India-Pakistan Secret Meeting: ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે ગુપ્ત બેઠકની ખબરોએ બંને દેશોમાં રાજકીય માહોલ ગરમ કરી દીધો છે. હવે આ મામલે પાકિસ્તાનના વિદેશ મંત્રાલયે જવાબ આપ્યો છે. પાકિસ્તાનના એક અખબારે દાવો કર્યો હતો કે ઈસ્લામાબાદ અને નવી દિલ્હીના અધિકારીઓ વચ્ચે કોલંબોમાં આ દુર્લભ મુલાકાત થઈ. રિપોર્ટ અનુસાર, આ મુલાકાત તે સમયે થઈ, જ્યારે ઈન્ટરનેશનલ ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર સ્ટ્રેટેજિક સ્ટડીઝ દ્વારા આયોજિત સુરક્ષા સંમેલનમાં ભારત, માલદીવ, શ્રીલંકા, પાકિસ્તાન અને બ્રિટન સહિત અનેક દેશોના પ્રતિનિધિઓ સામેલ થયા હતા.
દોઢ દિવસ સુધી ચાલી અલગ-અલગ બેઠક
સૂત્રોના હવાલે રિપોર્ટમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે ભારતીય અને પાકિસ્તાની પ્રતિનિધિઓએ હિલ્ટન કોલંબોમાં દોઢ દિવસ સુધી અલગ-અલગ વાતચીત કરી. પાકિસ્તાની અખબાર એક્સપ્રેસ ટ્રિબ્યૂનની રિપોર્ટ અનુસાર, તેમાં બંને દેશોના પૂર્વ રાજદ્વારી, નિવૃત્ત સૈન્ય અધિકારી અને સત્તાધારી ગઠબંધનના નેતાઓ અને સત્તાધારી પાર્ટીઓના નેતાઓ સામેલ થયા હતા. આ કથિત મુલાકાતને ટ્રેક ૧.૫ વાતચીત નામ આપવામાં આવ્યું છે.
ભારત તરફથી કોણ થયું સામેલ?
ઘટનાક્રમ વિશે જાણકારી રાખનારા લોકોએ જણાવ્યું કે ભારતીય પ્રતિનિધિમંડળમાં ભાજપના પૂર્વ રાષ્ટ્રીય મહાસચિવ રામ માધવ, પૂર્વ સેનાધ્યક્ષ જનરલ એમ.એમ. નરવણે અને પૂર્વ રાજદ્વારી રુચિ ઘનશ્યામ સામેલ હતા. ઘનશ્યામ બ્રિટનમાં ભારતના રાજદૂત રહી ચૂક્યા છે અને ૧૯૯૦ના દાયકાના અંતમાં ઈસ્લામાબાદમાં ઉચ્ચાયોગમાં કામ કરનારી પહેલી મહિલા રાજદ્વારીઓમાંના એક હતા.
પાકિસ્તાનથી કોણ સામેલ?
પાકિસ્તાની ટીમમાં વિદેશ મંત્રાલયના એક મોજૂદ રાજદ્વારી, ડાયરેક્ટર જનરલ (દક્ષિણ એશિયા અને સાર્ક) સજ્જાદ હૈદર ખાન અને સત્તાધારી પીપીપીના નેતા અને પૂર્વ મંત્રી શેરી રહેમાન સામેલ હતા. આ સાથે જ મેજર જનરલ (નિવૃત્ત) ઈસફંદયાર અલી ખાન પટૌડી પણ સામેલ હતા. તેઓ પાકિસ્તાની સેનાની ગુપ્તચર એજન્સી આઈએસઆઈમાં કામ કરી ચૂક્યા છે.
અમેરિકા માટે દક્ષિણ અને મધ્ય એશિયાઈ મામલાના સહાયક વિદેશ મંત્રી પોલ કપૂરે કોન્ફરન્સમાં ભાગ લેનારાઓ માટે રાખવામાં આવેલા એક ડિનરમાં ભાગ લીધો હતો. સીમિત યાદીવાળા મહેમાનોમાં કેટલાક ભારતીય અને પાકિસ્તાની પ્રતિનિધિઓ પણ હાજર હતા. કપૂર ૨૧થી ૨૪ જૂન સુધી શ્રીલંકાના પ્રવાસે હતા.
પાકિસ્તાને બેઠક પર શું કહ્યું?
આ મુલાકાત વિશે જ્યારે પાકિસ્તાનના વિદેશ મંત્રાલયને પૂછવામાં આવ્યું તો તેના અધિકારીએ કહ્યું કે તેને આ વિશે કોઈ જાણકારી નથી. પાકિસ્તાની વિદેશ મંત્રાલયના એક અધિકારીએ આરબ ન્યૂઝને જણાવ્યું કે ટ્રેક ૧ સિવાય કોઈ બીજી વસ્તુ વિશે કોઈ જાણકારી નથી.
એક અન્ય અધિકારીએ પોતાનું નામ ન જાહેર કરવાની શરતે કહ્યું કે બંને દેશોના અધિકારીઓ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં બિન-સરકારી સહભાગીઓ સાથે બહુપક્ષીય સુરક્ષા સંમેલનોમાં સામેલ થતા રહ્યા છે. જોકે, તેમણે કોલંબો બેઠકની પુષ્ટિ કરી નથી. આ પહેલા પાકિસ્તાની વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તાએ કહ્યું હતું કે ટ્રેક ૨ ની વાતચીતને જાહેર કરવામાં આવતી નથી.
શું છે ટ્રેક ૧.૫ વાતચીત?
ડિપ્લોમસીમાં ‘ટ્રેક ૧’ નો અર્થ સરકારથી સરકાર વચ્ચેની ઔપચારિક વાતચીતથી હોય છે, જે ભારત અને પાકિસ્તાને હાલની સ્થિતિમાં બંધ કરી રાખી છે. ‘ટ્રેક ૨’ માં બિન-સરકારી પ્રતિનિધિઓ વચ્ચે અનૌપચારિક ચર્ચા સામેલ હોય છે, જેનો મકસદ ભરોસો બનાવવો અને નીતિગત વિકલ્પો પર વિચાર કરવાનો હોય છે. જ્યારે વાતચીતમાં અધિકારીઓ અને અનૌપચારિક પ્રતિનિધિઓ, બંને ભાગ લે છે તો આ વાતચીતને સામાન્ય રીતે ‘ટ્રેક ૧.૫’ કહેવામાં આવે છે.
ભારત-પાકિસ્તાન તણાવ વચ્ચે મહત્વની મુલાકાત
જો પાકિસ્તાન અને ભારત વચ્ચે આ મુલાકાતની પુષ્ટિ થાય છે, તો બેઠક ખૂબ જ દુર્લભ હશે. ગયા વર્ષે એપ્રિલમાં પહેલગામ આતંકી હુમલા બાદ બંને દેશોના સંબંધો તણાવપૂર્ણ બનેલા છે. પાકિસ્તાન સમર્થિત આતંકવાદીઓના હુમલામાં ૨૬ નાગરિકો માર્યા ગયા હતા, જેમાંથી મોટાભાગના પ્રવાસીઓ હતા. ત્યારબાદ ભારતે ઓપરેશન સિંદૂર હેઠળ પાકિસ્તાન અને પીઓકેમાં આતંકી ઠેકાણાઓ પર હવાઈ હુમલા કર્યા હતા, જેના પછી બંને પરમાણુ હથિયાર રાખનારા પડોશીઓમાં ચાર દિવસનો તીખો ટકરાવ થયો હતો.
