Hormuz Strait Gulf Order Plan: ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે ખેંચતાણ આવનારા દિવસોમાં વધુ વધી શકે છે. આના કેન્દ્રમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટનો દરિયાઈ માર્ગ છે, જેના બંધ થવાથી આખી દુનિયાની એનર્જી સપ્લાય પ્રભાવિત થઈ છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ તરફથી હોર્મુઝ જલડમરુમધ્ય (સ્ટ્રેટ) નહીં ખોલવા પર ઈરાનના પાવર પ્લાન્ટ પર હુમલાની ધમકી આપવામાં આવી છે. બીજી તરફ ટ્રમ્પની ધમકીઓથી બેઅસર ઈરાનની ઈસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) એ હોર્મુઝ અને ફારસની ખાડીમાં એક નવી વ્યવસ્થા બનાવવાની વાત કહી છે.
IRGC નેવી કમાન તરફથી જારી કરવામાં આવેલા નિવેદનમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે 28 ફેબ્રુઆરીના અમેરિકા અને ઈઝરાયેલના ઈરાન પર હુમલા બાદ આ વ્યૂહાત્મક જળમાર્ગ (હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ) ની સ્થિતિ હંમેશ માટે બદલાઈ ગઈ છે. હોર્મુઝ જલડમરુમધ્ય હવે ક્યારેય પોતાની જૂની સ્થિતિમાં પાછું નહીં આવે. ખાસ કરીને અમેરિકા અને ઈઝરાયેલ માટે આ રૂટ નહીં ખુલે. ઈરાને સ્પષ્ટ સંકેત આપ્યો છે કે હવે પહેલા (28 ફેબ્રુઆરી પહેલાની સ્થિતિ) ની જેમ હોર્મુઝમાંથી મફતમાં જહાજોને પસાર થવાની મંજૂરી તેમના તરફથી આપવામાં આવશે નહીં.
“હોર્મુઝ જલડમરુમધ્ય ક્યારેય પોતાની જૂની સ્થિતિમાં પાછું જવાનું નથી. અમે ખાડી વિસ્તારમાં એક નવી વ્યવસ્થા માટે ઓપરેશનલ તૈયારીઓના અંતિમ તબક્કામાં છીએ. આ અંતર્ગત હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા જહાજો પાસેથી ટોલ વસૂલવાની તૈયારી છે. આ ઉપરાંત આ રૂટ પર અમેરિકા અને ઈઝરાયેલ માટે પ્રતિબંધ લાદવામાં આવશે.” — IRGC
ઈરાન નહીં ખોલે હોર્મુઝ!
IRGC એ કહ્યું કે તે તે પગલાંને અંતિમ રૂપ આપી રહ્યું છે, જેને તેણે એક નવી પ્રાદેશિક વ્યવસ્થાનો પ્લાન કહ્યો છે. IRGC એ કહ્યું છે કે તેની નેવી ફારસી ખાડીમાં નવી વ્યવસ્થા માટે ઈરાની અધિકારીઓની જાહેરાત યોજના હેતુ ઓપરેશનલ તૈયારીઓને પૂર્ણ કરી રહી છે. આ તૈયારીઓ પોતાના અંતિમ તબક્કામાં છે અને ટૂંક સમયમાં જ તેનું એલાન કરી દેવામાં આવશે. આ અંતર્ગત ઈરાન હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને કંટ્રોલ કરવાનો કાયમી પ્લાન લાવશે.
IRGC તરફથી હોર્મુઝ પર નવી વ્યવસ્થા બનાવવાનું એલાન એવા સમયે કરવામાં આવ્યું છે, જ્યારે ઈરાની સંસદ આનાથી થતી શિપિંગને નિયંત્રિત કરવા માટે પગલાં ભરી રહી છે. આ માટે લાવવામાં આવેલા પ્રસ્તાવમાં ઈરાની ચલણમાં શુલ્ક લેવું, તેહરાન પર પ્રતિબંધ લાદનારા દેશો પર પાબંધી અને અમેરિકા-ઈઝરાયેલ સાથે જોડાયેલા જહાજોને બેન કરવા સામેલ છે. આ અંતર્ગત જ આગળ હોર્મુઝમાં જહાજોનું સંચાલન થશે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ કેમ બન્યું વિવાદનું કેન્દ્ર
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દુનિયાનો એક સૌથી મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ રૂટ અને વ્યૂહાત્મક તેલ ચોકપોઈન્ટ છે. તે ફારસની ખાડીને ઓમાનની ખાડી અને અરબ સાગર સાથે જોડે છે. અહીંથી દુનિયાના દરિયાઈ તેલ વેપારનો આશરે 25 ટકા અને LNG નો 20 ટકા હિસ્સો લઈ જવામાં આવે છે, જે વૈશ્વિક ઉર્જા પુરવઠા માટે ખૂબ જ મહત્વ ધરાવે છે.
ઈરાનની નજીક હોવાને કારણે આના પર તેહરાન આસાનીથી કંટ્રોલ કરી શકે છે. ઈરાને અમેરિકા અને ઈઝરાયેલના હુમલા બાદ આ દરિયાઈ રૂટ પરથી કેટલાક જ દેશોના પસંદગીના જહાજોને પસાર થવાની મંજૂરી આપી છે. એવામાં દુનિયાના મોટા હિસ્સામાં, ખાસ કરીને દક્ષિણ એશિયાઈ દેશોમાં ખાડીમાંથી એનર્જી આવી શકતી નથી. આનાથી તેલ અને ગેસનું સંકટ વધી ગયું છે.
