખતરનાક સાબિત થઈ શકે છે?
- દુનિયાના કયા 6 વિસ્તારોની નીચે આ અજાણ્યા વિશાળકાય ખડકોના ઢગલા હાજર છે?
- ધરતીના Magnetic Field અને ભવિષ્યના વિનાશક જોખમો સાથે શું છે આ કનેક્શન?
જમીનની 2900 કિલોમીટર નીચે વૈજ્ઞાનિકોને એવું શું દેખાયું જેણે બધાને ચોંકાવી દીધા?
આપણી પૃથ્વી ઉપરથી જેટલી શાંત દેખાય છે, અંદરથી એટલી જ ઉકળતી ભઠ્ઠી જેવી છે. જમીનથી 2900 કિલોમીટર નીચે મેન્ટલનું નક્કર અને ચીકણું સ્તર સમાપ્ત થાય છે. બરાબર એ જ જગ્યાએ પૃથ્વીનો પીગળેલો બાહ્ય કોર શરૂ થાય છે. આ સીમાને Core-Mantle Boundary કહેવામાં આવે છે. આ અત્યંત ગરમ વિસ્તારમાં વૈજ્ઞાનિકોને છ બિલકુલ અજાણ્યા અને વિશાળકાય પેચ દેખાયા છે.
પહેલાં માનવામાં આવતું હતું કે અહીં કેટલાક નાના-મોટા વિખરાયેલા ખડકના ટુકડા હાજર છે. હવે નવી રિસર્ચથી સાબિત થયું છે કે આ વિખરાયેલા ટુકડા નથી. વાસ્તવમાં આ એકબીજા સાથે જોડાયેલા ખૂબ મોટા અને સતત ફેલાયેલા સ્ટ્રક્ચર્સ છે. આ વિસ્તાર એટલી ઊંડાઈમાં છે જ્યાં કોઈપણ માનવીય ડ્રિલ અથવા કેમેરા ક્યારેય પહોંચી શકતો નથી.
ભૂકંપની નબળી લહેરો અને AI મોડેલે ધરતીનું કયું રહસ્ય ખોલી નાખ્યું?
પાતાળના નકશાને સમજવા માટે વૈજ્ઞાનિકો ભૂકંપની લહેરોની મદદ લે છે. જ્યારે પણ મોટો ભૂકંપ આવે છે, ત્યારે તેની તરંગો સમગ્ર પૃથ્વીની આરપાર દોડે છે. આ સ્ટડીમાં રિસર્ચર્સે PKP Precursors નામની ખાસ ભૂકંપીય તરંગો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું. આ ખૂબ નબળી તરંગો હોય છે, જે મુખ્ય તરંગોથી બરાબર પહેલાં સપાટી પર પહોંચે છે. જ્યારે આ તરંગો Core-Mantle Boundary પર કોઈ વિચિત્ર ખડક સાથે અથડાય છે, ત્યારે વિખેરાઈ જાય છે.
લાખો રેકોર્ડ્સમાં આ ધીમી અવાજોને માનવીય આંખોથી શોધવાનું લગભગ અશક્ય કામ હતું. તેથી વૈજ્ઞાનિકોએ Deep-Learning AI Model તૈયાર કર્યું. આ AI Systemએ 1990થી 2024 વચ્ચે આવેલા આશરે 5000 ભૂકંપોના ડેટાને સ્કેન કર્યો. વૈજ્ઞાનિકોએ AIની ભૂલોને પોતે સુધારી અને મોડેલને ફરી ટ્રેન કર્યું. આ ટીમવર્કથી 174929 ચોક્કસ સિગ્નલ્સની ઓળખ થઈ શકી.
શું પાતાળમાં દટાયેલા આ રહસ્યમય સ્ટ્રક્ચર્સ ચંદ્રના જન્મ સાથે જોડાયેલા છે?
- વૈજ્ઞાનિકોના અનુસાર આ રહસ્યમય ઢાંચો કરોડો વર્ષ જૂનો હોઈ શકે છે. જ્યારે પૃથ્વીની ઉપર Tectonic Plates એકબીજા સાથે અથડાય છે, ત્યારે એક પ્લેટ નીચે ધસી જાય છે. આ પ્રક્રિયાને Subduction કહેવામાં આવે છે.
- અબજો વર્ષોમાં સમુદ્ર અને ખંડોના ભારે ખડકો ધીમે-ધીમે પાતાળમાં સમાઈ ગયા. એવું પણ માનવામાં આવી રહ્યું છે કે તેમાં કોઈ પ્રાચીન આકાશીય પિંડનો કાટમાળ હોઈ શકે છે. આ પ્રાચીન પિંડે કરોડો વર્ષ પહેલાં પૃથ્વી સાથે ટક્કર મારી હતી, ત્યારબાદ ચંદ્રનું નિર્માણ થયું હતું.
