Iran US Tensions: એક સમયે જે ઈરાનને માત્ર પ્રતિબંધોથી દબાવી શકાય એવું માનવામાં આવતું હતું, આજે એ જ ઈરાન અમેરિકાના દબાણ વચ્ચે પણ ટકી રહ્યું છે!
પશ્ચિમ એશિયામાં ઈઝરાયલની સૈન્ય અને ગુપ્તચર ક્ષમતાની લાંબા સમયથી ચર્ચા થતી રહી છે. પરંતુ ઈરાન સાથેના તાજેતરના સંઘર્ષે એક અલગ જ તસવીર સામે મૂકી છે. અમેરિકા અને ઈઝરાયલની સૈન્ય ક્ષમતા ઈરાન કરતાં ઘણી મોટી હોવા છતાં, ઈરાન સંપૂર્ણપણે ઝૂકી ગયું નથી. ઈરાને મિસાઇલ હુમલા, પ્રાદેશિક દબાણ અને હોર્મુઝ જળમાર્ગ જેવા વ્યૂહાત્મક મુદ્દાઓ દ્વારા સામે પક્ષ પર ખર્ચ અને જોખમ ઊભું કર્યું છે. કેટલાક આંતરરાષ્ટ્રીય વિશ્લેષણો પણ નોંધે છે કે ઈરાનને ભારે નુકસાન થયું હોવા છતાં તેને ઝડપથી રાજકીય રીતે ઝુકાવી દેવામાં સફળતા મળી નથી.
હવે ઈરાન અંદરથી પણ મોટા પાયે જનમોબિલાઇઝેશન કરી રહ્યું છે. સપ્ટેમ્બર 2026માં ઈરાનની સરકારે ‘Janfada’ અભિયાન હેઠળ પુરુષો અને મહિલાઓ સહિત સામાન્ય નાગરિકોને તાલીમ અને સુરક્ષા કામગીરી માટે જોડવાનું શરૂ કર્યું છે. ઈરાની અધિકારીઓએ 6 લાખથી વધુ લોકોની નોંધણી અને 10 લાખથી વધુ લોકોને તાલીમમાં જોડવાની અપેક્ષા વ્યક્ત કરી છે. જોકે આ આંકડાને 10 લાખની તૈયાર સૈન્ય ફોજ તરીકે સમજવું યોગ્ય નથી.
આમાં મહિલાઓની ભાગીદારી પણ ખાસ નોંધપાત્ર છે. સરકારી કાર્યક્રમોમાં મહિલાઓને પણ લશ્કરી પ્રકારની તાલીમ અને પ્રદર્શન સાથે જોડાયેલી બતાવવામાં આવી છે. આ અભિયાનનો એક હેતુ બાહ્ય હુમલાની સ્થિતિમાં માનવબળ તૈયાર કરવો છે, જ્યારે કેટલાક વિશ્લેષકો તેને આંતરિક સુરક્ષા અને સરકાર માટે જનસમર્થન દર્શાવવાના પ્રયાસ તરીકે પણ જુએ છે.
અને સૌથી રસપ્રદ દૃશ્ય હાલમાં ન્યૂયોર્કમાં જોવા મળી રહ્યું છે.
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ભારે તણાવ હોવા છતાં ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાન અને વિદેશમંત્રી અબ્બાસ અરાઘચી યુનાઈટેડ નેશન્સની જનરલ એસેમ્બલીમાં હાજરી આપવા અમેરિકાની ધરતી પર પહોંચ્યા છે. અમેરિકાએ તેમને UNGAમાં ભાગ લેવા માટે પ્રવેશની મંજૂરી આપી છે.
આ ઘટના એક મોટો રાજદ્વારી સંદેશ આપે છે:
યુદ્ધનું મેદાન અલગ છે અને રાજદ્વારી મેદાન અલગ.
ઈરાન એક તરફ પોતાની સૈન્ય તૈયારી અને પ્રતિકારની ક્ષમતા દર્શાવી રહ્યું છે, તો બીજી તરફ તેના નેતાઓ અમેરિકામાં જ જઈને વિશ્વના દેશો સામે પોતાની વાત રજૂ કરી રહ્યા છે.
એટલે આજના ઈરાનને માત્ર ‘એક પ્રતિબંધગ્રસ્ત દેશ’ તરીકે જોવું પૂરતું નથી. ઈરાન ભારે આર્થિક અને સૈન્ય દબાણ વચ્ચે પણ પોતાની રાજ્યવ્યવસ્થા, મિસાઇલ ક્ષમતા, પ્રાદેશિક પ્રભાવ અને રાજદ્વારી ચેનલો જાળવી રાખવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે.
પરંતુ બીજી બાજુ ઈરાનને અપરાજિત શક્તિ ગણવું પણ એટલું જ ખોટું હશે. અમેરિકન અને ઇઝરાયેલી હુમલાઓએ ઈરાનના લશ્કરી અને પરમાણુ માળખાને ગંભીર નુકસાન પહોંચાડ્યું છે. એટલે સાચી તસવીર ‘ઈરાન જીતી ગયું’ કે ‘અમેરિકા જીતી ગયું’ કરતાં વધુ જટિલ છે.
હકીકત એટલી છે કે ઈરાનને ઝડપથી ઝુકાવી દેવાની અપેક્ષા કરતાં પશ્ચિમ એશિયાનું શક્તિ સંતુલન વધુ જટિલ સાબિત થયું છે.
