Iran Current Situation After Khamenei: ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા આયાતુલ્લાહ સૈયદ અલી ખામેનેઈના અવસાન બાદ તેમના પુત્ર મુજતબા ખામેનેઈને નવા સુપ્રીમ લીડર તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા છે. જોકે, પિતાની સરખામણીએ મુજતબાની રાજકીય પકડ હજુ નબળી માનવામાં આવે છે. ઈરાની શાસન વ્યવસ્થામાં ‘આયાતુલ્લાહ’નું પદ સર્વોચ્ચ ધાર્મિક અને રાજકીય સત્તા ધરાવે છે, પરંતુ હાલની પરિસ્થિતિ જોતા જણાય છે કે વાસ્તવિક સત્તાના સૂત્રો હવે ધીમે ધીમે ઈરાની લશ્કર એટલે કે ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) ના હાથમાં સરકી રહ્યા છે. મુજતબા માટે અત્યારે સૌથી મોટો પડકાર પિતાનો વારસો જાળવી રાખીને સેના અને જનતા વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો છે.
ખામેનેઈની હત્યા બાદ ઈરાની જનતામાં જોવા મળતો વૈચારિક વિભાજન
ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬માં થયેલી અલી ખામેનેઈની હત્યા બાદ ઈરાની સમાજ બે સ્પષ્ટ ભાગોમાં વહેંચાયેલો જોવા મળે છે. એક મોટો વર્ગ આ ઘટનાને રાષ્ટ્રીય અપમાન અને ‘શહાદત’ ગણીને શોકમાં ડૂબેલો છે અને અમેરિકા-ઈઝરાયલ સામે બદલાની માંગ કરી રહ્યો છે. બીજી તરફ, યુવાનો અને સરકાર વિરોધી જૂથોમાં પરિવર્તન અને સ્વતંત્રતાની આશા જાગી છે. સરકારે ભલે ૪૦ દિવસનો રાષ્ટ્રીય શોક જાહેર કર્યો હોય, પરંતુ અંદરખાને આર્થિક કટોકટી અને વર્ષોથી ચાલતા કડક નિયંત્રણોને કારણે જનતામાં અસંતોષ પણ એટલો જ વ્યાપક છે.
ઈરાની આર્મીની વધતી તાકાત અને પ્રાદેશિક તણાવની સ્થિતિ
વર્તમાન અસ્થિરતાનો સૌથી મોટો ફાયદો ઈરાની સેનાને થયો હોય તેમ લાગે છે. વિદેશી શક્તિઓ દ્વારા થયેલા હુમલા અને આંતરિક અસુરક્ષાના વાતાવરણને કારણે લશ્કર વધુ શક્તિશાળી અને આક્રમક બન્યું છે. અમેરિકા અને ઈઝરાયલ સામે બદલો લેવાના નામે આર્મી હવે વહીવટી નિર્ણયોમાં વધુ સક્રિય થઈ છે. ૧૮૦ નિર્દોષ બાળકીઓના મોત અને સર્વોચ્ચ નેતાની હત્યાની ઘટનાએ સેનાને મુજતબા ખામેનેઈની સાથે ઉભા રહેવાની ફરજ પાડી છે, જેનાથી ઈરાન એક મજબૂત લશ્કરી તાકાત તરીકે ઉભરી રહ્યું છે, પરંતુ તે દેશની આંતરિક લોકશાહી માટે જોખમી સંકેત છે.
ભય, આશા અને અસ્થિરતા વચ્ચે ઝૂલતું ઈરાનનું ભવિષ્ય
ઈરાનની હાલની સ્થિતિ તણાવ, ભય અને પરિવર્તનની આશાનું મિશ્રણ છે. સરકાર ભલે બહારથી એકજૂટ દેખાવાનો પ્રયાસ કરતી હોય, પરંતુ સિસ્ટમ અંદરથી ખંડિત થઈ રહી છે. ઇન્ટરનેટ પર પ્રતિબંધ અને કડક સુરક્ષા કાર્યવાહી દ્વારા અવાજ દબાવવાના પ્રયાસો થઈ રહ્યા છે. તેલના વધતા ભાવ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે વધતી એકલતાને કારણે દેશ આર્થિક રીતે નબળો પડી રહ્યો છે. ઈરાનનું ભવિષ્ય હવે એ વાત પર નિર્ભર છે કે મુજતબા ખામેનેઈ સેના પર કેટલું નિયંત્રણ રાખી શકે છે અને વિભાજિત જનતાના વિશ્વાસને કેવી રીતે જીતી શકે છે.