- Core-Mantle Boundary પર ભયાનક દબાણ અને અસહ્ય ગરમી હાજર છે. આ ભયાનક વાતાવરણમાં આ ખડકો પીગળીને અને રાસાયણિક રીતે બદલાઈને અલગ સ્વરૂપ ધારણ કરી ચૂક્યા છે. આ જ કારણે તેમના ગુણધર્મો આસપાસના મેન્ટલથી સંપૂર્ણપણે અલગ થઈ ગયા છે.
થર્મોકેમિકલ પાઇલ્સ અને મેગ્માની આ રમત આપણા માટે કેટલી ખતરનાક સાબિત થઈ શકે છે?
રિસર્ચર્સે આ સંરચનાઓને Thermochemical Piles નામ આપ્યું છે. આ માત્ર નિષ્ક્રિય પથ્થરો નથી, પરંતુ ધરતીની આંતરિક હલચલને સીધી અસર કરે છે. અલગ-અલગ ખડકો અલગ તાપમાને ગરમ થાય છે. આ કારણે નક્કી થાય છે કે મેન્ટલનો લાવા કેટલી ઝડપથી ઉપર આવશે. જ્યારે આ સ્ટ્રક્ચર્સની ઉપરથી ગરમ મેગ્મા પસાર થાય છે, ત્યારે તેની ગરમી અને દબાણ વધી જાય છે.
આ જ પ્રક્રિયા નક્કી કરે છે કે કોઈ વિસ્તારમાં જ્વાળામુખી ફાટશે કે નહીં. જો વિસ્ફોટ થશે તો તે કેટલો ભયાનક અને વિનાશક હશે. આ ઉપરાંત આપણા પગની નીચે ચાલતી Tectonic Platesની ગતિ પણ આના દ્વારા નક્કી થાય છે. જો અંદરનું આ સંતુલન બગડે છે, તો જમીન પર ભયાનક વિનાશ આવી શકે છે.
દુનિયાના કયા 6 વિસ્તારોની નીચે આ અજાણ્યા વિશાળકાય ખડકોના ઢગલા હાજર છે?
AIની મદદથી તૈયાર કરવામાં આવેલા Global Mapએ દુનિયાના છ ખાસ વિસ્તારોને હાઇલાઇટ કર્યા છે. તેમાં High-Latitude Eurasia, Central Asia અને South Atlantic Oceanની નીચેનો વિસ્તાર મુખ્ય છે. આ સ્થળોએ અગાઉ ક્યારેય આટલા ઝીણવટભર્યા સિગ્નલ્સ પકડાયા નહોતા. વૈજ્ઞાનિકોનું કહેવું છે કે આ છ વિસ્તારો ભવિષ્યની રિસર્ચ માટે સૌથી મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર બની ગયા છે.
રિસર્ચર્સે પોતાના પેપરમાં લખ્યું, ‘અમે છ એવા વિસ્તારોની શોધ કરી છે જેમાં અગાઉ ક્યારેય નોંધવામાં ન આવેલી વિવિધતાઓ હાજર છે.’ હવે આ તમામ છ વિસ્તારોમાં અલગ-અલગ પ્રકારની ભૂકંપીય તરંગો દ્વારા આગળની તપાસ કરવામાં આવશે.
ધરતીના Magnetic Field અને ભવિષ્યના વિનાશક જોખમો સાથે શું છે આ કનેક્શન?
આ શોધ માત્ર ખડકોની રચના સુધી મર્યાદિત નથી. પૃથ્વીનો Liquid Outer Core સતત ફરતો રહે છે, જેના કારણે આપણું સુરક્ષા કવચ એટલે કે Magnetic Field બને છે. આ Magnetic Field આપણને સૂર્યના જીવલેણ Radiation અને Solar Stormsથી બચાવે છે. કોરની ઉપર બેઠેલા આ છ વિશાળકાય સ્ટ્રક્ચર્સ પીગળેલા લોખંડના પ્રવાહમાં અવરોધ ઊભો કરે છે. તેનાથી Magnetic Fieldમાં અસંતુલન પેદા થઈ શકે છે. વૈજ્ઞાનિકોનું માનવું છે કે આ ડેટા દ્વારા આપણે ભવિષ્યના મોટા ભૂકંપોનું વધુ સારું અનુમાન લગાવી શકીશું. સાથે જ આપણને સમજવામાં મદદ મળશે કે આપણી પૃથ્વી કેવી રીતે બની અને તેનું ભવિષ્ય કેટલું સુરક્ષિત છે.
